Onun haq­qın­da çox oxu­muş­dum. El­mə gə­tir­di­yi ye­ni­lik­lər, dün­ya­nın bu ye­ni­lik­lər­dən əl­də et­di­yi bö­yük nə­ti­cə­lər və qa­zanc­lar içim­də bu da­hi alim­lə gö­rüş­mək, onun­la nə­zə­riy­yə­lə­ri ilə bağ­lı fi­kir mü­ba­di­lə­si apar­maq, çox­lu su­al­la­rı­ma ca­vab al­maq is­tə­yi do­ğur­muş­du. Çün­ki bir azər­bay­can­lı ola­raq, bu da­hi azər­bay­can­lı ilə sö­zün əsil mə­na­sın­da fəxr edir­dim!
   Hər bir mil­lət dün­ya­ya, bə­şər ta­ri­xi­nə bəxş et­di­yi bö­yük in­san­la­rı ilə fəxr edir. Bü cür in­san­lar tək­cə öz mil­lə­ti üçün de­yil, bü­tün dün­ya və in­san­lıq üçün bö­yük iş­lər gö­rür və öz adı ki­mi, mil­lə­ti­nin də adı­nı ta­ri­xə ya­zır. Bə­zən bir in­san bir mil­lə­tin dün­ya­ya ta­nı­dıl­ma­sın­da çox bö­yük rol oy­na­yır və ya oy­na­ya bi­lər.
   
   Meh­ri­ban və sa­də in­san
   
   Həm­yer­li­miz O.Ba­ba­za­də­nin və M.Sə­mə­din çək­di­yi çox gö­zəl bir film "Uzaq və ya­xın Lüt­fi Za­də" fil­mi­ni seyr et­dik­dən son­ra onun­la tək­cə da­hi alim ki­mi el­mi iş­lə­rin­dən de­yil, bir azər­bay­can­lı ki­mi də sə­mi­mi söh­bət et­mək is­tə­yir­dim. Onun­la uzun il­lər­dir ya­şa­dı­ğı və fəa­liy­yət gös­tər­di­yi ABŞ-ın Ka­li­for­ni­ya Şta­tın­da ta­nış ol­duq. Qar­şım­da bə­zi­lə­ri­nin dü­şün­dü­yü ki­mi so­yuq və uzaq ame­ri­ka­lı alim L.Za­də yox, meh­ri­ban və ya­xın, sa­də azər­bay­can­lı L.Za­də da­yan­mış­dı. Bu in­san­da mə­ni ilk hey­rət­lən­di­rən həd­dən ar­tıq sa­də­lik və meh­ri­ban­lıq idi. Bir ne­çə də­qi­qə ər­zin­də dost­la­şıb çox meh­ri­ban­ca­sı­na söh­bə­tə baş­la­dı­ğı­mız bu in­san adı dün­ya el­mi­nin nə­həng­lə­ri ilə bir sı­ra­da çə­ki­lən bir alim, qey­ri-sə­lis mən­ti­qin ata­sı he­sab olu­nan Lüt­fi Za­də idi. Həd­dən ar­tıq sə­mi­mi və meh­ri­ban Lüt­fi Za­də...
   
   Dün­ya el­min­də in­qi­lab
   edən da­hi azər­bay­can­lı
   
   Ma­raq­lı­dır ki, uzaq San-Fran­sis­ko­da mil­li mət­bə­xi­mi­zin ən gö­zəl tə­am­la­rı­nın ol­du­ğu bir res­to­ran­da ma­sa ar­xa­sın­da Azər­bay­can­dan gəl­miş mil­lət və­kil­lə­ri, Los-An­ce­les­də­ki baş kon­su­lu­muz və kon­sul­lu­ğun əmək­daş­la­rı, bir söz­lə, soy­daş­la­rı ara­sın­da ol­maq­dan və söh­bət­lər­dən çox ra­zı gö­rü­nür­dü. Elə biz də... Bu bi­zim üçün Ka­li­for­ni­ya­da ke­çir­di­yi­miz gö­rüş­lə­rin bəl­kə də ən ma­raq­lı­sı idi. Azər­bay­can­la bağ­lı çox­lu su­al­lar ve­rir­di. Azər­bay­ca­nın Er­mə­nis­tan tə­rə­fin­dən iş­ğal olun­muş əra­zi­lə­ri, Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si­nin həl­li is­ti­qa­mə­tin­də və­ziy­yə­tin nə yer­də ol­ma­sı, Azər­bay­ca­nın in­ki­şa­fı, iq­ti­sa­di po­ten­sia­lı, öl­kə­mi­zin keç­di­yi yol, elm, mə­də­niy­yət və bir çox sa­hə­lər­də mü­za­ki­rə­lər edir­dik. Gö­rüş sa­at­lar­la da­vam et­di. Heç kəs ay­rı­lıb get­mək is­tə­mir­di. Bi­zim üçün də onun­la söh­bət çox ma­raq­lı idi. Ma­sa­da ye­ri­miz ya­na­şı ol­du­ğun­dan onun­la da­ha çox söh­bət et­mək im­ka­nım var­dı və bu da­hi ali­mi, azər­bay­can­lı­nı da­ha ya­xın­dan ta­nı­maq is­tə­yir­dim.
   
   Qu­ra­ni-Kə­rim və qey­ri-sə­lis
   mən­tiq nə­zə­riy­yə­si
   
   Lüt­fi Za­də­nin ən bö­yük xid­mə­ti klas­sik ri­ya­ziy­ya­tın əsa­sı olan iki­li çox­luq an­la­yı­şı­na ye­ni ifa­də ver­mə­si­dir - qey­ri-sə­lis çox­luq­la­rı tək­lif et­mə­si­dir. Elm­də qey­ri-sə­lis öl­çü­nün da­xil edil­mə­si tə­bi­ət­də və cə­miy­yət­də ge­dən pro­ses­lə­rin qey­ri-mü­əy­yən­li­yi­ni da­ha adek­vat nə­zə­rə al­ma­ğa im­kan ya­ra­dıb.
   Lüt­fi Za­də al­ter­na­tiv ri­ya­ziy­yat (qey­ri-sə­lis ri­ya­ziy­yat) ya­rat­dı! El­min di­li, qey­ri-mü­əy­yən­lik öl­çü­sü də­yiş­di­yin­dən qey­ri-sə­lis fi­zi­ka, qey­ri-sə­lis kim­ya, qey­ri-sə­lis ri­ya­ziy­yat və baş­qa qey­ri-sə­lis elm­lər ya­ran­dı. Onun­la bağ­lı oxu­du­ğum ya­zı­lar­da ma­raq­lı bir ifa­də var­dı. "O, elm­də elə bö­yük bir in­qi­lab et­di ki, bu nə­zə­riy­yə ya­yıl­ma su­rə­ti­nə və əha­tə dai­rə­si­nə gö­rə elm­dən çox di­ni xa­tır­la­dır". Ra­zı­laş­ma­maq müm­kün de­yil. Çün­ki bu gün dün­ya­da be­lə bir elm sa­hə­si yox­dur ki, hər il 10-lar­ca bey­nəl­xalq konf­rans­lar təş­kil olun­sun, 50-dən çox el­mi jur­nal nəşr olun­sun. Bu, Lüt­fi Za­də­nin ya­rat­dı­ğı qey­ri-sə­lis mən­tiq sa­hə­si­dir! Fəxr ət­mə­yə də­yər!
   
   Al­lah kai­nat­la zər oy­na­mır və ya
   hə­yat­la vi­da­la­şan Eyn­ştey­nin eti­ra­fı
   
   Ai­lə­sin­dən da­nı­şı­rıq. Hə­yat yol­da­şı Fey xa­nım de­yir ki, Nə­ri­man ad­lı bir oğul­la­rı və Stel­la adın­da bir qız­la­rı var. Hə­yat yol­da­şı onu bü­tün təd­bir­lə­rin­də, sə­fər­lə­rin­də mü­şayi­ət edir. Çox meh­ri­ban bir cüt­lük­dür, sö­zün hə­qi­qi mə­na­sın­da hə­yat dos­tu. Lüt­fi Za­də haq­qın­da bir ya­zı yaz­maq niy­yə­ti­mi de­yi­rəm. Fey xa­nım mə­nə is­ti­fa­də edə bi­lə­cə­yim mən­bə­lər­dən da­nı­şır. Mən­bə­lər isə say­sız-he­sab­sız... Söh­bə­ti ye­ni­dən Lüt­fi Za­də­nin dün­ya­ya səs sa­lan el­mi ye­ni­lik­lə­ri­nin üzə­ri­nə qay­ta­rı­rıq. Lut­fi Za­də dün­ya el­mi­nə 5 fun­da­men­tal nə­zə­riy­yə bəxş edib. "Tə­əs­sü­rat­lar nə­zə­riy­yə­si", "Fə­za və­ziy­yət­lə­ri nə­zə­riy­yə­si", "Söz­lə he­sab­la­ma nə­zə­riy­yə­si", "Soft Kom­pü­ting nə­zə­riy­yə­si", "Qey­ri-sə­lis mən­tiq və çox­luq­lar nə­zə­riy­yə­si" ki­mi el­mi kəşf­lər dün­ya el­mi­nin in­ki­şa­fın­da bö­yük rol oy­na­yıb. Ey­ni za­man­da, bu gün bu nə­zə­riy­yə­lər hə­ya­tı­mı­zın bü­tün sa­hə­lə­rin­də çox ge­niş tət­biq olu­nur.
   İn­san ki­mi dü­şün­mək qa­bi­liy­yə­ti­nə ma­lik kom­pyu­ter­lə­rin, yə­ni təc­rü­bə­yə və el­mi bi­lik­lə­rə yi­yə­lən­miş ma­şın­la­rın- sü­ni in­tel­lek­tin ya­ra­dıl­ma­sın­da bö­yük ali­min el­mi nə­ti­cə­lə­ri bö­yük rol oy­na­yıb
   
   Ya­şın fər­qi yox­dur
   
   87 ya­şı­nın ol­ma­sı­na bax­ma­ya­raq, ya­şın­dan çox ca­van gö­rü­nür. Bu ba­rə­də komp­li­ment­lə­ri­mi­zi mə­mu­niy­yət­lə qə­bul edir. Sə­bə­bi­ni düz­gün hə­yat tər­zi, düz­gün qi­da­lan­ma, id­man­la bağ­la­yır. Əla­və edi­rik ki, özü­nün nə­zə­riy­yə­lə­rin­dən yə­qin bir in­san ki­mi özü də bəh­rə­lə­nib. Qey­ri-sə­lis mən­tiq nə­zə­riy­yə­si onun hə­ya­ta ba­xı­şı, hə­yat fəl­sə­fə­si ki­mi onun bu yaş­la­ra ki­mi sağ­lam, güm­rah və hə­yat eş­qi ilə do­lu ya­şa­ma­sı­nın əsas sə­bəb­lə­rin­dən­dir. O, bu gün dün­ya­da ori­ji­nal ide­ya­lar irə­li sü­rən və ye­ni el­mi is­ti­qa­mət­lə­ri mü­əy­yən edən na­dir alim­lər­dən­dir. Onun hər bir əsə­ri elm alə­min­də ha­di­sə­yə çev­ri­lir. Am­ma vaxt ta­pıb Ka­li­for­ni­ya­da­kı Azər­bay­can di­as­po­ru­nun təd­bir­lə­ri­nə də qa­tıl­ma­ğa baş­la­yıb. Mə­sə­lən, Ka­li­for­ni­ya­da fəa­liy­yət gös­tə­rən Ame­ri­ka­lı Azər­bay­can­lı­lar Şu­ra­sı­nın Berk­li Uni­ver­si­te­tin­də təş­kil et­di­yi gənc­lə­rin 2-ci aka­de­mik fo­ru­mun­da iş­ti­rak və çı­xış edib. Tə­bii ki, Berk­li­nin if­ti­xa­rı olan L.Za­də­nin bir azər­bay­can­lı ola­raq azər­bay­can­lı­la­rın təd­bi­rin­də iş­ti­ra­kı çox va­cib və əhə­miy­yət­li­dir. Ona ba­xa­raq baş­qa mil­lət­lə­rin nü­ma­yən­də­lə­rin­də azər­bay­can­lı­lar haq­qın­da han­sı yük­sək təs­sü­rat­la­rın ya­ran­ma­sı­nı izah et­mə­yə, mən­cə, eh­ti­yac yox­dur. Ey­ni za­man­da, onun bu cür təd­bir­lər­də iş­ti­ra­kı­nın Ame­ri­ka­da ya­şa­yan və ya təh­sil alan azər­bay­can­lı­lar, azər­bay­can­lı gənc­lər üçün bö­yük bir sti­mul ol­ma­sı­nı da...
   
   Tə­va­zö­kar Lüt­fi Za­də
   
   İn­san ki­mi çox sa­də olan Lüt­fi Za­də­yə ba­xan­da ya­dı­ma bir ata­lar mi­sa­lı­mız dü­şür­dü: "Bar ve­rən ağac ba­şı­nı aşa­ğı di­kər". San­ki ya­rat­dı­ğı el­mi nə­zə­riy­yə­lər­lə dün­ya el­min­də in­qi­la­bi çev­ri­liş edib onun ümu­mi mən­zə­rə­si­ni də­yiş­dir­miş in­san o de­yil. San­ki ABŞ-ın Berk­li şə­hə­rin­də­ki İn­for­ma­si­ya Tex­no­lo­gi­ya­la­rı üz­rə Za­də ins­ti­tu­tu-ZİFT ins­ti­tu­tu onun şə­rə­fi­nə ya­ra­dıl­ma­yıb, Ya­po­ni­ya elm adam­la­rı­na ver­di­yi ən yük­sək mü­ka­fat - "Hon­da"-nın sa­hi­bi o de­yil. O, bu ada qey­ri-sə­lis mən­tiq nə­zə­riy­yə­si­nin sə­na­ye­də­ki uğur­la­rı­na gö­rə la­yiq go­rü­lüb. Lüt­fi Za­də bu gün dün­ya­da əsər­lə­ri­nə ən çox is­ti­nad edi­lən alim sa­yı­lır. O, bir çox aka­de­mi­ya­la­rın fəx­ri aka­de­mi­ki, uni­ver­si­tet­lə­rin fəx­ri pro­fes­so­ru­dur. Çox­lu say­da cə­miy­yət və fond­la­rın mü­ka­fat­la­rı­na la­yiq gö­rül­müş, me­dal­lar­la təl­tif edi­lib. Əs­lin­də onun al­dı­ğı mü­ka­fat­la­rın və la­yiq gö­rül­dü­yü me­dal­la­rın tam si­ya­hı­sı­nı ver­mək çox çə­tin­dir. Çün­ki bu­nun üçün sə­hi­fə­lər la­zım gə­lər. Bir azər­bay­can­lı­nın dün­ya­nın elm sa­hə­sin­də ən yük­sək sə­viy­yə­də qə­bul olun­ma­sı və qiy­mət­lən­di­ril­mə­sin­dən gö­zəl nə ola bi­lər?
   Bu gün dün­ya­da məi­şət tex­ni­ka­sın­dan tut­muş-qey­ri-sə­lis mən­tiq­li toz­so­ran­lar, pal­tar­yu­yan­lar, dom­na so­ba­la­rı, atom ener­ji blok­la­rı ki­mi mü­rək­kəb tex­no­lo­ji pro­ses­lə­rə, met­ro qa­tar­la­rı, av­to­mo­bil­lər, ver­tol­yot­lar, ro­bot­lar ki­mi di­na­mik ob­yekt­lə­rin ida­rə olun­ma­sın­da qey­ri-sə­lis ida­rə­et­mə mo­de­li tət­biq olu­nur. Yə­ni Lüt­fi Za­də nə­zə­riy­yə­si məi­şə­ti­miz­dən tut­muş hə­ya­tı­mı­zın bü­tün sa­hə­lə­ri­nə qə­dər nü­fuz edir. Fəxr et­mə­yə də­yər!
   O, Azər­bay­can Mil­li Elm­lər Aka­de­mi­ya­sı­nın üz­vü, Ba­kı Döv­lət Uni­ver­si­te­ti də da­xil ol­maq­la bir ne­çə uni­ver­si­te­tin fəx­ri dok­to­ru­dur. Söh­bət ara­sı da­vam­çı­la­rın­dan da da­nı­şı­rıq. Azər­bay­ca­nın məh­şur alim­lə­rin­dən bi­ri, aka­de­mik, zi­ya­lı Ra­fiq Əli­ye­vin adı­nı çə­kib, haq­qın­da çox yük­sək fi­kir­lər söy­lə­di. Xa­nı­mı isə əla­və et­di ki, on­lar həm də ai­lə dos­tu­dur­lar, çox yax­şı mü­na­si­bət­lə­ri var və vax­ta­şı­rı gö­rü­şür­lər. Ra­fiq mü­əl­li­min bey­nəl­xalq sə­viy­yə­də qə­bul edi­lən bir alim ol­du­ğu­nu bi­lir­dik, am­ma da­hi alim Lüt­fi Za­də­nin bu cür qiy­mə­ti bi­zi də se­vin­dir­di (Ye­ri gəl­miş­kən, bu ya­zı­nın ha­zır­lan­ma­sın­da Ra­fiq Əli­ye­vin Lüt­fi Za­də ilə bağ­lı mü­əy­yən fi­kir­lə­rin­dən qay­naq ki­mi is­ti­fa­də olu­nub).
   
   Unu­dul­maz ax­şam
   
   Çay­la­rı­mı­zı içib qur­tar­saq da sa­at­lar­la da­vam edən və ge­cə ya­rı­sı­na qə­dər uza­nan söh­bə­ti­mi­zi heç kəs tərk et­mək is­tə­mir­di. Ma­sa­mı­za bir nə­fər xa­ri­ci və­tən­daş ya­xın­la­şır. Lüt­fi Za­də­nin əli­ni sı­xa­raq, onun­la gö­rüş­mək­dən şə­rəf duy­du­ğu­nu de­yir. Ma­sa­ya ya­xın­la­şan in­san ali­min onu ta­nı­ma­dı­ğı­nı gö­rüb, "siz mə­ni ta­nı­mır­sı­nız, am­ma biz si­zi çox yax­şı ta­nı­yı­rıq və qiy­mət­lən­di­ri­rik" de­yir. Bir in­san üçün bun­dan bö­yük nə xoş­bəx­lik ola bi­lər!
   Xa­ti­rə şə­kil­lə­ri çək­dir­dik. Ona həd­di­yə edi­lən Azər­bay­can mu­si­qi­si disk­lə­ri­nə çox se­vin­di. Mu­si­qi­mi­zi çox sev­di­yi­ni və da­im qəl­bin­də və evin­də ya­şat­dı­ğı­nı de­di. Ay­rıl­maq vax­tı­dır. Am­ma söh­bə­ti­mi­zi kü­çə­də də da­vam et­di­ri­rik. Gö­zəl bir av­qust ge­cə­si idi. "İn­di Ba­kı­da gö­zəl ha­va var, lap bu­ra­nın ha­va­sı ki­mi, Ba­kı üçün ya­man da­rıx­dım" de­yi­rəm. Ba­xıb gü­lüm­sə­yir. Ha­mı­mız bir ağız­dan "Ba­kı­da gö­rü­şə­nə­dək" de­yi­rik.
   
   Və son...
   
   Mən da­hi azər­bay­can­lı alim Lüt­fi Za­də ilə fəxr edir­dim, onun­la gö­rüş­dən son­ra isə həm də qü­rur duy­dum. Mən­cə, siz də. İna­nı­ram ki, bu gün in­for­ma­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı sa­hə­si­ni özü­nün prio­ri­tet­lə­rin­dən bi­ri he­sab edən Azər­bay­can, onun elm alə­mi, bü­tün və­tən­daş­la­rı üçün bö­yük ali­min töv­si­yə və məs­lə­hət­lə­ri çox əhə­miy­yət­li olar­dı. Elə onun Azər­bay­ca­na sə­fər­lə­ri də... Ay­rı­lan­da "Azər­bay­can­da gö­rü­şə­nə­dək" de­miş­dik.
   
   Azər­bay­can­da gö­rü­şə­nə­dək, da­hi və sa­də azər­bay­can­lı Lüt­fi Za­də!
   
   PS. Məqalə ixtirasla verilib və Lent.az saytından götürülüb.

Dü­nən Ba­kı Apel­ya­si­ya Məh­kə­mə­sin­də ha­kim İs­ma­yıl Və­li­ye­vitn sədr­li­yi ilə pre­zi­dent­li­yə na­mi­zəd, Bü­töv Azər­bay­can Xalq Cəb­hə­si Par­ti­ya­sı­nın (BAXCP) səd­ri Qüd­rət Hə­sən­qu­li­ye­vin Mər­kə­zi Seç­ki Ko­mis­si­ya­sı­na (MSK) qar­şı qal­dır­dı­ğı id­dia əsa­sın­da növ­bə­ti pro­ses ke­çi­ri­lib.
   Mə­lu­mat üçün bil­di­rək ki, MSK-nın qə­ra­rı­na əsa­sən bu pre­zi­dent seç­ki­lə­rin­də Q.Hə­sən­qu­li­yev döv­lət büd­cə­sin­dən na­mi­zəd­lər üçün ay­rı­lan və­sa­it­dən ya­rar­la­na bil­mə­yə­cək. Sə­bəb ki­mi isə onun ötən pre­zi­dent seç­ki­lə­rin­də 3 fa­iz­lik səs bar­ye­ri­ni ke­çə bil­mə­mə­si və təb­li­ğat üçün döv­lət­dən al­dı­ğı pu­lu qay­tar­ma­ma­sı gös­tə­ri­lib.
   Q.Hə­sən­qu­li­ye­vin seç­ki qə­rar­ga­hı­nın rəh­bə­ri El­çin Mir­zə­bəy­li­nin "Şərq"ə ver­di­yi mə­lu­ma­ta gö­rə, dü­nən ke­çi­ri­lən ic­las­da pre­zi­dent­li­yə na­mi­zəd­li­yin id­dia­sı tə­min edil­mə­yib. E.Mir­zə­bəy­li məh­kə­mə­nin qə­ra­rın­dan kas­sa­si­ya şi­ka­yə­ti ve­rə­cək­lə­ri­ni bil­dir­di.
   

ATƏT-in De­mok­ra­tik Tə­si­sat­lar və İn­san Hü­quq­la­rı Bü­ro­su­nun Seç­ki Mü­şa­hi­də Mis­si­ya­sı­nın uzun­müd­dət­li mü­şa­hi­də­çi­lə­ri Qə­bə­lə ra­yo­nun­da olub­lar.
   
    APA-nın yer­li bü­ro­su­nun xə­bə­ri­nə gö­rə, İn­gil­tə­rə və Al­ma­ni­ya­dan olan mü­şa­hi­də­çi­lər ra­yon İc­ra Ha­ki­miy­yə­ti­nin baş­çı­sı To­fiq İb­ra­hi­mov­la gö­rü­şüb­lər. T. İb­ra­hi­mov mü­şa­hi­də­çi­lə­rə ra­yon­da 15 okt­yabr pre­zi­dent seç­ki­lə­ri­nə ha­zır­lıq­la bağ­lı mə­lu­mat ve­rib, on­la­rın su­al­la­rı­nı ca­vab­lan­dı­rıb. ATƏT mü­şa­hi­də­çi­lə­ri 116 say­lı Dai­rə Seç­ki Ko­mis­si­ya­sın­da da olub­lar.

Azər­bay­can So­si­al De­mok­rat Par­ti­ya­sı (ASDP) Mər­kə­zi Ko­mi­tə­si Bü­ro­su­nun sa­biq üz­vü, par­ti­ya­nın keç­miş ideo­lo­gi­ya ka­ti­bi El­şən Ma­na­fov Azər­bay­can De­mok­ra­tik Sol Par­ti­ya­sı­nın (ADSP) Tə­şəb­büs Qru­pu­nu ya­ra­dıb.
   
   Bu ba­rə­də APA-ya E. Ma­na­fov mə­lu­mat ve­rib. O bil­di­rib ki, pre­zi­dent seç­ki­sin­dən son­ra təş­ki­lat ko­mi­tə­si for­ma­laş­dı­rı­la­caq: "Par­ti­ya­nın proq­ra­mı üzə­rin­də iş ge­dir. Ça­lı­şı­rıq ki, par­ti­ya­nın sə­nəd­lə­rin­də bey­nəl­xalq təc­rü­bə nə­zə­rə alın­sın". E. Ma­na­fo­vun söz­lə­ri­nə gö­rə, Tə­şəb­büs Qru­pun­da ASDP üzv­lə­ri də var: "ASDP-yə mə­nə gö­rə üzv olan­lar bu par­ti­ya­nı tərk edə­cək­lər". E. Ma­na­fov di­gər sol tə­ma­yül­lü par­ti­ya­lar­la da­nı­şıq­lar apar­dıq­la­rı­nı da söy­lə­yib: "Da­nı­şıq­lar apar­dı­ğım par­ti­ya­lar ara­sın­da iq­ti­dar­yö­nüm­lü par­ti­ya­la­rın top­laş­dı­ğı Məş­və­rət Məc­li­sin­də təm­sil olu­nan qu­rum­lar da var".

Okt­yab­rın 15-də ke­çi­ri­lə­cək pre­zi­dent seç­ki­lə­ri ilə bağ­lı seç­ki ko­mis­si­ya­la­rın­da bu gü­nə qə­dər 20 700 yer­li mü­şa­hi­də­çi qey­diy­yat­dan ke­çib.
   
   Bu ba­rə­də Mər­kə­zi Seç­ki Ko­mis­si­ya­sı­nın (MSK) mət­bu­at xid­mə­ti­nin rəh­bə­ri Azər Sa­rı­yev mə­lu­mat ve­rib. Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, hə­min mü­şa­hi­də­çi­lə­rin 20 mi­ni Dai­rə Seç­ki Ko­mis­si­ya­la­rın­da, 700-ü isə MSK-da qey­diy­ya­ta alı­nıb. Mü­şa­hi­də­çi­lə­rin ək­sə­riy­yə­ti müs­tə­qil şəxs­lər­dir.

Sey­ran Sə­xa­vət:
   "Bi­ri­nə də ol­sun bax­ma­mı­şam, bax­ma­ğa ma­ra­ğım da yox­du. On­lar nə de­yə­cək ki?"
   
   Aqil Ab­bas:
   "Mən yal­nız pre­zi­den­tin
   təb­li­ğa­tı ilə məş­ğu­lam"
   
   Ni­za­mi Cə­fə­rov:
   "Özüm ba­xa bil­mə­səm də
   gö­rü­rəm ki, ra­yon­lar­da
   ba­xır­lar, ma­raq gös­tə­rir­lər"
   
   Ay­dın Qu­li­yev:
   "Tə­sa­dü­fən te­le­de­bat­la­rın
   get­di­yi vaxt te­le­vi­zo­ru aç­ma­sam, xü­su­si ma­ra­ğım yox­dur"
   
   Seç­ki Mə­cəl­lə­si­nin tə­ləb­lə­ri­nə uy­ğun ola­raq İc­ti­mai Te­le­vi­zi­ya­nın efi­rin­də pre­zi­dent seç­ki­lə­rin­də na­mi­zəd ki­mi iş­ti­rak edən şəxs­lə­rə ay­rıl­mış pul­suz efir vax­tı çər­çi­və­sin­də te­le­de­bat­lar təş­kil olu­nur. Na­mi­zəd­lər te­le­vi­zi­ya va­si­tə­si ilə MSK-nın ya­rat­dı­ğı bu şə­ra­it­dən is­ti­fa­də edə­rək öz plat­for­ma­la­rı­nı açıq­la­yır, se­çi­ci­lə­ri­nə vəd­lər ve­rir­lər.
   
   "Şərq" qə­ze­ti ola­raq na­mi­zəd­lə­rin İc­ti­mai Te­le­vi­zi­ya­da­kı çı­xış­la­rı­nın nə də­rə­cə­də ma­raq­la iz­lən­di­yi­ni aş­ka­ra çı­xar­maq məq­sə­di ilə öl­kə­nin ta­nın­mış zi­ya­lı­la­rı ara­sın­da sor­ğu ke­çir­dik. Mə­lum ol­du ki, te­le­de­bat­lar heç də ha­mı tə­rə­fin­dən ma­raq­la qar­şı­lan­mır.
   Ya­zı­çı Sey­ran Sə­xa­vət bi­zim­lə söh­bə­tin­də bil­dir­di ki, onun üçün ta­mam­la­maq üz­rə ol­du­ğu ye­ni ro­ma­nı­nın üzə­rin­də iş­lə­mək da­ha va­cib­dir, nə­in­ki na­mi­zəd­lə­rin çı­xış­la­rı­na qu­laq as­maq: "Te­le­de­bat­la­rı iz­lə­mi­rəm. Bi­ri­nə də ol­sun bax­ma­mı­şam, bax­ma­ğa ma­ra­ğım da yox­du. On­lar nə de­yə­cək ki? Ma­raq­lı ol­say­dı, bəl­kə də ba­xar­dım. Ha­zır­da ya­ra­dı­cı­lıq­la məş­ğu­lam. Ro­ma­nı­mı bi­tir­mək üz­rə­yəm. Mə­nim üçün ən va­cib olan bu­dur". Dün­ya­nın in­ki­şaf et­miş baş­qa öl­kə­lə­rin­də pre­zi­dent seç­ki­lə­ri ilə bağ­lı ke­çi­ri­lən te­le­de­bat­la­rın ma­raq­la qar­şı­lan­ma­sı mə­sə­lə­si­nə gə­lin­cə isə S.Sə­xa­vət bil­di­rib ki, Azər­bay­can­da da ox­şar mü­na­si­bə­tin ol­ma­sı ar­zue­di­lən­dir: "Mə­sə­lən, Ame­ri­ka­da na­mi­zəd­lə­rin te­le­de­bat­la­rı ma­raq­la qar­şı­la­nır və ha­mı te­le­vi­zi­ya ek­ran­la­rı­nın qar­şı­sı­na yı­ğı­şır. Dün­ya­da bu nü­mu­nə var. Dün­ya­da bu nü­mu­nə var­sa, ümid edi­rik ki, bu nü­mu­nə nə vaxt­sa bi­zə də gə­lib çı­xa­caq".
   Mil­lət və­ki­li, ya­zı­çı-pub­li­sist Aqil Ab­bas da te­le­de­bat­la­rı iz­lə­mir. O bu­nu Ye­ni Azər­bay­can Par­ti­ya­sı­nın pre­zi­dent seç­ki­lə­ri­nə na­mi­zə­di, öl­kə baş­çı­sı İl­ham Əli­ye­vin təb­li­ğa­tı ilə məş­ğul ol­ma­sı ilə əla­qə­lən­di­rib: "Mən yal­nız pre­zi­den­tin təb­li­ğa­tı ilə məş­ğu­lam. Ağ­dam­da, Ağ­ca­bə­di­də, ümu­miy­yət­lə, Qa­ra­bağ­da təb­li­ğat apar­maq­la məş­ğu­lam. Ona gö­rə də te­le­de­bat­la­rı iz­lə­mi­rəm".
   Mil­lət və­ki­li, pro­fes­sor Ni­za­mi Cə­fə­ro­vun isə te­le­de­bat­la­rı iz­lə­mə­yə ma­ra­ğı var. Sa­də­cə ola­raq iş fəa­liy­yə­ti ona mü­əy­yən olun­muş sa­at­lar­da ek­ran qar­şı­sın­da otu­rub na­mi­zəd­lə­rin çı­xış­la­rı­nı iz­lə­mə­yə im­kan ver­mir. Mil­lət və­ki­li de­yir ki, təb­li­ğat kam­pa­ni­ya­sı çər­çi­və­sin­də te­le­de­bat­la­rın təş­ki­li müs­bət hal­dır və se­çi­ci­lər tə­rə­fin­dən bu­na ki­fa­yət qə­dər ma­raq var: "Kim­sə de­yir­sə ki, ma­raq­la qar­şı­la­mır, bu onun öz fik­ri­dir və əs­lin­də bu­nun özü də ma­raq­la qar­şı­lan­ma de­mək­dir. Bu o de­mək­dir ki, re­ak­si­ya var. O mə­na­da te­le­de­bat­sız de­mok­ra­tik seç­ki­lər müm­kün de­yil. Bu yol­la bə­ra­bər şə­ra­it ya­ra­dı­lır ki, in­san­lar bil­sin ki, na­mi­zəd­lər nə de­yir. Hər cə­hət­dən te­le­de­bat yax­şı me­tod­dur və dün­ya­da sı­na­nıb. Na­mi­zəd­lər qar­şı­lıq­lı fi­kir bil­di­rən­də da­ha yax­şı olur. Mən özüm ba­xa bil­mə­səm də gö­rü­rəm ki, ra­yon­lar­da ba­xır­lar, ma­raq gös­tə­rir­lər. Kim ma­raq­la qar­şı­lan­ma­dı­ğı­nı de­yir­sə, düz­gün de­mir".
   "Ba­kı-Xə­bər" qə­ze­ti­nin baş re­dak­to­ru Ay­dın Qu­li­yev isə de­yir ki, yal­nız bi­rin­ci de­ba­ta ba­xıb. La­kin son­ra­dan bu ve­ri­liş­lə­ri iz­lə­mə­yə ma­ra­ğı qal­ma­yıb: "Sö­zün dü­zü, son­ra­kı de­bat­la­rı iz­lə­mə­mi­şəm. O qə­dər də ma­raq dai­rəm­də de­yil. Bi­rin­ci de­ba­ta da ma­ra­ğım var idi, ən azın­dan mə­sə­lə­lə­rin qo­yu­lu­şu­nu, ki­min han­sı plat­for­ma ilə çı­xış edə­cə­yi­ni bil­mək üçün. Ar­tıq bi­rin­ci de­bat­dan son­ra hər şey mə­nə mə­lum ol­du. Tə­sa­dü­fən te­le­de­bat­la­rın get­di­yi vaxt te­le­vi­zo­ru aç­ma­sam, xü­su­si ma­ra­ğım yox­dur". A.Qu­li­yev na­mi­zəd­lə­rin te­le­de­bat­la­rı­na nə üçün ma­ra­ğın ol­ma­ma­sı­na şərh ver­mə­yə çə­tin­lik çək­di­yi­ni bil­di­rib.
   

Pre­zi­dent­li­yə eks-na­mi­zəd, fi­zi­ka-ri­ya­ziy­yat elm­lə­ri dok­to­ru Qüd­rət İsa­qov Mü­sa­vat Par­ti­ya­sı­nın baş­qa­nı İsa Qəm­bər, AXCP səd­ri Əli Kə­rim­li və ALP li­de­ri La­lə Şöv­kə­tə mü­ra­ci­ət edib.
   
   Q.İsa­qov adı­çə­ki­lən şəxs­lə­rə xi­ta­bən vur­ğu­la­yıb ki, 2003-cü il­dən eti­ba­rən rəh­bər­lik et­dik­lə­ri par­ti­ya­la­rın sı­ra­la­rı­nın kəs­kin şə­kil­də sey­rəl­mə­si və elek­to­rat­la­rı­nı itir­mə­lə­ri sə­bə­bin­dən seç­ki­ni boy­kot et­mə­yə və bə­zi par­ti­ya­la­rı seç­ki­də iş­ti­rak et­mə­mə­yə sövq edib­lər. "Xa­ri­ci öl­kə­lə­rin ək­sər döv­lət xa­dim­lə­ri, bey­nəl­xalq təş­ki­lat­la­rın nü­ma­yən­də­lə­ri və Azər­bay­ca­nın ək­sər si­ya­si dai­rə­lə­ri si­zin bu hə­rə­kə­ti­ni­zi seç­ki pro­se­si­nə dəx­li ol­ma­yan uğur­suz bir cəhd ki­mi qiy­mət­lən­di­rib. Bu­na bax­ma­ya­raq siz da­ha bir uğur­suz cəh­də də əl atıb­sı­nız ki, bu da seç­ki­lə­rin nə­ti­cə­lə­ri­nin əv­vəl­cə­dən ta­nın­ma­ma­sın­dan və se­çi­lə­cək pre­zi­den­ti qey­ri-le­gi­tim he­sab et­mək­dən iba­rət­dir. Nə­zə­ri­ni­zə çat­dı­rı­ram ki, bu tak­ti­ka­nı Siz 1993, 1998-ci il­lər­də də hə­ya­ta ke­çir­mi­si­niz və nə­ti­cə­lər uğur­suz olub. Bü­tün dün­ya öl­kə­lə­ri və bey­nəl­xalq təş­ki­lat­lar hə­min seç­ki­lə­rin nə­ti­cə­lə­ri­ni ta­nı­dı". Q.İsa­qov İ.Qəm­bər, Ə.Kə­rim­li və L.Şöv­kə­ti pre­zi­dent seç­ki­lə­rin­də da­ha düz­gün möv­qe nü­ma­yiş et­dir­mə­yə də­vət edib. "He­sab edi­rəm ki, Siz Nost­ra­da­mus de­yil­si­niz və in­di­dən seç­ki­lə­rin nə­ti­cə­lə­ri­ni ta­nı­ma­maq­la par­ti­ya üzv­lə­ri­ni­zin gə­lə­cək fəa­liy­yə­ti­nə zər­bə vu­rur­su­nuz. Mən seç­ki pro­se­si­ni cid­di təh­lil et­di­yim­dən bi­li­rəm ki, bu­il­ki seç­ki­lər əv­vəl­ki seç­ki­lər­lə mü­qa­yi­sə­də da­ha de­mok­ra­tik, da­ha şəf­faf və əda­lət­li bir şə­ra­it­də ke­çi­ri­lə­cək. Ona gö­rə də si­zi dün­ya prak­ti­ka­sın­da qə­bul olun­ma­yan hə­rə­kət­lər­dən çə­kin­mə­yə, dün­ya ilə vu­ruş­maq­dan vaz keç­mə­yə də­vət edi­rəm".
   

Ba­kı Şə­hər İc­ra Ha­ki­miy­yə­ti seç­ki­ni boy­kot edən beş mü­xa­li­fət təş­ki­la­tı­nın - Mü­sa­vat, Xalq Cəb­hə­si, Li­be­ral, Və­tən­daş və İn­ki­şaf par­ti­ya­la­rı­nın və "Azər­bay­can Na­mi­nə" İc­ti­mai Fo­ru­mun bir­ləş­di­yi Mü­xa­li­fə­tin Əmək­daş­lıq Mər­kə­zi­nin sent­yab­rın 28-nə tə­yin et­di­yi mi­tinq üçün mü­ra­ciə­ti ca­vab­lan­dı­rıb.
   
   Şə­hər İc­ra Ha­ki­miy­yə­ti­nin mət­bu­at xid­mə­tin­dən "Şərq"ə ve­ri­lən mə­lu­ma­ta gö­rə, me­ri­ya mü­xa­li­fə­tə mi­tinq ke­çir­mək üçün Azər­bay­can Döv­lət Neft Şir­kə­ti­nin Bi­bi­hey­bət­də­ki İd­man-Sağ­lam­lıq Mər­kə­zi­ni (Bi­bi­hey­bət sta­dio­nu) ayı­rıb. La­kin mü­xa­li­fət me­ri­ya­nın bu ca­va­bın­dan ra­zı qal­ma­yıb. Mü­sa­vat Par­ti­ya­sı­nın İc­ra Apa­ra­tı­nın rəh­bə­ri Arif Ha­cı­lı de­yib ki, ic­ra ha­ki­miy­yə­ti­nin ayır­dı­ğı yer mü­xa­li­fə­ti qa­ne et­mir: "Mi­tin­qi bur­da ke­çir­mək niy­yə­tin­də de­yi­lik və Ba­kı Şə­hər İc­ra Ha­ki­miy­yə­ti­nin bu qa­nun­suz qə­ra­rın­dan məh­kə­mə­yə id­dia əri­zə­si ilə mü­ra­ci­ət et­mək mə­sə­lə­si­ni də mü­za­ki­rə edə­cə­yik. Bun­dan əv­vəl Mü­sa­va­tın me­ri­ya­nın qa­nun­suz qə­rar­la­rı ilə bağ­lı qal­dır­dı­ğı id­dia üz­rə iş ar­tıq apell­ya­si­ya mər­hə­lə­si­ni ke­çib. Sə­nəd­lər in­di Ali Məh­kə­mə­yə ha­zır­la­nır". A.Ha­cı­lı­nın söz­lə­ri­nə gö­rə, me­ri­ya­nın bu cür möv­qe­yi sank­si­ya­laş­dı­rıl­ma­mış küt­lə­vi ak­si­ya­la­rın ke­çi­ril­mə­si möv­zu­su­nu ak­tu­al­laş­dı­ra­caq. Mə­lu­mat üçün qeyd edək ki, Mü­xa­li­fə­tin Əmək­daş­lıq Mər­kə­zi­nin me­ri­ya­ya ün­van­la­dı­ğı mək­tub­da ak­si­ya­nın 9 mey­dan­dan bi­rin­də ke­çi­ril­mə­si­nə ra­zı­lıq ve­ril­mə­si xa­hiş olu­nur­du. Bun­lar Pre­zi­dent Apa­ra­tı­nın 200 metr ra­diu­sun­da olan "Az­neft" mey­da­nı, Mil­li Məc­li­sin 200 metr­lik ra­diu­sun­da yer­lə­şən Əziz­bə­yov hey­kə­li­nin qar­şı­sı, Na­zir­lər Ka­bi­ne­ti­nin 200 metr­li­yin­də­ki Te­le­te­at­rın bi­na­sı qar­şı­sın­da­kı mey­dan, "Nə­ri­ma­nov" ki­no­te­at­rı­nın qar­şı­sın­da­kı mey­dan, Cə­fər Cab­bar­lı mey­da­nı, Fü­zu­li mey­da­nı, Gənc­lik mey­da­nı, Mil­li Elm­lər Aka­de­mi­ya­sı­nın qar­şı­sın­da­kı mey­dan və Hü­seyn Ca­vid ba­ğı idi.
   Nə­si­mi

ATƏT-in Minsk Qru­pu­nun həm­sədr­lə­ri Met­yu Bray­za (ABŞ), Ber­nar Fa­sie (Fran­sa) və Yu­ri Merz­lya­kov (Ru­si­ya ) Nyu-York­da sə­fər­də olan Er­mə­nis­tan pre­zi­den­ti Serj Sər­kis­yan­la gö­rü­şüb­lər.
   APA-nın "Ar­ka-nyus" agent­li­yi­nə is­ti­na­dən yay­dı­ğı mə­lu­ma­ta gö­rə, gö­rüş­də Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si­nin ni­zam­lan­ma­sı pro­se­si mü­za­ki­rə olu­nub. Tə­rəf­lər həm­çi­nin Azər­bay­can və Er­mə­nis­tan pre­zi­dent­lə­ri ara­sın­da növ­bə­ti gö­rü­şün təş­ki­li pers­pek­tiv­lə­ri­ni mü­za­ki­rə edib­lər. Gö­rüş­də ATƏT səd­ri­nin şəx­si nü­ma­yən­də­si An­jey Kasp­şik və Er­mə­nis­ta­nın xa­ri­ci iş­lər na­zi­ri Ed­vard Nal­band­yan da iş­ti­rak edib.
   Qeyd edək ki, ATƏT-in Minsk Qru­pu­nun həm­sədr­lə­ri Azər­bay­can və Er­mə­nis­tan xa­ri­ci iş­lər na­zir­lə­ri­nin gö­rü­şü­nü təş­kil et­mək üçün Nyu-York­da­dır­lar. Hər iki na­zi­rin iş qra­fi­ki gər­gin ol­du­ğun­dan gö­rü­şün də­qiq ta­ri­xi­ni mü­əy­yən­ləş­dir­mək hə­lə­lik müm­kün ol­ma­yıb. Bu­nun­la be­lə gö­rü­şün bu gün və ya sa­bah baş tu­ta­ca­ğı bil­di­ri­lir. Ey­ni za­man­da sa­bah Azər­bay­can, Tür­ki­yə və Er­mə­nis­tan xa­ri­ci iş­lər na­zir­lə­ri­nin üç­tə­rəf­li for­mat­da gö­rü­şü göz­lə­ni­lir.

DAK rəh­bər­li­yi, həm­sədr­lər və İda­rə He­yə­ti­nin bir ne­çə üz­vü ABŞ-a sə­fər edə­cək. Sə­fər çər­çi­və­sin­də bir sı­ra rəs­mi­lər­lə gö­rüş­lər də nə­zər­də tu­tu­lub.
   
   Bu ba­rə­də "OLAY­LAR"a mə­lu­mat ve­rən DAK NTK-nın üz­vü Sa­mir Əsəd­li gə­lən həf­tə baş tu­ta­caq sə­fər­də Azər­bay­ca­nın ta­le­yük­lü mə­sə­lə­lə­ri-Xo­ca­lı soy­qı­rı­mı, Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si, Er­mə­nis­ta­nın öl­kə­mi­zə tə­ca­vü­zü, İran re­ji­mi­nin Azər­bay­can türk­lə­ri­nə qar­şı apar­dı­ğı si­ya­sət bir sü­ra yük­sək dai­rə­lər­də mü­za­ki­rə olu­na­caq. S.Əsəd­li­nin de­di­yi­nə gö­rə, mü­za­ki­rə olu­na­caq mə­sə­lə­lər ara­sın­da Gü­ney­də­ki soy­daş­la­rı­mı­zın du­ru­mu­na da­ha çox diq­qət ay­rı­la­caq. Mə­lu­mat üçün bil­di­rək ki, ha­zır­da sə­fər­lə bağ­lı bir sı­ra ha­zır­lıq iş­lə­ri gö­rü­lür.

Azər­bay­can ha­kim­lə­ri­nin bir il ər­zin­də bax­dı­ğı məh­kə­mə iş­lə­ri­nin sa­yı Tür­ki­yə ilə mü­qa­yi­sə­də iki də­fə az­dır.
   
   APA-nın mə­lu­ma­tı­na gö­rə, bu ba­rə­də Tür­ki­yə və Azər­bay­can əd­liy­yə na­zir­lə­ri­nin bu gün ke­çi­ri­lən gö­rü­şün­də bil­di­ri­lib. Azər­bay­can əd­liy­yə na­zi­ri Fik­rət Məm­mə­dov Azər­bay­can­da ha­kim­lə­rin sa­yı­nın ar­tı­rıl­ma­sın­dan son­ra in­di bir ha­ki­mə il ər­zin­də 450 məh­kə­mə işi­nin düş­dü­yü­nü bil­di­rib. Tür­ki­yə­nin əd­liy­yə na­zi­ri Meh­met Əli Şa­hin isə öz öl­kə­sin­də bu rə­qə­min iki də­fə çox ol­du­ğu­nu, bir ha­ki­mə il ər­zin­də 1000 məh­kə­mə işi­nin düş­dü­yü­nü söy­lə­yib. Gö­rüş­də Tür­ki­yə­də məh­bus­la­rın sa­yı­nın 100 min nə­fə­rə çat­dı­ğı, Azər­bay­can­da isə bu rə­qə­min beş də­fə aşa­ğı, yə­ni 20 min nə­fər ol­du­ğu bil­di­ri­lib.

Er­mə­nis­tan Si­lah­lı Qüv­və­lə­ri­nin böl­mə­lə­ri sent­yab­rın 24-də sa­at 23.15-dən 23.35-dək, sent­yab­rın 25-də sa­at 00.20-dən 01.05-dək, 01.45-dən 03.10-dək və 05.50-dən 06.20-dək fa­si­lə­lər­lə Tər­tər ra­yo­nu­nun Qı­zıl Oba, Sey­su­lan, Gö­yarx və Çay­lı kənd­lə­ri ya­xın­lı­ğın­da yer­lə­şən möv­qe­lər­dən Azər­bay­can Si­lah­lı Qüv­və­lə­ri­nin üz­bə­üz möv­qe­lə­ri­ni av­to­mat və pu­lem­yot­lar­dan atə­şə tu­tub­lar. Mü­da­fiə Na­zir­li­yi­nin mət­bu­at xid­mə­tin­dən APA-ya ve­ri­lən mə­lu­ma­ta gö­rə, bü­tün hal­lar­da düş­mən ca­vab atə­şi ilə sus­du­ru­lub, it­ki yox­dur.