"Yox əgər şəxsi rəy əsasında kitab yazıbsa, bilməlidir ki, şəxsi rəylər heç bir yerdə qəbul olunmur"
Ötən gün "Şərq”ə müsahibə verən Azərbaycan Demokrat Partiyasının sədri, tanınmış siyasətçi Sərdar Cəlaloğlu 30 cildlik "Qurani-Kərim"in elmi-fəlsəfi izahı” adlı əsərini tamamladığını bildirib. Ərəb dilini bilmədiyini vurğulayan S.Cəlaloğlu müxtəlif dillərdə olan tərcümələrdən istifadə edərək Quranın elmi-fəlsəfi baxımdan geniş izahını hazırladığını deyib. Müəllif bu üslubda islam tarixində heç kəsin belə bir kitab yazmadığını, keçmiş dövrlərdə yazılan Quran şərhlərində yanlışlıqların olduğunu bəyan edib. Partiya sədrinin sözlərinə görə, keçmiş dövrdə yaşayan alimlər müasir elmləri bilmədikləri üçün onların şərhi natamam sayılır.
Tanınmış siyasətçinin təşəbbüsünü "Şərq”ə dəyərləndirən ilahiyyatçı-alim Hacı Atif İsmayılov bildirib ki, təfsir bir neçə sahəyə, sinifə bölünür. Ona görə də "Qurani-Kərim"ə indiyə qədər yazılmış şərhlərin hamısı yanlışdır” demək doğru olmaz:
"Hazırda əksəriyyətin bildiyi və istifadə etdiyi təfsirlər məcmuyi xarakter daşıyır, yəni ayələr ardıcıl şəkildə və bütövlükdə izah edilir. Amma bir də "təfsir mövzuyi” deyilən bir məfhum var. Məsələn, "Qurani-Kərim"də hansısa elmi metod, termin, konkret bir mövzudan bəhs edilirsə, həmin məsələ ilə bağlı nə qədər söz və cümlə varsa, hamısı bir yerə toplanılır.
Fərz edək ki, "Qurani-Kərim"də insan haqqında ümumilikdə 300 ayə var. "Təfsiri mövzuyi” yazan müəllif 300 ayəni elmi-fəlsəfi tərzdə şərh edir və insanlara çatdırır. Ona görə də bu formada yazılan əsərləri ilk hesab etmək doğru deyil, çünki əvvəllər də yazanlar olub. Xüsusən, ərəb dilində əhəmiyyətli təfsirlər mövcuddur. Sadəcə onların bir çox elmi ədəbiyyata məlum olmadığından insanlar tərəfindən tanınmır. Ancaq Sərdar bəy Azərbaycan cəmiyyəti üçün izahlı kitab qələmə alıbsa, deməli, mövcud əsərlərdən fərqli bir kitab hazırlayıb. Əgər kitab elmi və fəlsəfi baxımdan, dəlil-sübutlar əsasında hazırlanıbsa, təqdirəlayiq hesab edirəm. Yox əgər şəxsi rəy əsasında kitab yazıbsa, bilməlidir ki, şəxsi rəylər heç bir yerdə qəbul olunmur”.
İlahiyyatçının sözlərinə görə, Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş mühüm izahlı təfsirlərdən biri Əllamə Təbatəbaiyə aiddir:
"Onun bir neçə cildlik təfsir kitabı var. Son zamanlar "Təfsiri Nümunə” kitabı da Azərbaycan dilinə tərcümə olunub. Lakin bu növ təfsirlər ümumi xarakter daşıyır. Azərbaycanda "təfsiri mövzuyi” yazılmayıb, əcnəbi dildə olanlar isə hələlik dilimizə tərcümə olunmayıb. Əslində, mənim "Qurani-Kərim"də insan” adlı bir kitabım var. Araşdırma aparmışam və "Qurani-Kərim”də insandan necə bəhs olunduğunu, insanın bizə necə təqdim edildiyini yazmışam. Yəni insan mövzusundan kənara çıxmamışam. Bu da bir növ "təfsiri mövzuyi” adlanır.
H.A.İsmayılov "keçmiş dövrdə yaşayan alimlərin şərhləri natamam sayılır” fikrində də həqiqətlərin olduğunu deyib:
"Əlbəttə, bu cür dəyərləndirmək olar. Bilirsiz, elm durmadan inkişaf edir. Şübhəsiz, burada natamam olan əsla "Qurani-Kərim" deyil, müxtəlif dövrlərdə ona yazılan şərhlər, təfsirlər natamam ola bilər. Elm inkişaf etdikcə alimlərin fikirləri, düşüncələri, dünya görüşləri də dəyişir. O baxımdan "Qurani-Kərim"in müasir elmlər əsasında izah olunaraq cəmiyyətə çatdırılması müsbət addımdır. Bunu ancaq alqışlamaq olar”.
İsmayıl
