3 gün­dür pay­taxt sa­kin­lə­ri kü­çə­lər­də əsir-ye­sir­dir. Min­mə­yə av­to­bus ta­pıl­mır, ta­pı­lan­da da ya ya­rı yol­da sər­ni­şin­lər av­to­bus­dan en­di­ri­lir, ya da mə­lum olur ki, av­to­bus da­ha əv­vəl­ki marş­ru­tu ilə hə­rə­kət et­mir. Pay­tax­tın mər­kə­zin­dən kə­nar­la­ra, elə­cə də kə­nar­lar­dan mər­kə­zə hə­rə­kət et­mək isə sər­ni­şin­lər üçün əsl əza­ba və əsə­bə çev­ri­lib. Ya­sa­mal ra­yo­nu ilə mər­kəz ara­sın­da ən yax­şı əla­qə­lən­di­ri­ci olan 39 və 177 say­lı marş­rut­lar, ümu­miy­yət­lə, yo­xa çı­xıb.
   306, 58, 207 say­lı marş­rut­lar "Elm­lər Aka­de­mi­ya­sı"na bu­ra­xıl­mır. Marş­rut­la­rın sü­rü­cü­lə­ri elə be­lə də de­yir: "Bi­zi "Elm­lər Aka­de­mi­ya­sı"na bu­rax­mır­lar". "Mon­tin"dən "Sa­hil" met­ros­tan­si­ya­sı­na­dək hə­rə­kət edən 283 say­lı marş­rut da "itib". Bu marş­ru­tun sər­ni­şin­lə­ri mən­zi­lə çat­maq üçün in­di iki marş­rut də­yiş­mə­li olur. Ye­ni Gü­nəş­li­dən "Ni­za­mi" met­ros­tan­si­ya­sı­na iş­lə­yən 244 say­lı marş­rut da "Xə­tai" met­ros­tan­si­ya­sı­na ça­tan­da "bi­zi şə­hə­rə bu­rax­mır­lar" de­yib ca­maa­tı aşa­ğı tö­kür, sər­ni­şin də ye­ni­dən 20, ya­xud 9 say­lı marş­rut­la­ra min­mə­li olur. Qı­sa­sı, şə­hər­da­xi­li nəq­liy­yat­da əsl xa­os ya­ra­nıb, "ara qa­rı­şıb, məz­həb itib". İc­ti­mai nəq­liy­yat de­yi­lən ifa­də də de­mək olar ki, an­la­mı­nı iti­rib.
   Əs­lin­də, sər­ni­şin­da­şı­ma­dan sa­va­yı bü­tün di­gər tə­yi­nat­la­ra ya­ra­yan mik­ro­av­to­bus­la­rın marş­rut­dan çı­xa­rıl­ma­sı təq­di­ro­lu­na­sı­dır. Bəl­kə Cə­nu­bi Ko­re­ya­nın, Öz­bə­kis­ta­nın ya­ra­şıq­lı, ra­hat av­to­bus­la­rı­na mi­nib biz də özü­mü­zü tam­hü­quq­lu sər­ni­şin ki­mi hiss edə­rik. Am­ma da­ha bu yol­la yox. Nə­dən­sə bi­zim öl­kə­də yax­şı ye­ni­lik­lə­rə ke­çid də ən pis xa­ti­rə­lər­lə yad­da qa­lır. Bir sa­at da­ya­na­caq­da da­ya­nan­dan son­ra, nə­ha­yət av­to­bu­sa mi­nən, am­ma ya­rı yol­da aşa­ğı en­di­ri­lən sər­ni­şi­nin ke­çir­di­yi stress, əsəb uzun il­lər ya­dın­dan çıx­mır. Yə­ni is­la­ha­tı da elə hə­ya­ta ke­çir­mək la­zım­dır ki, in­san­lar na­ra­zı yox, ra­zı qal­sın. Biz­də isə ək­si­nə­dir. Ça­naq hə­mi­şə ca­maa­tın ba­şın­da çat­la­yır. İn­di ic­ti­mai nəq­liy­yat­dan is­ti­fa­də edən is­tə­ni­lən şəx­si din­dir­sən, əsə­bi hal­da de­yə­cək ki, is­tə­mi­rəm o qə­şəng av­to­bu­su, bir sa­at­dı yol­da qal­mı­şam, iki-üç marş­rut də­yiş­mi­şəm, 20 qə­pi­yə ge­də bi­lə­cə­yim yol mə­nə az qa­la 1 ma­na­ta ba­şa gə­lib. Elə o ba­la­ca, yön­dəm­siz, qı­rıq-sö­kük mik­ro­av­to­bus yax­şı­dır. Heç ol­ma­sa, evi­mi­zə-eşi­yi­mi­zə vax­tın­da ge­dib çı­xır­dıq. Sa­kin­lə­rin sö­zün­də hə­qi­qət var. Əsas nə­ti­cə­dir, onun han­sı yol­la əl­də edil­mə­si yox.
   
   "Dü­nən mə­ni evə
   bu­rax­mır­dı­lar..."
   
   Bu söz­lə­ri "Şərq"ə Nəq­liy­yat Na­zir­li­yi mət­bu­at xid­mə­ti­nin rəh­bə­ri Na­miq Hə­sə­nov de­di. Sə­hər­dən bə­ri te­le­fon­la­rın bir də­qi­qə də sus­ma­dı­ğı­nı, bü­tün zəng­lə­rin an­caq şə­hər marş­ru­tun­da ya­ran­mış prob­lem­lə bağ­lı ol­du­ğu­nu de­yən N.Hə­sə­nov mə­sə­lə­nin nə za­man həl­li­ni ta­pa­ca­ğı­na da­ir də konk­ret müd­dət söy­lə­yə bil­mə­di:
   - Şə­hər­da­xi­li marş­rut­la­ra iri­tu­tum­lu av­to­bus­la­rın yer­ləş­di­ri­lə­cə­yi dü­nə­nin, bu gü­nün işi de­yil. Nəq­liy­yat Na­zir­li­yi 2 il­dir bil­di­rir ki, ki­çik­tu­tum­lu av­to­bus­la­rı marş­rut­dan çı­xa­rın, am­ma çı­xar­mır­dı­lar, elə bi­lir­di­lər, söz­dü de­yi­lir. İn­di ar­tıq əmə­lə ke­çən­də baş­la­yır­lar na­ra­zı­lı­ğa, sər­ni­şin­lər də əziy­yət çə­kir. Biz də ba­şa dü­şü­rük ki, bu, bir-iki gün­də həll olu­na­sı prob­lem de­yil. Ya­xın gün­lər­də öl­kə­yə da­ha 300 iri­tu­tum­lu av­to­bus gə­ti­ri­lə­cək. Prob­lem ya­vaş-ya­vaş həl­li­ni ta­pa­caq. Şə­hər­da­xi­li marş­rut­lar­da or­ta və iri­tu­tum­lu av­to­bus­la­ra ke­çid 2009-cu il­də ba­şa çat­ma­lı­dır. Biz in­san­la­rı ba­şa dü­şü­rük. Şə­hər­də ya­ran­mış və­ziy­yət­dən də xə­bər­da­rıq. Tə­səv­vür edin ki, dü­nən mə­ni evə bu­rax­mır­dı­lar. De­yir­di­lər, bu nə iş­di ba­şı­mı­za açır­sı­nız?! Yə­ni de­mək is­tə­yi­rəm ki, biz də ic­ti­mai nəq­liy­yat­dan is­ti­fa­də edi­rik. Prob­lem­lə­ri də gö­rü­rük, sər­ni­şin­lə­rin və­ziy­yə­ti­ni də.
   Bə­zi marş­rut­la­rın iki­yə bö­lün­mə­si­nə gə­lin­cə, N.Hə­sə­nov bil­dir­di ki, bu ye­ni­lik marş­rut­la­rın op­ti­mal­laş­dı­rıl­ma­sı proq­ra­mı­na uy­ğun hə­ya­ta ke­çi­ri­lir:
   
   Bir-bi­ri­ni "dö­yən" marş­rut­lar
   
   - Bu proq­ra­ma əsa­sən bir-bi­ri­ni "dö­yən" marş­rut­lar (ey­ni hə­rə­kət sxe­mi­nə ma­lik olan av­to­bus­lar) baş­qa­la­rı ilə əvəz­lə­nir. Bu proq­ram həm də tı­xac­la­rın müm­kün qə­dər ara­dan qal­dı­rıl­ma­sı məq­sə­di da­şı­yır. Ey­ni sxem üz­rə bir ne­çə av­to­bu­sun hə­rə­kət et­mə­si yol­lar­da prob­lem­lər ya­ra­dır. Sa­də­cə, in­san­lar köh­nə marş­rut­la­ra vər­diş edib ye­ni­lə­ri­nə uy­ğun­la­şa bil­mir­lər.
   Di­gər bir prob­lem or­ta və iri­tu­tum­lu av­to­bus­la­rın sər­ni­şin az ol­duq­da yo­la çıx­ma­ma­sıy­la bağ­lı­dır. Av­to­bus sü­rü­cü­lə­ri bil­di­rir ki, 3 nə­fər sər­ni­şin­lə hə­rə­kət et­mək mad­di prob­lem­lər ya­ra­dır. Sü­rü­cü heç ben­zin pu­lu­nu çı­xa­ra bil­mir. Bu sə­bəb­dən də iri­tu­tum­lu av­to­bus da­ya­na­caq­da 5 də­qi­qə əvə­zi­nə 20 də­qi­qə da­ya­nıb av­to­bu­sun dol­ma­sı­nı göz­lə­yir. Ey­ni hal "Sa­hil" met­ros­tan­si­ya­sı­nın ya­xın­lı­ğın­da, Aka­de­mik Zə­ri­fə Əli­ye­va kü­çə­sində­ki da­ya­na­caq­da baş ve­rir. 20 və 65 say­lı marş­rut­lar dur­du­ğu yer­dən tər­pən­mək bil­mir. Ar­xa­dan gə­lən marş­rut­la­rın siq­nal səs­lə­ri kü­çə­ni "ba­şı­na alır". N.Hə­sə­nov qay­da­nı po­zan sü­rü­cü­lə­rin də cə­za­lan­dı­rıl­ma­sı me­xa­niz­mi­nin tez­lik­lə işə dü­şə­cə­yi­ni bil­dir­di:
   - Na­zir­lik tə­rə­fin­dən nəq­liy­ya­tın in­tel­lek­tu­al ida­rəe­dil­mə­si sis­te­mi ha­zır­la­nır. Bu sis­te­mə əsa­sən bü­tün da­ya­na­caq­lar dis­pet­çer­lə­rin nə­za­rə­ti al­tın­da ola­caq. Mo­ni­tor­la marş­rut­la­rı iz­lə­yən dis­pet­çer­lər qay­da­nı po­zan və di­gər av­to­bus­la­rın hə­rə­kət sxe­mi­nə ma­ne olan sü­rü­cü­lə­ri tə­yin edə­cək­lər.
   "İc­ti­mai nəq­liy­yat­da ya­ran­mış bu prob­lem nə za­man həll olu­na­caq" sua­lı­na gə­lin­cə, N.Hə­sə­nov "Mən de­yə bil­mə­rəm, bir gü­nə, yox­sa iki-üç gü­nə. Prob­lem ya­xın gün­lər­də həl­li­ni ta­pa­caq".
   
   Mə­sə­lə ilə bağ­lı marş­rut
   sü­rü­cü­lə­ri­nin və sər­ni­şin­lə­rin də fi­kir­lə­ri­ni öy­rən­mə­yə ça­lış­dıq.
   
   Meh­man Hü­sey­nov, 177
   nöm­rə­li marş­ru­tun sü­rü­cü­sü:
   -Bi­zi heç Əziz­bə­yov hey­kə­li­nin qar­şı­sın­da­kı da­ya­na­ca­ğa qə­dər get­mə­yə də qoy­mur­lar. La­kin biz ca­maa­ta gö­rə ora qə­dər ge­di­rik. De­yir­lər ki, mik­ro­av­to­bus­lar "Azər­bay­can" nəş­riy­ya­tı­nın ya­nın­dan ge­ri qa­yıt­ma­lı­dır. İn­di bi­zi yol po­lis­lə­ri gör­sə, ma­şın­la­rı­mı­zı cə­ri­mə mey­dan­ça­sı­na apa­ra­caq­lar. Ca­ma­at isə bi­zi dan­la­yır, şi­ka­yət edir­lər. Am­ma on­lar öz­lə­ri ca­ma­at­la iş­lə­mir­lər. İş­lə­sə­lər, bu işin çə­tin­lik­lə­ri­ni gö­rər­lər. De­yir­lər ki, şə­hə­rin mər­kə­zi­nə mik­ro­av­to­bus­lar­la gir­mək ol­maz. Bö­yük av­to­bus­la­rı da öz­lə­ri ver­mir. De­yir­lər ki, biz­də bö­yük av­to­bus­lar yox­dur. Biz də adi sü­rü­cü­lə­rik, qal­mı­şıq ça­rə­siz. Marş­rut sa­hi­bi də iri­tu­tum­lu av­to­bus­lar gə­ti­rib marş­ru­ta sal­ma­lı­dır. Sa­bah 10 av­to­bus gə­tir­mə­li­dir. On­lar gə­lən­dən son­ra işi­miz əv­vəl­ki qay­da­ya dü­şə­cək.
   Pla­nı­mı­zı ya­rı­dan çox azal­dır­lar. İn­di iş­lə­mək bi­zə sərf edir. Çün­ki az mə­sa­fə qət edi­rik. Am­ma əha­li­yə sərf et­mir. Çün­ki on­lar bir marş­rut­la get­dik­lə­ri yo­lu in­di iki-üç av­to­bus­la get­mə­li olur­lar. Bu­na gö­rə də müş­tə­ri­lə­ri­miz ya­rı­ba­ya­rı aza­lıb. Bu­na gö­rə də pla­nın da ya­rı­sı­nı ödə­yi­rik. Əv­vəl 36 ma­nat plan ve­rir­dik­sə, in­di 24 ma­nat ödə­yi­rik. De­yir­lər ki, or­ta­tu­tum­lu av­to­bus­lar gə­lən­dən son­ra pla­na iş­lə­mə­yə­cə­yik. Yə­ni bi­zə ma­aş ve­rə­cək­lər.
   
   Araz Hü­sey­nov, 39 nöm­rə­li marş­ru­tun sü­rü­cü­sü:
   
   -Marş­rut yi­yə­si bi­zə de­yib ki, şə­hə­rə çıx­ma­yın. Ona da Nəq­liy­yat Na­zir­li­yin­dən tap­şı­rıb­lar. Biz də şə­hə­rə çıx­saq, tu­tub apa­ra­caq­lar. İri­tu­tum­lu av­to­bus­la­rın isə nə vaxt gə­ti­ri­lə­cə­yi ilə bağ­lı xə­bə­rim yox­dur. Bi­zə de­yir­lər ki, Ya­sa­mal­dan yo­la çı­xın və "Azər­bay­can" nəş­riy­ya­tın­dan ge­ri qa­yı­dın. Am­ma bu, müm­kün olan şey de­yil. Çün­ki ca­ma­at ada­mın ba­şı­nı yo­lur. Əha­li de­yir ki, heç ol­ma­sa on­la­rı elə yer­də dü­şü­rək ki, get­mə­li ol­duq­la­rı ye­rə növ­bə­ti marş­rut­la get­sin­lər. Am­ma na­zir­lik de­yir ki, sər­ni­şin­lə­ri nəş­riy­ya­tın ya­nın­da dü­şürt və ge­ri qa­yıt.
   Hə­lə ki plan­la bağ­lı söh­bət ol­ma­yıb. Çün­ki sər­ni­şin­lər kəs­kin şə­kil­də aza­lıb və bu­na gö­rə də plan ba­rə­sin­də də­qiq qə­ra­ra gə­lə bil­mə­yib­lər. Bir-iki gü­nə av­to­bus­lar gəl­sə, iş­lə­yə­cə­yik, gəl­mə­sə, on­da məc­bu­ruq ki, ge­dib özü­mü­zə baş­qa iş ax­ta­raq.
   
   39 nöm­rə­li marş­ru­tun sü­rü­cü­sü (adı­nın çə­kil­mə­si­ni is­tə­mə­di):
   
   Bi­zə bu mə­sə­lə ilə bağ­lı qa­baq­ca­dan heç bir mə­lu­mat ve­ril­mə­miş­di. Dü­nən (sra­ğa­gün-red.) ver­gi­dən gə­lib gə­lir ver­gi­si ilə bağ­lı 41 ma­nat pul alıb­lar, əvə­zin­də "padp­res"ə ka­ğız ya­pış­dı­rıb­lar. Bu gün de­yir­lər ki, iş­lə­mə. Bəs nə edək, acın­dan ölək? De­yir­lər ki, iki-üç gü­nə bö­yük av­to­bus­lar gə­ti­rə­cək­lər. Sər­ni­şin­lər də na­ra­zı­lıq edir. On­la­rı da ba­şa sa­la bil­mi­rik ki, bu, biz­lik de­yil. Mə­nə be­lə gə­lir ki, bu hə­rə­kət­lə­ri ilə bi­zim səs ve­rə­cə­yi­miz pre­zi­den­tə qar­şı na­ra­zı­lıq ya­rat­maq is­tə­yir­lər. Xalq qa­lıb ya­ğı­şın al­tın­da. Ca­ma­at bu­na gö­rə əsə­bi­lə­şir. Hirs­lə­ri­ni də sü­rü­cü­lə­rin üzə­ri­nə tö­kür­lər.
   
   Sev­da Ca­van­şi­ro­va, sər­ni­şin:
   
   -Biz iki uşaq­la mək­tə­bə ne­cə ge­dib-gə­lək? Ye­ni Ya­sa­mal­dan şə­hə­rə tək­cə 177 nöm­rə­li marş­rut iş­lə­yir. O da nəş­riy­ya­ta qə­dər ge­dir. Mə­nim öv­lad­la­rım isə 20 say­lı or­ta mək­təb­də oxu­yur­lar. Bu hal çox na­ra­hat­lıq ya­ra­dır. Dü­şün­mə­miş ad­dım atır­lar. Döv­lət adam­la­rı otu­rub bu mə­sə­lə­ni həll et­mə­li idi­lər. Be­lə ol­maz axı. İki kör­pə uşaq­la bu­gün­kü ya­ğı­şın al­tın­da sa­at­lar­la marş­rut göz­lə­mi­şəm. Bu gün (dü­nən- red.) zülm­lə uşaq­la­rı mək­tə­bə apar­mı­şam. Ya­rım sa­at da ge­cik­dik. Uşaq­lar bi­rin­ci dər­si ötür­mə­li ol­du­lar.
   Ha­bil Hə­sə­nov, sər­ni­şin:
   
   -Əgər ki­çik av­to­bus­la­rı bö­yük­lə­ri ilə əvəz et­mək is­tə­yir­di­lər­sə, əv­vəl­cə­dən bu­nu ca­maa­ta bil­dir­mə­li, xə­bər ver­mə­li idi­lər. Mək­təb vax­tı baş­la­yıb və ha­mı da uşa­ğı mək­tə­bə apa­rıb-gə­tir­mə­li­dir. Ona gö­rə də əv­vəl­cə­dən de­yil­səy­di, ha­mı işi­ni qu­rar­dı. Bö­yük av­to­bus­la­rın gə­ti­ril­mə­si təq­di­rə­la­yiq­dir. Ona gö­rə ki, on­lar­la mən­zil ba­şı­na ra­hat ge­dib-gəl­mək olur. An­caq hər şe­yi əv­vəl­cə­dən öl­çüb-biç­mək la­zım­dır. Son­ra isə iş gör­mək olar. Üç gün­dür ki, 39 və 177 nöm­rə­li marş­rut­lar­da prob­lem ya­ra­nıb. Ca­ma­at sa­at 8-də iş­də ol­ma­lı­dır, am­ma bu mə­sə­lə­yə gö­rə vax­tın­da işə ge­də bil­mi­rik. Ən azı bir sa­at ge­ci­ki­rik. Nə üçün av­to­bus­lar nəş­riy­ya­ta qə­dər get­mə­li­dir? Nə üçün sər­ni­şin 3 də­fə marş­rut də­yiş­mə­li­dir? Ona gö­rə də prob­lem döv­lət sə­viy­yə­sin­də həll olun­ma­lı­dır.