Doğum sırası nəzəriyyəsi uzun müddətdir araşdırılan mövzulardan biridir.
Sfera.az-ın məlumatına görə, araşdırmalar göstərir ki, ilk, ortancıl və kiçik uşaq olaraq həyata gəlmək insan həyatına təsir göstərir.
İlk doğulan uşaq valideynlərinə ata və ana olmağı öyrədir. İlk uşaqla rəftar zamanı valideynlər daha diqqətli olur və fərqli tərbiyə metodlarından istifadə edirlər. Bəzi valideynlər bu səbəbdən ilk uşağın mükəmməlliyə can atdığını bildirirlər. Onlar valideynlərini məmnun etməyə çalışır və etibarlı, vicdanlı olurlar. Həmçinin valideynlər ilk uşaqlarının suallarına daha geniş və əhatəli cavab verdiyi üçün onlar digər uşaqlarından daha savadlı olurlar.
İkinci övlad dünyaya gəldikdə valideynlər zamanlarını və diqqətlərini ikiyə bölməli olurlar. Ortancıl uşaqlar özlərini daha çox kənara atılmış kimi hiss edirlər. Adətən ortancıl uşaqların dostları və tanışları daha çox olur.
Evin kiçik uşaqları daha çox azad ruhda böyüyürlər. Buna səbəb valideynlərin daha təcrübəli olması və onların daha yumşaq tərbiyə metodunu seçmələridir.
Sonuncu uşaqlar adətən daha əyləncəli və aktiv olurlar. Ailənin tək övladı olmağının həm mübət, həm də mənfi cəhətləri var. Valideynlərin bütün diqqəti onların üzərində olduğu üçün onların da gözləntiləri də böyük olur. Bəzən evin tək uşaqları isə ərköyün olurlar.
Psixoloq-konsultant Zeynəb Əyyubova “Sherg.az”a bildirib ki, doğum sırası uşağın xarakterinə və davranışlarına müəyyən dərəcədə təsir göstərə bilər:
“Bu mövzuda bir çox araşdırma aparılıbvə bəzi ümumi nəticələr əldə olunub.
İlk Uşaq: Daha məsuliyyətli və liderlik xüsusiyyətləri göstərir. Valideynlərin onlardan daha çox gözləntiləri olduğu üçün, tez-tez rol modeli və nümunə olmaq istəyirlər. Mükəmməlliyyətçi olmağa meyllidirlər və uğur qazanmaq üçün çox çalışırlar. Onlar daha çox qoruyucu və qayğıkeş olurlar, kiçik qardaş və bacılarına qarşı məsuliyyət hiss edirlər.
Ortancıl Uşaq: Adətən yaxşı kommunikasiya bacarıqlarına sahibdirlər və münaqişələri həll etməyi öyrənirlər, çünki onlar həm böyük, həm də kiçik qardaş və bacıları ilə münasibət qurmağa çalışırlar. Onlar daha müstəqil və elastik olurlar, çünki valideynlərin diqqəti daha çox ilk və son uşaqlara yönəlmiş ola bilər. Sosial olaraq daha aktiv ola bilər və dostluqlara böyük əhəmiyyət verirlər.
Son Uşaq: Daha əyləncəli, sərbəst və kreativ olurlar. Onlar daha çox ailənin "sevimlisi" olaraq görülürlər. Valideynlərin diqqəti artıq böyüklərə yönəldiyi üçün, kiçik uşaqlar daha az məsuliyyətli ola bilər. Rahat və sosial olurlar, çünki daha çox sərbəstliyə sahib olurlar.
Bu doğum sırası ilə əlaqədar ümumi təsvirlərdir və hər uşaq fərqli şərait və ailə dinamikaları nəticəsində müxtəlif xarakter xüsusiyyətləri göstərə bilər. Psixoloq olaraq, bu mövzuda valideynlərə məsləhət verərkən, doğum sırasının tək başına uşağın inkişafını tam olaraq müəyyənləşdirə bilməyəcəyini, lakin müəyyən nümunələr təqdim edə biləcəyini vurğulamaq faydalı olar. Uşağın xarakterinə və davranışlarına təsir göstərən digər amillər arasında valideyn tərbiyəsi, sosial mühit, genetik faktorlar və fərdi təcrübələr də mühüm rol oynayır”.
