Natamamlıq kompleksinə malik insanlar az deyil. Psixi pozğunluq hesab edilən bu hal uşaqlıq dövrünün travması ola bilər və ya sonradan, məsələn, gənclik illərində də formalaşa bilir. Natamamlıq – aşağılıq kompleksi, özünü başqalarından zəif, gücsüz, dəyərsiz, daha az ağıllı, daha az cəsur, hətta daha az gözəl, bacarıqlı hiss etmək, qarşısındakıları özündən qat-qat yüksəkdə görməkdir.
Bu hiss insanı əzir, özünə dəyər verə bilmir, getdikcə daha çox sıxır. “Sherg.az” “NTV.com.tr”yə istinadən bildirir ki, psixoloqlar natamamlıq kompleksinin 7 əsas əlamətini qeyd edir. Bu əlamətlər psixoloji testlərlə müəyyən edilir. Psixologiyada "aşağılıq kompleksi" olaraq bilinən natamamlıq kompleksi insanlarda özünə inamsızlıq və özünü qavramada aşağı dərəcəyə səbəb olur. Avstriyalı psixoterapevt Alfred Adler tərəfindən icad edilən aşağılıq kompleksi fərdlərin öz daxili aləmində başqaları ilə davamlı rəqabətdə olmasını nəzərdə tutur. Bu müqayisə aşağılıq kompleksi olan şəxslərin sosial münasibətlərinə mənfi təsir göstərə bilər, eyni zamanda uzun müddətdə onların tənhalığına da yol aça bilər. 7 əlamət bunlardır.
Özünə inamın olmaması və qeyri-adekvatlıq hissləri: İnsan öz nailiyyətlərini və bacarıqlarını aşağılamağa meyillidir. Davamlı olaraq özünü başqalarının uğuru ilə müqayisə etmək onu qeyri-adekvat hiss etdirir. Daimi razılıq axtarışı: İnsan daim başqalarından razılıq və təqdir axtarır. Təsdiq edilmədikdə, özünü dəyərsiz və uğursuz hiss edə bilər. Aşağılıq və introversiya hissləri: İnsan başqaları ilə ünsiyyətdən qaça bilər, sosial vəziyyətlərdə özünü rahat hiss edə bilməz və cəmiyyətdən uzaqlaşa bilər. Bu vəziyyət zamanla sosial fobiyaya çevrilə bilər. Məqsədlərə çatmaq üçün həddindən artıq təzyiq: Aşağılıq kompleksi olan bir insan daim "daha yaxşı" olmaq üçün həddindən artıq təzyiq altında hiss edə bilər. Bununla belə, bu təzyiq onları tükənmə həddinə çatdıra bilər, çünki onların uğurları daxili məmnunluqlarından çox, özlərini başqalarına sübut etməyə yönəlib. Müdafiəçi münasibət və aqressiv reaksiyalar: İnsan özünü müdafiə etmək üçün aqressiv reaksiya verə bilər. Xüsusilə, tənqidlə qarşılaşdıqda həddindən artıq müdafiə oluna bilərlər ki, bu da daha çox təcrid olunmağa səbəb ola bilər.
Başqalarından üstün olmaq hissi: Maraqlıdır ki, bəzi hallarda aşağılıq kompleksi yaşayan fərdlər özlərini başqalarından üstün hiss edə bilərlər. Bu, əslində, onların özlərini qorumaq və başqalarını aşağılamaq üçün gizli cəhdləri ilə bağlıdır. Pessimizm və mənfi düşüncələr: İnsanın daxili dünyası çox vaxt mənfi düşüncələrlə dolu olur. “Uğur qazana bilmirəm”, “Mən qeyri-kafiyəm”, “Məni heç kim sevmir” kimi fikirlər insanın beynində davamlı olaraq qala bilər. Aşağılıq kompleksinin inkişafında genetik faktorlar, erkən həyat təcrübələri, ətraf mühit şəraiti və şəxsi təcrübələr mühüm rol oynayır. Alfred Adlerə görə, aşağılıq kompleksləri uşaqlıqda yaşanan emosional çətinliklər və ya həddindən artıq tənqid səbəbindən yarana bilər. Xüsusilə, valideynlərin uşağa qarşı həddindən artıq tənqidi və nəzarətçi münasibəti və ya uşaqlıqda travmatik təcrübələri aşağılıq kompleksinin inkişafına zəmin yarada bilər.Aşağılıq kompleksi müalicə edilə bilən bir vəziyyətdir. Psixoterapiya, xüsusən də bilişsel davranışçı terapiya (CBT) kimi yanaşmalar bu baxımdan təsirli ola bilər. Terapevt insana öz dəyərini və gücünü dərk etməyə kömək edə bilər, həmçinin özünə inam yaratmaq və mənfi düşüncə modellərini dəyişdirmək üzərində işləyə bilər.
