2018-08-10 13:14:29   |   300 dəfə oxunub

Azərbaycan mühacirlərinin “Odlu Yurd”u...

Türkiyədə M.Ə.Rəsulzadənin ətrafına cəm olan istiqlalçılar 3 il bu jurnalı çap etdirdilər



1920-ci ildə Azərbaycanda Xalq Cümhuriyyəti devriləndən sonra hakimiyyətə yiyələnən kommunist-bolşevik rejiminin sərt və amansız siyasəti yüzlərlə siyasi-ictimai xadimlərimizi, ziyalılarımızı xarici ölkələrə mühacirət etmək məcburiyyətində qoydu. Bir çox əcnəbi ölkələrdə Azərbaycanın istiqlal davasını siyasi mühacir kimi sürdürən milli təfəkkürlü şəxslər Türkiyədə, o cümlədən Avropanın müxtəlif dövlətlərində çoxsaylı qəzet və jurnallar nəşr etdirməyə nail oldular.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucusu Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və onun yaxın tərəfdarları Türkiyəyə gəldikdən sonra ölkəmizin müstəqillik mücadiləsini tanıda bilmək qayəsi ilə qardaş ölkədə müəyyən tarixlərdə "Yeni Qafqaziya”, "Azəri türk”, "Odlu yurd”, "Bildiriş”, Almaniyada isə "Qurtuluş”, "İstiqlal” qəzet və dərgilərini nəşr etdirdilər. Öncə onunla birlikdə hərəkət edən Məhəmməd Sadiq Aran "Yaşıl yapraq”, "Ərgənəkon yolu”, "Türk yolu”, "Yeni Turan” dərgilərini, müxalifətin başqa qismi isə "Mücahid” dərgisini çıxardı. İkinci Dünya Müharibəsinin başlandığı 1939-cu ilədək nəşrlərini davam etdirən Azərbaycan və başqa türk xalqlarına məxsus "Yana milli yol”, "Yaş Türküstan”, "Əməl”, "Yeni Türküstan” dərgilərində toplumları maraqlandıran xəbərlərə üstünlük verilirdi. Bu mətbu orqanlar sadəcə xəbərlə kifayətlənməyib, eyni zamanda düşündürücü, yol göstərici təhlillər də aparılıb.

Azərbaycan siyasi mühacirətinin İstanbulda nəşr etdiyi aylıq ictimai-siyasi toplulardan biri də "Odlu Yurd” jurnalı olub. Jurnalın ilk nömrəsi 1929-cu ilin martında, son sayı - 31-ci nömrəsi isə 1931-ci ilin avqustunda çıxıb. Dərginin nəşrinin imtiyaz sahibi Abbasqulu Kazımzadə, məsul müdiri Kamil, baş mühərriri isə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə idi. "Odlu yurd” jurnalı dövrün imkanlarına görə, yetərli bir məzmuna sahibdir. Baş yazıda imza olmasa da, üslubundan Məhəmməd Əmin Rəsulzadəyə aid olduğu bilinirdi. Mətbu orqanda 1928-in noyabr ayında qəbul edilən yeni türk əlifbasının bolşeviklər tərəfindən necə qarşılandığı təhlil edilirdi. Azərbaycanda ziyalıların durumu, Müsavat Partiyasının çalışmaları, Rusiyaya Avropa ölkələrinin baxışı, Azərbaycandan gələn xəbərlər, Azərbaycanı yaxından maraqlandıran ölkələrdəki hadisələrin inkişafı jurnalda ələ alınan başlıca mövzular idi. 31 sayı ortaya qoyulmuş dərginin hər nömrəsi eyni məzmun zənginliyi ilə nəşr olunub. Nəşrin bu keyfiyyəti ölkə içindən gələn xəbərlərlə bəslənməsindən qaynaqlanmaqda idi.

"Odlu yurd” özündən əvvəl nəşr olunmuş "Yeni Qafqaziya”, "Azəri-türk” məcmuələrinin ideya istiqamətini davam etdirib. Nəşrin birinci sayında verilən məqalədə azərbaycançılıq fikrinə önəm vermək məqsədi ilə təsis olunan "Odlu yurd”un, hər şeydən əvvəl, milliyyətçi, türkçü, cümhuriyyətçi və xalqçı olduğu deyilirdi. Həmçinin, jurnalın Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti məfkurəsini üstün tutduğu və müdafiə etdiyi açıqlanırdı. Mərbu orqanda türk xalqları və türk dünyasının yeganə müstəqil dövləti olan Türkiyə Cümhuriyyəti haqqında oxuculara məlumat verilirdi. Qafqazın istiqlal və xilasının reallaşması üçün qafqazlıların ümumi düşmənə qarşı ittifaqa çağırılacağı, Şərqin, xüsusən məzlum və məhkum türk xalqlarının istiqlal savaşını doğrultmaq və milli mücadiləsini yüksəltmək işinin təbliğ olunacağı bəyan edilirdi.

"Odlu yurd”da dərc olunan məqalələrin ana xəttini, hər şeydən əvvəl, Azərbaycanın azadlığı ideyalarının təbliği, 28 May istiqlalı və 28 Aprel işğalı, erməni daşnaklarının xalqımıza qarşı Bakıda törətdiyi 1918-ci il 31 mart soyqırımı günlərinin anılması təşkil edirdi. Azərbaycanın gec-tez öz istiqlalına qovuşacağı ümidləri təlqin olunurdu. Məcmuənin əsas müəllifləri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Mirzə Bala Məmmədzadə, Mustafa Vəkilli, Hilal Munşi, Mir Yaqub Mehdiyev, Əhməd Cəfəroğlu və başqaları idi. Özündən əvvəlki Azərbaycan siyasi mühacirəti nəşrlərinin ənənələrini davam etdirən "Odlu yurd” Azərbaycan mühacir mətbuatı tarixində parlaq iz buraxıb.