2015-03-07 01:23:23   |   13087 dəfə oxunub

“Reklam təqdim olunan zaman ilk növbədə auditoriya düşünülməlidir”

Murad Əliyev: “Şəxsi münasibətlər reklamın cəlb olunmasında hər zaman önəmli yer tutub”




Ölkə mətbuatının ən böyük problemlərindən biri də onun reklam bazarının tam formalaşmamasıdır. Bu məsələ dəfələrlə media ekspertləri, qəzet rəhbərləri və hətta dövlət rəsmiləri səviyyəsində müzakirəyə çıxarılsa da, konkret nəticənin şahidi olmuruq. İndiyə qədər səslənən təkliflər problemin aradan qaldırılmasına müsbət təsir göstərə bilmir. Bu səbəbdən ölkə mediasında reklam bazarının durumu qənaətbəxş sayılmır. Çünki dünyanın əksər ölkələrində reklam şirkətləri elektron və çap mətbuatı ilə əməkdaşlıqda maraqlı olduğu halda Azərbaycanda bu iş çox zəif qurulub.

Faktiki olaraq qəzetlər və saytlar reklam bazarında televiziyalara uduzur. Belə olan təqdirdə maraqlı bir sual ortaya çıxır ki, şirkət məhsullarının reklamı üçün qəzet və portallar niyə uyğun sahə sayılmır? Təbii ki, bunu şirkətlərin öz məhsullarının reklama ehtiyacının olmaması və ya şirkətlərin reklam strategiyasının zəifliyi ilə izah etmək sadəlövhlük olardı. Hətta reklam bazarında canlanma yaratmaq məqsədilə xüsusi fondun yaradılması və bu qurum vasitəsilə qəzetlər arasında ədalətli reklam təminatını əks etdirən təkliflər verilsə də, irəliyə doğru addım gözə dəymir. Bəzən isə reklamlar sadəcə olaraq tanışlıq xatirinə və ucuz şəkildə verilir ki, bu da reklam bazarını tamamən zəiflədir. "Bu filənkəsin saytıdır”, "bu filənkəsin qəzetidir” yanaşmalarının nəticəsində yazılı və internet media maliyyə böhranı ilə üzləşir. Bundan əlavə, bəzən şirkətlər reklamları onlardan tənqid yazan media orqanlarına ötürürlər. Şübhəsiz ki, bu da ədalətli rəqabətin qarşısını alaraq, reklam bazarının formalaşmasına əngəllər törədir, mətbuatın tərəqqisinə böyük zərbə vurur. Elə isə, hazırkı KİV bolluğunda qəzet və saytlar reklamlara çıxışı necə əldə etməlidirlər? Sualımızı cavablandıran "Report”.az informasiya agentliyinin baş redaktoru Murad Əliyev "Şərq”ə müsahibəsində qeyd edib ki, bu problem Azərbaycanda reklam bazarının lazımi səviyyədə formalaşmamasından irəli gəlir. Baş yazarın qənaətincə, bu sahədəki nöqsanların həllinə zaman lazımdır: "Digər tərəfdən reklam sahəsi üzrə çalışan mütəxəssislərin peşəkarlaşmasından çox şey asılıdır. Bəzən düşünürlər ki, reklam meneceri və ya reklam yeri təqdim edən şirkət fəal, dilli-dilavər olmalıdır ki, reklam cəlb edə bilsin. Lakin zamanla bu da öz yerini tutacaq və daha reklam bazarında peşəkar şəxslər öz sözünü deyəcək.

- Ekspertlər iddia edirlər ki, reklam problemi daha çox yazılı mətbuatda yaşanır.

- Şübhəsiz ki, reklam verən şirkətlər öz reklamlarının effektivliyi barədə düşünürlər. Son dövrlərdə isə nəinki Azərbaycanda, bütün dünyada TV və internet mətbuatın sürətli inkişafı, yazılı mətbuatın bir qədər arxa fona keçməsini müşahidə edirik. Bu mənada Azərbaycanda da qəzet və jurnalların populyarlığının aşağı düşdüyünü müşahidə etmək olar.

- Reklam şirkətləri və ya sahibkarlar niyə qəzetlərə reklam vermirlər?

- Qeyd etdiyim kimi, bu məsələ qəzet oxucularının sayının azalması ilə əlaqədardır. Reklam verən şirkətləri isə ilk növbədə təqdim olunan məhsulun auditoriyası maraqlandırır. Digər tərəfdən, hazırda reklam olan bir çox məhsullar vebresurs vasitəsi ilə təqdim olunur. Yəni, qəzetdə reklam olunan məhsul barədə ətraflı məlumat vermək olmur, saytda isə yerləşdirilən banerlə reklam verənin resursuna keçid baş verir. Bu isə potensial müştəri üçün daha geniş məlumat təqdim etmək imkanı yaradır.

- Hazırda saytlarda, internet mediada və ya xəbər saytlarında reklam bazarının vəziyyəti necədi?

- Saytlarda yazılı mətbuatdan fərqli olaraq reklam bazarı daha genişdi. İmkanlar daha çoxdur. Burada həm texniki imkanlar, həm auditoriya nəzərdə tutulur. Və heç kimə sirr deyil ki, əksər reklam məhsullar gənc nəsil üçün nəzərdə tutulur. Bu auditoriya isə bütövlüklə internetdən məlumatlanır desək, yanılmarıq.

- Qəzetlərdə reklam siyasəti necə qurulmalıdı?

- Yuxarıda sadalanan məsələlər qəzetlərin reklam bazarından tam sıxışdırılması anlamına gəlməməlidir. Sadəcə olaraq, istənilən vəziyyətə uyğun olaraq qərarlar qəbul edilməlidir, yeni təkliflər hazırlanmalıdır. Misal üçün, qəzetdə dərc olunan reklam daha çox məlumatlandırıcı xarakter daşımalıdır. Bundan başqa, reklamların yerləri və sair də dinamik olmalıdır, yəni 10 il əvvəl olan qaydaya indiki halda sadiq qalmaq olmaz.

- Amma televiziyaların bu məsələyə dair çətinlikləri yoxdur. Kifayət qədər reklam əldə edə bilirlər. Reklam verənlər TV-lərə nədən bu qədər üstünlük verir? Telekanallar sayt və qəzetlərdən hansı məziyyətlərinə görə fərqlənir?

- Hazırda teleməkanların ən böyük imtiyazı onların daha əlçatan olmasıdır. Yəni, Azərbaycanın istənilən guşəsində televiziya var, yerli kanallara baxılır. Və orada təqdim olunan reklamı Bakının mərkəzindən lap ucqar kəndə kimi hər kəs izləyə bilər. Bu səbəbdəndir ki, telekanaldakı reklam xərcləri internet reklamı xərclərindən 10 dəfələrlə çoxdur. Bu silsiləyə radioları da əlavə etmək olar. Bu gün onlarda da reklam internet mediadan daha baha başa gəlir.

- Bizdə sanki sosial reklamlar da zəifdir. Bu doğru yanaşmadırmı?

- Sosial reklamlar nəinki azdır, demək olar ki, yoxdur. Mətbuatda olduğum bu illər ərzində dəfələrlə sözügedən məsələyə dair xəbərlər, yazılar işləmişəm. Görünən odur ki, qanunvericiliklə müəyyən olunan məsələlər praktik olaraq öz həllini tapmır. Burada həm reklam şirkətlərinin öhdəliyindən söhbət gedir, həm iri şirkətlərin, eyni zamanda mətbuatın. Televiziyalar da sosial reklamların yayılmasında maneələr yaratmamalıdır. Hazırda da sosial reklamlara nadir hallarda rast gəlinir. Buna rəğmən sosial sifarişləri nəzərə alaraq bu, mütəmadi hazırlanmalıdır.

- Əksər media kapitanı düşünür ki, problemdən çıxış yolu kimi, ölkəmizdə reklam və PR ayrıca ixtisas olaraq tədris olunmalıdır. Bu yolla problemi ortadan qaldırmaq olarmı?

- Reklam işi ümumilikdə ayrıca bir istiqamətdir və şübhəsiz ki, tədrisi ayrıca aparılmalıdır. Lakin reklam sahəsi də jurnalistika kimi dinamik peşədir və yalnız ali məktəb tədrisi ilə öyrədilə bilməz. Reklam sahəsinin mütəxəssisləri daima dünyada gedən tendensiyaları, gedişatı izləməli, yenilikləri dərhal araşdırmalı, həmin yeniliklərin yerli bazara adaptasiya olunması üzərində işləməlidir. Razılaşaq ki, ölkədə uğursuz alınan reklamların əsas göstəricilərindən biri də onların düzgün pozisiyalaşdırılmaması, düzgün adaptasiya edilməməsidir.

- Xarici mətbuat reklam problemini necə həll edir?

- Qərb ölkələrində artıq formalaşmış reklam bazarı var və belə problemlər öz həllini tədricən tapır.

- Müəyyən media nümayəndələri bildirirlər ki, reklam bazarında ixtisaslaşma olmalıdır. Məsələn, əhalinin kasıb təbəqəsinin oxuduğu qəzetdə bahalı paltar brendinin, ya premium-klass avtomobilin reklamını verməyin mənası yoxdur. Orada məhz elə malların reklamı verilməlidir ki, həmin qəzetin auditoriyası üçün maraq doğura bilər və həmin oxucuların gələcəkdə o malın alıcısı olmaları mümkündür. Azərbaycanda belə ixtisaslaşma getməyib. Bu düşüncəni bölüşürsünüzmü?

- Ümumiyyətlə, reklam təqdim olunan zaman ilk növbədə məqsədli auditoriya düşünülməlidir. Misal üçün, gənclərə yönəlik reklamların daha çox internet üzərindən yayılması, bir qədər yaşlı nəsil üçün nəzərdə tutulan reklamın əsasən televiziyada yayılması məqsədəuyğun olardı. Amma bu çox ümumi yanaşmadır. Hər bir reklam kampaniyası başlamazdan əvvəl bazarda marketinq araşdırması aparılmalıdır, müəyyən olunmalıdır əhalinin istəkləri. Çünki hər coğrafi ərazidə, ölkədə insanlar fərqli psixologiyaya malikdir. Bir misal çəkim. Bir enerji içkisi Türkiyədə satışını artırmaq üçün reklam kampaniyası həyata keçirir. Kampaniya çərçivəsində külli miqdarda pul xərclənir, gənclərin toplaşdığı yerlərdə, əyləncə mərkəzlərində, diskolarda, çimərliklərdə həmin içkinin reklamı edilir. Nəticədə satış həcmində cüzi artım, külli miqdarda maliyyə itkiləri yaranır. Sonradan həmin şirkət reklam analitik qrupla anlaşır və bazarda bir marketinq araşdırılması aparılır. Sonda məlum olur ki, bu ölkədə enerji içkilərini hamının düşündüyü kimi gənclər deyil, daha çox yaşlı nəsil istifadə edir. Onlar bunu dərman əvəzi həyat enerjisini stimullaşdıran kimi görürlər. Sonradan şirkət yeni reklam kampaniyasına başlayır, mağazalarda və yaşlı nəsil toplaşan yerlərdə təqdim olunur. Nəticədə satış həcmi dəfələrlə artır.

- İddialara görə, hazırda reklam şirkətləri şəxsi münasibətlərə daha çox üstünlük verirlər. Belə hal müşahidə olunurmu?

- Şəxsi münasibətlər reklamın cəlb olunmasında hər zaman önəmli yer tutub. Bununla belə reklam verənlər üçün maraqlı platforma yaradacağınız təqdirdə münasibətiniz olan da, olmayan da reklam verməyə can atacaq. Və təbii olaraq sənin reklam yerin daha bahalı olacaq.

Ayyət Əhməd

Məqalə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında KİV-ə Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb






SON XƏBƏRLƏR

2017-12-12
2017-12-11