Dün­ya­nın si­ya­sət və iq­ti­sa­diy­yat mə­ka­nın­da ma­raq­lı pro­ses­lə­rin cə­rə­yan et­di­yi mü­şa­hi­də olu­nur. Həm də, hər iki mə­kan­da cə­rə­yan edən pro­ses­lər bir-bi­ri­nə zən­cir­va­ri şə­kil­də bağ­lı ol­maq­la pa­ra­lel­lik təş­kil edir. Yə­ni, si­ya­si məz­mun­lu pro­ses­lər dün­ya iq­ti­sa­diy­ya­tın­da baş ve­rən­lə­rə bir­ba­şa tə­sir gös­tə­rir. Ey­ni za­man­da, iq­ti­sa­diy­yat mə­ka­nın­da baş ve­rən də­yi­şik­lik­lər dün­ya si­ya­sə­ti­nin key­fiy­yə­ti­ni və is­ti­qa­mət­lə­ri­ni mü­əy­yən­ləş­di­rir. Bu ba­xım­dan, si­ya­sət və iq­ti­sa­diy­ya­tın bir-bi­riy­lə sıx bağ­lı fak­tor­lar ol­ma­sı növ­bə­ti də­fə təs­diq­lən­miş ki­mi gö­rü­nür.
   
   Onu da qeyd edək ki, ha­zır­da ən qə­ri­bə və göz­lə­nil­məz pro­ses­lər ener­ji re­surs­la­rı­nın, xü­su­si­lə də nef­tin dün­ya ba­zar­la­rın­da­kı qiy­mət­lə­ri ət­ra­fın­da cə­rə­yan edir. Xa­tır­la­daq ki, son dövr­lə­rə qə­dər dün­ya ba­zar­la­rın­da nef­tin qiy­mə­ti bö­yük sü­rət­lə yük­sə­lir­di. Hət­ta bu ilin ilk ya­rı­sın­dan son­ra "qa­ra qı­zıl"ın bir ba­re­li­nin də­yə­ri re­kord sə­viy­yə­yə - 150 dol­la­ra qə­dər ba­ha­lan­mış­dı.
   Tə­bii ki, nef­tin də­yə­ri­nin be­lə fak­tas­tik rə­qəm­lə­rə yük­səl­mə­si bey­nəl­xalq sə­viy­yə­də cid­di çaş­qın­lıq və na­ra­hat­lıq do­ğur­muş­du. Çün­ki ener­ji re­surs­la­rı­nın ba­ha­lan­ma­sı ilk növ­bə­də dün­ya iq­ti­sa­diy­ya­tı­na sar­sı­dı­cı zər­bə­lər vu­ra bi­lə­cək fak­tor­lar­dan sa­yı­lır. Hər hal­da, dün­ya iq­ti­sa­diy­ya­tı məhz ener­ji re­surs­la­rın­dan ası­lı ol­du­ğun­dan bu­nun han­sı təh­lü­kə­li nə­ti­cə­lər do­ğu­ra bi­lə­cə­yi­ni tə­səv­vür et­mək o qə­dər də çə­tin de­yil­di. Üs­tə­lik, bu pro­se­sin mən­fi tə­sir­lə­ri özü­nü elə də çox göz­lət­mə­di. Və dün­ya­da ər­zaq ba­ha­lan­ma­sı pro­se­si­nə də sti­mul ver­miş ol­du. Nə­ti­cə­də dün­ya sə­viy­yə­sin­də ər­zaq böh­ra­nı­nın il­kin əla­mət­lə­ri or­ta­ya çıx­ma­ğa baş­la­dı.
   An­caq bu təh­lü­kə­li pro­se­sin vəd et­di­yi bey­nəl­xalq ka­tak­lizm­lər yal­nız yu­xa­rı­da qeyd olu­nan­lar­la məh­dud­laş­mır­dı. Be­lə ki, bə­zi Qərb eks­pert­lə­ri "qa­ra qı­zıl"ın qey­də alı­nan re­kord də­yə­ri­nin hə­lə son hədd ol­ma­dı­ğı­nı is­rar­la vur­ğu­la­yır­dı­lar. On­lar he­sab edir­di­lər ki, be­lə da­vam edər­sə, nef­tin bir bar­e­li­nin dün­ya ba­zar­la­rın­da­kı də­yə­ri 200 dol­la­ra, hət­ta 250 dol­la­ra qə­dər də yük­sə­lə bi­lər. Və bu­nun mü­əy­yən sə­bəb­lə­ri ol­ma­mış de­yil­di.
   Tə­bii ki, Qərb eks­pert­lə­ri bu pro­se­sə sti­mul ve­rən sə­bəb­lə­ri də sa­da­la­yır­dı­lar. An­caq qə­ri­bə də ol­sa, hə­min sə­bəb­lə­rin içə­ri­sin­də, de­mək olar ki, iq­ti­sa­di fak­tor­la­rın tə­si­ri yer al­mır­dı. Yə­ni, Qərb eks­pert­lə­ri nef­tin ba­ha­lan­ma­sı­nın əsas sə­bəb­lə­ri­ni məhz si­ya­si fak­tor­lar­la ar­qu­ment­ləş­dir­mə­yə ça­lı­şır­dı­lar.
   Əsas ar­qu­ment ki­mi, İraq sa­va­şı gös­tə­ri­lir­di. Be­lə ki, İraq neft ya­taq­la­rıy­la zən­gin öl­kə­dir. Ona gö­rə də, İra­qın iş­ğal edil­mə­si­nin və bu öl­kə­də xa­os sə­viy­yə­si­nə çat­mış da­xi­li gər­gin­li­yin hökm sür­mə­si dün­ya­nın neft ba­zar­la­rı­na tə­sir gös­tər­mə­yə bil­məz­di. Bu ba­xım­dan, nef­tin ba­ha­laş­ma pro­se­si­nin məhz İraq sa­va­şı­nın baş­lan­ma dö­nə­mi­nə tə­sa­düf et­mə­si qə­tiy­yən tə­əc­cüb­lü de­yil.
   An­caq nef­ti ba­ha­laş­dı­ran sə­bəb­lər yal­nız bun­lar­la məh­dud­laş­mır­dı. ABŞ-ın İra­qı iş­ğal et­dik­dən dər­hal son­ra bu öl­kə­nin qon­şu­lu­ğun­da­kı İra­nı hə­də­fə al­ma­sı dün­ya ba­zar­la­rın­da nef­tin ba­ha­laş­ma­sıy­la bağ­lı pro­se­sin da­vam­lı xa­rak­ter al­ma­sı­na mün­bit şə­ra­it ya­rat­dı. Yə­ni, ABŞ İran­la qar­şı­dur­ma­nı də­rin­ləş­dir­dik­cə və Ağ Ev rəs­mi Teh­ra­nı hər­bi mü­da­xi­ləy­lə təh­did et­dik­cə ener­ji re­surs­la­rı da ba­ha­lan­ma tem­pi­ni qo­ru­yub sax­la­dı.
   Bu­ra­da bir mə­sə­lə­ni də qeyd et­mək la­zım­dır ki, ABŞ-ın İra­na qar­şı hər­bi mü­da­xi­lə təh­did­lə­ri­nin ar­xa­sın­da məhz dün­ya­nın nə­həng si­lah və neft şir­kət­lə­ri­nin özəl biz­nes ma­raq­la­rı­nın giz­lən­mə­sin­dən şüb­hə­lən­mək üçün mü­əy­yən əsas­lar möv­cud­dur. Çün­ki son sək­kiz il ər­zin­də ABŞ-ı ida­rə edən si­ya­si qüv­və­lər neft və si­lah sə­na­ye­si­ni təm­sil edir­lər. Və on­la­rın ABŞ-İran qar­şı­dur­ma­sı­nı də­rin­ləş­dir­mək­lə, bağ­lı ol­duq­la­rı nə­həng şir­kət­lə­rin ma­liy­yə gə­lir­lə­ri­nin ar­tı­rıl­ma­sı­na mün­bit şə­ra­it ya­rat­dıq­la­rı­nı id­dia et­mək müm­kün­dür. Hər hal­da, iki nü­fuz­lu döv­lə­tin bü­tün dün­ya­nı hə­yə­can içə­ri­sin­də sax­la­yan qar­şı­dur­ma­sı­nın məhz hə­min nə­həng şir­kət­lə­rin fəa­liy­yət hə­də­fi olan stra­te­ji məh­su­lu - nef­ti ba­ha­laş­dır­ma­sı ol­duq­ca dü­şün­dü­rü­cü fakt­dır.
   De­mə­li, ABŞ-İraq qar­şı­dur­ma­sı­nın möv­cud­lu­ğu Ağ Ev­dən da­ha çox elə hə­min nə­həng şir­kət­lə­rə la­zım­dır. Be­lə ki, han­sı böl­gə­də hər­bi-si­ya­si gər­gin­lik var­sa, ora­da si­lah biz­ne­si­nin "çi­çək­lən­mə­si" qa­çıl­maz­dır. Ey­ni za­man­da, gər­gin­lik həm də ener­ji re­surs­la­rı­nın də­yə­ri­ni mü­əy­yən­ləş­di­rən ən önəm­li fak­tor­lar­dan­dır. Hər hal­da, gər­gin­li­yin yük­sək ol­du­ğu dövr­lər­də ək­sər dün­ya döv­lət­lə­ri­nin ener­ji re­surs­la­rı eh­ti­yat­la­rı­nı müm­kün qə­dər ar­tır­ma­ğa meyl gös­tər­mə­si tə­bii pro­ses­dir.
   İn­di dün­ya ba­zar­la­rın­da nef­tin ba­ha­lan­ma­sı­nın sü­ni su­rət­də ida­rə edil­di­yi­ni sü­bu­ta ye­ti­rə bi­lə­cək da­ha bir önəm­li fak­ta nə­zər sa­laq. Av­qust ayı­nın əv­vəl­lə­rin­də Cə­nu­bi Qaf­qaz re­gio­nun­da hər­bi-si­ya­si böh­ran ya­ran­dı. Ru­si­ya­nın Gür­cüs­ta­na qar­şı hər­bi mü­da­xi­lə­si ABŞ-ın re­gio­nal ma­raq­la­rı­na sar­sı­dı­cı zər­bə­lər vur­du. Ağ Ev Cə­nu­bi Qaf­qaz re­gio­nun­da­kı nə­za­rət im­kan­la­rı­nı ta­ma­mi­lə itir­mək təh­lü­kə­siy­lə üz­ləş­di. Bu­nun qar­şı­lı­ğın­da ABŞ və Qər­bin Ru­si­ya­ya qar­şı hər­bi-si­ya­si təz­yiq­lə­ri göz­lə­ni­lən nə­ti­cə­ni ver­mə­di. Və Ağ Ev an­la­dı ki, Ru­si­ya­nı ge­ri çə­kil­mək məc­bu­riy­yə­tin­də qoy­maq üçün da­ha tə­sir­li və fərq­li va­si­tə­lər tap­maq la­zım­dır.
   Nə­ti­cə­də dün­ya ba­zar­la­rın­da nef­tin də­yə­ri bö­yük sü­rət­lə aşa­ğı düş­mə­yə baş­la­dı. Hal­bu­ki adə­tən, hər­bi-si­ya­si gər­gin­lik hal­la­rın­da ener­ji re­surs­la­rı bir­qay­da ola­raq ba­ha­lan­ma­ya da­ha meyl­li­dir. Bu də­fə əks-pro­se­sin get­mə­si nef­tin ucuz­laş­ma­sı­nın məhz ABŞ-ın sü­ni mü­da­xi­lə­si nə­ti­cə­sin­də baş ver­di­yi qə­tiy­yən şüb­hə do­ğur­mur. Ən azın­dan ona gö­rə ki, Cə­nu­bi Qaf­qaz böh­ra­nı­na qə­dər 140 dol­lar­dan ba­ha olan neft bir ne­çə gün ər­zin­də 86 dol­la­ra qə­dər ucuz­laş­dı. Və iq­ti­sa­diy­ya­tı əsa­sən ener­ji re­surs­la­rı­nın Qərb ba­zar­la­rı­na ix­ra­cın­dan qa­za­nı­lan gə­lir­lər üzə­rin­də du­ran Ru­si­ya mil­yard­lar­la dol­lar həc­min­də ma­liy­yə it­ki­lə­ri­nə mə­ruz qal­dı. Ey­ni za­man­da, neft gə­lir­lə­rin­də üz­lə­şi­lən fan­tas­tik it­ki­lər Ru­si­ya­nın bir­ja­la­rı­na da sar­sı­dı­cı zər­bə­lər vur­du. Hət­ta Ru­si­ya hö­ku­mə­ti cid­di ma­liy­yə-iq­ti­sa­di böh­ra­nın ya­ran­ma eh­ti­ma­lı­nı nə­zə­rə ala­raq döv­lə­tin eh­ti­yat fon­dun­dan yüz mil­yard­lar­la dol­lar həc­min­də yar­dım­lar ayır­maq məc­bu­riy­yə­tin­də qal­dı. Bu­nun­la be­lə, Ru­si­ya mə­ruz qal­dı­ğı sar­sı­dı­cı ma­liy­yə-iq­ti­sa­di zər­bə­lə­rin tə­si­rin­dən hə­lə də xi­las ola bil­mə­yib. Ən əsa­sı­sa, ümu­miy­yət­lə, xi­las ola bi­lib-bil­mə­yə­cə­yi hə­lə­lik tam mə­lum de­yil.
   Mə­sə­lə on­da­dır ki, hər şey ABŞ və Qər­bin nef­tin sü­ni su­rət­də ucuz­laş­dı­rıl­ma­sıy­la Ru­si­ya­nı mə­ruz qoy­ma­ğa ça­lış­dı­ğı təz­yiq­lə­rə Krem­lin han­sı sə­viy­yə­də du­ruş gə­ti­rə və ya mü­qa­vi­mət gös­tə­rə bi­lə­cə­yin­dən ası­lı­dır. Be­lə ki, Krem­lin du­ruş gə­ti­rə bil­mə­yə­cə­yi təq­dir­də, Ru­si­ya­nın ABŞ və Qər­bin ma­raq­la­rıy­la he­sab­laş­maq zo­run­da qal­ma­sı qa­çıl­maz xa­rak­ter da­şı­ya bi­lər. Bu isə, su­per­güc­lə­rin ener­ji re­surs­la­rın­dan bir-bi­ri­nə qar­şı təz­yiq va­si­tə­si ki­mi ya­rar­lan­ma­sı an­la­mı­na gə­lir.
   An­caq ABŞ-ın bu va­si­təy­lə Ru­si­ya üzə­rin­də asan­lıq­la üs­tün­lük qa­za­na­ca­ğı da bir qə­dər şüb­hə­li gö­rü­nür. Çün­ki nef­tin ucuz­laş­ma­sı yal­nız Ru­si­ya­nın ma­raq­la­rı­na zər­bə vur­mur. Zi­ya­na mə­ruz qa­lan­la­rın sı­ra­sın­da­sa, ABŞ-ın si­ya­si kur­su­na tə­sir gös­tər­mək im­kan­la­rı­na sa­hib olan nə­həng neft şir­kət­lə­ri, elə­cə də dol­la­rın də­yər­dən düş­mə­si­ni nə­zə­rə ala­raq öz ka­pi­tal­la­rı­nı qo­ru­maq məq­sə­di­lə neft biz­ne­si­nə son dövr­lər­də qo­şul­muş bə­zi iq­ti­sa­di dai­rə­lər də yer alır. İn­di bu şir­kət və dai­rə­lə­rin Ağ Evin nef­tin ucuz­laş­dı­rıl­ma­sı plan­la­rı­na mü­qa­vi­mət gös­tər­mə­yə­cə­yi­nə tə­mi­nat ver­mək qə­tiy­yən müm­kün de­yil.
   Onu da qeyd edək ki, be­lə bir mü­qa­vi­mə­tin il­kin əla­mət­lə­ri ar­tıq qa­ba­rıq şə­kil­də nə­zə­rə çarp­ma­ğa baş­la­yıb. Be­lə ki, in­di ABŞ bir­ja­la­rın­da da əsl tə­la­tüm ya­şan­maq­da­dır. Üs­tə­lik, ABŞ-ın ən nə­həng bank­la­rın­dan bir ne­çə­si if­la­sa uğ­ra­ya­raq müf­lis ol­duq­la­rı­nı rəs­mən elan edib. Bu isə, ABŞ-da ma­liy­yə böh­ra­nı­nın ya­ran­ma­sı an­la­mı­na gə­lir.
   Düz­dür, ABŞ hö­ku­mə­ti bu böh­ra­nı­nın qar­şı­sı­nı al­maq üçün döv­lə­tin eh­ti­yat fond­la­rı­nı hə­rə­kə­tə gə­ti­rib. An­caq ABŞ bir­ja­la­rın­da baş ve­rən­lə­rin və bank sis­te­min­də müf­lis­ləş­mə­nin mü­əm­ma­lı xa­rak­te­ri Ağ Evi şüb­hə­lən­dir­mə­yə baş­la­yıb. Çün­ki bü­tün bun­lar son gün­lər­də 86 dol­la­ra qə­dər ucuz­laş­mış nef­tin qiy­mə­ti­nin ye­ni­dən bir sıç­ra­yış­la 105 dol­la­ra ya­xın­laş­ma­sıy­la nə­ti­cə­lə­nib. Ona gö­rə də, ABŞ hö­ku­mə­ti və xü­su­si xid­mət ser­vis­lə­ri baş ve­rən­lə­rin bir­ja fı­rıl­daq­çı­la­rı, elə­cə də özəl ma­raq­lar­dan çı­xış edən bə­zi iq­ti­sa­di dai­rə­lə­rin əməl­lə­ri ola bi­lə­cə­yin­dən şüb­hə­lə­nə­rək araş­dır­ma­la­ra baş­la­yıb. Bu araş­dır­ma­la­rın ne­cə nə­ti­cə­lə­nə­cə­yi hə­lə­lik mə­lum ol­ma­sa da, neft və onun qiy­mə­ti­nin ar­tıq dün­ya­nın ida­rə edil­mə­sin­də xü­su­si əhə­miy­yət da­şı­yan fak­to­ra çev­ril­di­yi in­ka­ro­lun­maz re­al­lıq­dır.
   
   
   

İran pre­zi­den­ti Mah­mud Əh­mə­di­ne­jad öl­kə­si­nin ya­xın za­man­lar­da kos­mo­sa ra­ket bu­ra­xa­ca­ğı­nı bə­yan edib.
   APA-nın mə­lu­ma­tı­na gö­rə, pre­zi­dent bu sen­sa­si­on bə­ya­na­tı ABŞ-da ya­şa­yan İran ic­ma­sı­nın nü­ma­yən­də­lə­ri ilə gö­rüş­də ve­rib. Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, 16 mü­hər­rik­li ra­ket va­si­tə­si­lə 650 ki­lo­metr hün­dür­lü­yə peyk çı­xa­rıl­ma­sı nə­zər­də tu­tu­lur. Qeyd edək ki, Mah­mud Əh­məd­ne­jad BMT Baş As­samb­le­ya­sı­nın 63-cü ses­si­ya­sın­da iş­ti­rak et­mək məq­sə­di­lə Nyu-Yor­ka ge­dib.

Ve­ne­sue­la pre­zi­den­ti Uqo Ça­ve­sə qar­şı sui-qəsd ha­zır­la­yan iki şüb­hə­li şəxs həbs olu­nub.
   
   APA-nın mə­lu­ma­tı­na gö­rə, Zu­li­ya şta­tın­da sax­la­nan şəxs­lər­dən tank əley­hi­nə qum­ba­raa­tan və onun üçün sur­sat, həm­çi­nin əl qum­ba­ra­la­rı gö­tü­rü­lüb. Ve­ne­sue­la Da­xi­li İş­lər Na­zir­li­yi sax­la­nan şəxs­lə­rin ad­la­rı­nı açıq­la­ma­yıb. Qeyd edək ki, öl­kə­nin təh­lü­kə­siz­lik or­qan­la­rı pre­zi­dent Ça­ve­sə qar­şı sui-qəsd pla­nı­nın üs­tü­nün açıl­ma­sı ba­rə­də hə­lə sent­yab­rın 12-də mə­lu­mat ya­yıb­lar. Mə­lu­mat­da bil­di­ri­lir­di ki, sui-qəsd ABŞ ha­ki­miy­yət or­qan­la­rı­nın dəs­tə­yi ilə is­te­fa­da olan hərb­çi­lər və mü­xa­li­fət təm­sil­çi­lə­ri tə­rə­fin­dən ha­zır­la­nıb. Xü­su­si xid­mət or­qan­la­rı­nın mə­lu­ma­tı­na gö­rə, sui-qəsd­çi­lər Uqo Ça­ve­sin təy­ya­rə­si­ni vur­ma­ğı plan­laş­dı­rıb­lar. Sui-qəsd pla­nı­nı üs­tü açıl­dıq­dan son­ra pre­zi­dent Ça­ves ABŞ sə­fi­ri Pat­rik Dad­di­ni per­so­na non-qra­ta elan edə­rək on­dan 72 sa­at ər­zin­də öl­kə­dən get­mə­yi tə­ləb edib.

Pa­kis­ta­nın bü­tün ha­va li­man­la­rı mü­vəq­qə­ti ola­raq fəa­liy­yə­ti­ni da­yan­dı­rıb.
   
   APA-nın mə­lu­ma­tı­na gö­rə, dünən sə­hər İs­la­ma­bad­da­kı Bə­na­zir Bhut­to adı­na ae­ro­por­tu­nun dis­pet­çer mən­tə­qə­si­nə və Pa­kis­tan İn­ter­na­tio­nal Air­li­nes şir­kə­ti­nə zəng vu­ran şəxs ha­va li­ma­nı­nın əsas bi­na­sı­nın mi­na­lan­dı­ğı­nı bil­di­rib. Da­ha son­ra yer­li küt­lə­vi in­for­ma­si­ya va­si­tə­lə­ri­nin re­dak­si­ya­la­rı­na da ana­lo­ji məz­mun­da zəng­lər da­xil olub. Bu zəng­lər­də öl­kə­nin bü­tün ha­va li­man­la­rı­nın mi­na­lan­dı­ğı bil­di­ri­lir. Ter­ror ak­tı eh­ti­ma­lı sə­bə­bi­lə öl­kə əra­zi­sin­də bü­tün da­xi­li və xa­ri­ci reys­lər üz­rə uçuş­lar tə­xi­rə sa­lı­nıb. Xa­tır­la­daq ki, sent­yab­rın 20-də İs­la­ma­bad­da "Mar­ri­ot" ote­lin­də tö­rə­di­lən part­la­yı­şa gö­rə mə­su­liy­yə­ti öz üzə­ri­nə gö­tür­müş "İs­lam fə­dai­lə­ri" qrup­laş­ma­sı hö­ku­mə­ti ye­ni ter­ror akt­la­rı ilə hə­də­lə­yib.

İran par­la­men­ti is­lam di­nin­dən dö­nən­lə­rin edam cə­za­sı­na məh­kum edil­mə­si ba­rə­də qa­nun qə­bul edib.
   
   APA-nın mə­lu­ma­tı­na gö­rə, par­la­ment üzv­lə­ri şə­ri­ət qa­nun­la­rı­nı əsas gö­tü­rə­rək is­lam di­nin­dən im­ti­na edən ki­şi­lə­rin ölüm cə­za­sı­na, qa­dın­la­rın isə ömür­lük həbs cə­za­sı­na məh­kum edil­mə­si­nə qə­rar ve­rib­lər. Ye­ni qa­nu­nun di­gər müd­dəa­la­rı­na əsa­sən, eks­tra­sens­lər, fal­çı­lar və ho­mo­sek­sua­list­lər də ölüm cə­za­sı­na məh­kum edi­lə­cək­lər. Bu ağır cə­za şü­ur­lu ça­ğın­da is­lam di­nin­dən im­ti­na edən ki­şi və qa­dın­la­ra şa­mil olu­nur. Səs­ver­mə za­ma­nı İran par­la­men­ti­nin 196 de­pu­ta­tı qa­nu­nun le­hi­nə, 7 de­pu­tat əley­hi­nə səs ve­rib, iki mil­lət və­ki­li isə bi­tə­rəf qa­lıb. Av­ro­pa­nın mis­sio­ner təş­ki­lat­la­rı İran par­la­men­ti­nin bu qə­ra­rı­nı pis­lə­yib­lər.
   
   Qeyd edək ki, bu ilin ma­yın­da Şi­raz­da xris­ti­an di­ni­ni qə­bul edən iki ki­şi həbs olu­nub. İran İn­qi­lab Məh­kə­mə­si hər iki şəx­sə ölüm cə­za­sı­nın ve­ril­mə­si­ni tə­ləb edir.