Azərbaycan mətbuatının sütunlarından biri, uzun müddət "Bakı” və rus dilində çıxan "Baku” axşam qəzetlərinin baş redaktoru işləmiş, çoxsaylı jurnalist kadrlarının yetişdirilməsində böyük əməyi olmuş, dəyərli ziyalı Nəsir İmanquliyevin əziz xatirəsi onu tanıyanların yaddaşından heç vaxt silinmir. Ona görə də nə qədər ki, belə insanlar hələ sağdır, bu imkandan istifadə edib, böyük şəxsiyyət, həyat və fəaliyyəti sonrakı nəsillər üçün həmişə örnək olan, Azərbaycan jurnalistikasının inkişafında misilsiz xidmətlər göstərmiş Nəsir İmanquliyev haqqında daha çox məlumat əldə etmək lazımdır. Elə bu məqsədlə də 30 il "Bakı” və Baku” axşam qəzetlərində N.İmanquliyevin müavini işləmiş, 78 yaşı olmasına baxmayaraq, bu gün də qələmi əlində olan, müxtəlif qəzetlərdə, müxtəlif mövzularla çıxış edən, qocaman jurnalist, əməkdar mədəniyyət işçisi, yaxın dostum Əliabbas Əlmədətoğluna təklif etdim ki, unudulmaz müəllimi haqqında xatirələrini yazsın:- Axı 30 il birlikdə işlədiyin o böyük şəxsiyyət haqqında sən də yazmayandan sonra, bəs kim yazacaq? Təklifim çox xoşuna gəldi. Düzdür, mən özüm də o xoşbəxtlərdənəm ki, N.İmanquliyevi canlı görüb, söhbət etmişəm. Belə ki, hələ Sovet dövründə, 1982-ci ildə, XX əsrin əvvəlində Bakıxanov (Razin) qəsəbəsindəki keçmiş 74 saylı texniki peşə məktəbinin məzunu olarkən Nəsir İmanquliyevlə keçirilən görüşdə onunla ünsiyyətdə olmuşam. Amma belə dəyərli insanla 30 il işləmək hara, bir gün görüşüb, söhbət etmək hara? Odur ki, təklifimi qəbul edib, N.İmanquliyev haqqında xatirələrini yazdığı üçün qocaman həmkarımıza dərin təşəkkürümü bildirirəm. Amma ümidvar olduğumu bildirmək istəyirəm ki, N.İmanquliyev haqqında bu yazı axırıncı yox, axarıncı olacaq. Beləliklə, mətbuatımızın tanınmış simalarından biri N.İmanquliyev haqqında Əliabbas Əlmədətoğlunun xatirələrini "Şərq”in oxucularına təqdim edirik.
Elçin Məmmədli
Ön söz
Şəxsiyyətinə və qələminə hörmət bəslədiyim həmkarım hal-əhval tutduqdan sonra birbaşa mətləbə keçdi:
- Bilirəm, ustadın bu dünyadan köçəndən sonra onu hər gün xatırlayırsan, şəxsiyyəti, redaktorluq məharəti, təşkilatçılıq və tərbiyəçilik keyfiyyətləri haqqında dəfələrlə xatirə yazmısan. Müəllimin vaxtı ilə yaşadığı binaya respublika prezidentinin sərəncamı ilə xatirə lövhəsi vurulmamışdan xeyli əvvəl, yanılmıramsa, 2004-cü ilin avqust ayında «İnsan hüquqları» qəzetində dərc edilmiş «Kişilər varmış bu dünyada» sərlövhəli məqalən oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdı. Sonralar da bu mövzuda bir neçə xatirəni birnəfəsə oxumuşam. Lakin mənə elə gəlir ki, bütün bunlar azdır. Əvvəla, həmin məqalələr müxtəlif vaxtlarda, ayrı-ayrı qəzetlərdə verildiyi üçün bir çox oxucuya çatmayıb. Digər tərəfdən isə görkəmli Azərbaycan jurnalisti Nəsir İmanquliyevin məktəbi elə bir çeşmədir ki, daim çağlayır və biz jurnalistlərin həmin çeşmədən yararlanmağı önəmlidir. Bu baxımdan, sənin xatirələrinə ehtiyac var. Bildiyimə görə «Bakı və «Baku» axşam qəzetləri redaksiyasında Nəsir müəllimlə birlikdə 30 il sərasər işləyən iki juranlistdən birisən və sən uzun illər redaksiyanın əsas şöbəsinə və partiya təşkilatına rəhbərlik etdiyin üçün hər gün, özü də dəfələrlə onunla ünsiyyətdə olmusan, yayda bəzi istirahət günlərini ya onun Pirşağıdakı bağında, ya da sənin Novxanıdakı bağında keçirərdiniz. Əməkdaşlığınız dostluğa çevrilib. Və mənə elə gəlir ki, Nəsir müəllimlə işləyən jurnalistlərin heç biri onu sənintək tanıya bilməz. Deməli, obyektiv xatirəni səndən gözləyə bilərik. Eşitdiyimə görə, valideynlərin başda olmaqla bir neçə yaxın qohum və dostunun, o cümlədən Nəsir müəllimin ruhuna hər səhər dua oxuyur, salavat çevirirsən. Odur ki, qeydlərini bir daha nəzərdən keçir, digər önəmli faktları da saf-çürük edib iri bir məqalə yaz. Həm rəhmətliyin ruhu pərvazlansın, həm də oxucular feyziyab olsunlar.
Ustadnamə
Əgər desəm ki, keçən əsrin ikinci yarısında yaşayıb yaratmış jurnalistlər arasında Nəsir müəllim kimi məhsuldar qəzetçi olmayıb, yəqin ki, onu tanıyanlar mənimlə razılaşarlar. Əllinci illərin axırlarından başlayaraq səksəninci illərin ortalarınadək olan müddəti, yəni «Bakı" və «Baku» axşam qəzetləri redaksiyasında Nəsir müəllim dövrünü Azərbaycan mətbuatının renessansı adlandırsam, məncə mübaliğəyə yol vermərəm. 1947-cü ildən ömrünün sonunadək universitetdə dərs deyən, müxtəlif vaxtlarda ayrı-ayrı mətbu orqanlarda, o cümlədən «Kommunist» (o vaxtın bir nömrəli qəzeti) qəzetində işləyən, ali partiya orqanlarında məsul vəzifələr tutan Nəsir İmanquliyevin apogeyə yüksəliş məqamı 1958-ci il yanvarın 10-dan başlanır, desəm, yəqin ki, onu tanıyanların əksəriyyətinin fikrini ifadə etmiş olaram. Az vaxt ərzində respublikada məşhur olan və öz redaktorunu şöhrətləndirən «Bakı» axşam qəzeti həmin gün nəşrə başlayıb və tezliklə oxucularının qəlbinə yol tapıb. Təkrar edirəm: Nəsir müəllimin təşkilatçılıq məharəti və redaktorluq bacarığı sayəsində «Bakı» (həm də 1963-cü ildən rus dilində çıxan «Baku») qəzeti saysız-hesabsız oxucularının həmdəminə çevrilmişdi. Hazırda həftədə, ayda 500-1000 nüsxə tirajla çıxan qəzetlərin çoxunu oxucular tanımır. Halbuki 60-80-ci illərdə «Bakı» axşam qəzeti hər gün 80-100 min nüsxə tirajla nəşr olunur və elə həmin gün axşam da satılırdı. Ertəsi gün köşklərdə qəzet tapmayan oxucular redaksiyaya müraciət edirdilər.
Jurnalist olmaq üçün doğulmuş Nəsir müəllim redaksiyaya istedadlı yazarlar toplaya bilmişdi. O vaxtlar universitetin jurnalistika şöbəsində (indi fakültə) dərs deyən redaktorumuz hər bir tələbəni öyrənir, özü üçün kadr seçirdi. 1960-cı ildə bizim qrupdan üç nəfəri, o cümlədən məni işə dəvət etdi. Bizdən qabaq isə Şamil Şahməmmədovu hələ 4-cü kursda oxuyarkən işə götürmüşdü. Nəsir müəllim işdən gedəndən sonra Şamil axşam qəzetlərinin redaktoru təiyn edilmişdi.
Zəngin təcrübəyə, adamlarla işləmək bacarığına malik olan redaktorumuz kimin hansı şöbədə daha çox fayda verəcəyini bilir və kadrları bu baxımdan yerləşdirirdi. Bir neçə ildən sonra redaksiyanın partiya-siyasi iş şöbəsi Əliabbas Əliyevə, məktublar şöbəsi Şaban Şabanova, ədəbiyyat və incəsənət şöbəsi ədəbiyyatşünas Şamil Qurbanova (1960-cı il buraxılışının məzunları) tapşırılmışdı. İstedadlı əməkdaşlarımızdan Yusif Kərimov şəhər xəbərləri şöbəsinin müdiri, İsmayıl Kərimov və Sərhəd Məmmədli məsul katib (müxtəlif illərdə) vəzifələrinə irəli çəkilmişdi. Bu siyahını davam etdirmək də olar.
İşə can yandıran, səs salan məqalələr yazan, tapşırıqları vicdanla yerinə yetirən əməkdaşlara redaktorumuz, necə deyərlər, gözünün yağını yedirtməyə hazır idi. Belələrini öz övladı, nəvələri qədər sevir, onları həm maddi, həm də mənəvi cəhətdən ruhlandırırdı. Ötən əsrin 60-80-ci illərində axşam qəzetlərinin bütün əməkdaşları dövlət hesabına mənzillə təmin olunmuşdular. İstəyənlərin hamısı redaktorun təqdimatı ilə şəxsi minik avtomobili, xaricdən gətirilən mebel almışdı. Ağsaqqal əməkdaşların xeyrində də,şərində də iştirak edirdi. Neçə işçimizin elçiliyinə gedib.
O, əvəzolunmaz tərbiyəçi idi
Müdriklərin belə bir kəlamı var: «Uşağı döyməklə yox, şəxsi nümunə ilə tərbiyə edərlər». Nəsir müəllim uzun illər ərzində öz fəaliyyətində bu kəlama önəm verərək universitet skamiyaları arxasından gələn, hələ həyatın isti-soyuğunu başa düşməyən cavan əməkdaşları təmkinlə tərbiyə edir, hər xırda şeydən ötrü onları məhşər ayağına çəkmir, lakin məzəmmət edir, səhvlərini düzəltməyə kömək göstərirdi. Bununla mən heç də demək istəmirəm ki, Nəsir müəllim mülayim adam idi. Yox, o, çox tələbkar, yaramaz hərəkətlərə dözməyən, tənbəllərə, yalançılara, öz işinə məsuliyyətsiz yanaşanlara qarşı sərt idi. Xatirə müəlliflərinin bəziləri yazırlar ki, onun üzündə həmişə təbəssüm olub. Xeyir, bu belə deyil, təbəssüm yox, nur vardı. Müxtəlif xarakterli insanlardan ibarət olan beynəlmiləl kollektivə rəhbərlik edən, hər gün palaz boyda iki qəzet (hələ ayda bir dəfə buraxılan əlavələri demirəm) çıxaran, dərc etdiyi felyetonlara görə təzyiqlərə, təhqirlərə məruz qalan, tez-tez şəhər partiya komitəsinin məsul işçilərinin iradlarını eşidən bir şəxsiyyətin üzündə «həmişə təbəssüm olması» mülahizəsi həqiqətə nə qədər uyğundur?! Bu, başqa məsələdir ki, işdən sonra, asudə vaxtlarda o, əməkdaşlarla bağda, şənlik məclislərində olur, maraqlı, məzəli söhbətləri ilə bu tədbirlərə rövnəq verirdi.
Yaxşı işçiləri layiqincə qiymətlənidirməklə bərabər, heç kəsin cızığınıdan çıxmasına, ərköyünləşməsinə imkan verməz, həddi aşanlara dərhal öz yerini göstərərdi. Hətta həmişə nümunə göstərən, təriflərə, mükafalara layiq görülən əməkdaşlar da istisna deyildi. Məsələn, Şamil Şahməmmədov məsul katib olanda, mən isə sənaye şöbəsində əbədi işçi vəzifəsində çalışanda redaktorun sərt tənbehinə tuş gəlmişik. Həmkarımı deyə bilmərəm, mən Nəsir müəllimin həmin sözlərindən inciməmişəm.
Mənimlə bağlı əhvalat belə olub: Son vaxtlar şəxsi işi ilə bağlı dəfələrlə icazə alıb işə gəlməyən və səhlənkarlığa yol verən şöbə müdirimi Nəsir müəllimin bir dəfə bərk danladığının şahidi olmuşam: «Sən burada olmayanda işimiz çox yaxşı gedir!». Deməli, redaktor işimdən razıdır. Axı, müdir olmayanda şöbəni mən idarə edirdim. Şöbə müdirinin xasiyyəti çox tünd idi. Bir dəfə lap həddi aşdı, artıq-əskik danışdı. Əlimdən xata çıxa bilərdi. Odur ki, redaktorun yanına gedib, dedim:
- Nəsir müəllim, şöbədə ya o qalsın, ya mən!
Müdrik şəxsiyyət dərhal dilləndi:
- O, qalacaq, sən getmək istəyirsənsə, yaz ərizəni!
Doğrusu, heç yuxuma da gəlməzdi ki, müəllim belə deyəcək. Amma daha demişdi. Qəbul otağında ərizəni yazdım, kabinetə keçib onu redaktorun stolu üstünə qoydum. Qapıdan çıxmaq istəyirdim ki, ağsaqqalın amiranə səsini eşitdim:
- Qapını içəridən bağla, gəl otur!
Deyilənə əməl etdim. O, böyük qardaş nəvazişi ilə gülümsünərək ərizəni cırdı (o vaxt Şamilin ərizəsini mən cırmışdım, partkom olduğuma görə) və dedi:
- Cavan oğlan, səni Aidadan (sonralar məşhur şərqşünas alim olan qızını nəzərdə turudu) az istəyirəm?! Adam dəmdəməki olmaz. Bilirəm, şöbə müdirinin xasiyyəti ağırdır. Xasiyyətdir də. Bəs mən necə dözürəm ona! Sənin barəndə isə mən başqa fikirdəyəm. İstəyirəm partiya şöbəsinin tapşırım sənə.
Həmin əhvalatdan yarım əsr keçsə də, onu bu gün də xatırlayır, əvəzsiz tərbiyəçi, müdrik kollektiv rəhbəri Nəsir müəllimə dönə-dönə rəhmət diləyirəm.
Rus şöbəsində işləyən əməkdaşlardan birini partiya sıralarına qəbul etmək istəyirdik. O, raykoma gedib anketi dolduranda sənədi korlamışdı. İkinci anketin verilməsi isə o vaxt çətin məsələ idi. Onu redaksiyaya göndərib tapşırmışdılar ki, qoy partkom raykoma zəng vursun. Lakin o, mənim yanıma gəlmək əvəzinə girmişdi redaktorun kabinetinə.
Bərk məşğul idim. Telefon aparatı səsləndi. Dəstəyi qaldırdım, Nəsir müəllim idi:
- Ay Əliabbas, bu partiya işi ilə də mən məşğul olmalıyam?!
Qanım bərk qara idi. Anası sancılanıb xəstəxanaya aparıldığından azyaşlı oğlumu ilk dəfə özümlə işə gətirmişdim. Bu tərəfdən də nömrəyə təcili yazı hazırlayırdım. Odur ki, redaktora sərt cavab verdim:
- Diletantın biri anketi korlayıb, gəlib girib yanınıza. Nə üçün qəbul eləyibsiniz, mənim yanıma göndərməyibsiniz?! Nə qədər ki, partkomam, o yaramaz partiya üzü görməyəcək!..
Bir neçə gün redaktorun kabinetinə getmədim. Materialları ədəbi işçi ilə göndərirdim. Üç gündən sonra katibə gəlib məni tələsdirdi:
- Redaktor tapşırdı ki, tez qorkoma qalxasınız, büro iclasına.
Saata baxdım, 2-yə az qalmışdı. Tələsik pencəyimi geyib çıxdım, şəhər partiya komitəsi binasının ikinci mərtəbəsinə qalxdım. İclasın başlanmasına 4 dəqiqə qalmışdı. Bu zaman Nəsir müəllim göründü. O, bir neçə raykom katibi ilə görüşə-görüşə yanıma gəlib qoluma girdi, pilləkənlərə doğru apardı. Bir də nə görsəm yaxşıdır?! Tələsdiyimdən ayaqqabının bağı açıq qalmışdı. Redaktor ərkyana gülümsünərək ayaqqabını göstərdi, pencəyimin yaxalığını düzəltdi, qalstukuma əl gəzdirdi. Bu, sözün həqiqi mənasında böyüklük idi. Bərk təsirləndim və o günkü hərəkətimə görə xəcalət çəkdim. Bu insan kin-küdurətdən tamamilə uzaq idi və mənə əməlil-başlı dərs verdi.
Mətbuatımızın klassiki əliəyriləri, qanuna təpik atanları, xalqın cibinə girənləri, hər cür antipodları «şelmovat» eləyən, od püskürən tənqidi məqalələr dərc etməyin xiridarı idi. Buna görə də vaxtaşırı müzür ünsürlərin hədələrinə məruz qalırdı. Söz vaxtına çəkər, deyiblər. Axşam üstü saat 4-5 radələri olardı. Telefonun dəstəyini qaldırdım, Nəsir müəllimin təlaşlı səsini eşitdim:
- Əliabbas, tez ol bura gəl!
O vaxt bizim şöbə (və bir neçə başqa şöbə) yuxarı mərtəbədə - şəhər komsomol komitəsinin kabinetləri ilə yanaşı yerləşirdi. Sürətlə birinci mərtəbəyə endim. Redaktorun otağını səs-küy bürümüşdü. Qapını açıb gördüm ki, bir pəzəvəng Nəsir müəllimin üstünə yeriyir. Yaşlı kişi isə əsasını hərlədir. Qeyzləndim, pəzəvəngin üstünə yeriyərək çığırdım:
- Rədd ol!
O, dərhal geri çəkildi. Yaşlı kişiyə ucadan təpindim. Bir neçə dəqiqədən sonra hər şey qaydasına düşdü. Sən demə, bir gün əvvəl dərc edilmiş tənqidi məqaləyə görə redaktorum hücuma məruz qalıbmış.
Ağsaqqal pərt olmasın deyə bir qədər gözlədikdən sonra soruşdum:
- Nəsir müəllim, məni çağırıbsınız, nə tapşırığınız var?
Yenicə özünə gələn kişi gülümsündü:
- Rəhmətliyin oğlu, nə tapşırıqbazlıqdır! Gördüm iş şuluqdur, fikirləşdim ki, bu məqamda səndən önəmli müdafiəçim olmaz…
Nəsir müəllim peşəmizin sirlərini öyrətdiyi, yetişdirdiyi, qəlbən inandığı əməkdaşlara həmişə arxalanırdı, bilirdi ki, bəd ayaqda onlara bel bağlamaq olar. Növbəti məzuniyyətə çıxmışdım. «Qalaaltı» pansionatında dincəlirdim. Bir bazar günü Bakıya - bağa qayıtdım ki, ev-eşiyə baş çəkim. Evə çatan kimi Nəsir müəllimin naməsini mənə verdilər. Orada yazılmışdı: «Əliabbas, çox vacib işimiz var. Birinci gün səhər saat 9-da redaksiyada ol!»
Nə gizlədim, bu çağırış heç ürəyimcə olmadı. Hətta deyindim də: «Bu kişi, deyəsən, gələcəyi də görür. Bu gün bağa gedəcəyimi heç özüm də bilmirdim. Kişi məzuniyyət vaxtı da məndən əl çəkmir». Əvvəlcə redaksiyaya getmək istəmirdim. Axı, sanatoriyada müalicə alırdım. Birinci gün səhər prosedurada olmalıydam. Lakin kişinin xahişini yerə salmağı özümə sığışdırmadım: «Bəlkə elə işdir ki, mənsiz aşırmaq olmaz, lənət şeytana, kişi ilə duz-çörək kəsmişik, müalicə bir gün gözləyər». Axşam bağda qaldım. Səhər saat 9-da «Azərbaycan» nəşriyyatının 7-ci mərtəbəsində - «Bakı» və «Baku» qəzetlərinin redaksiyasında idim. Bir qədər sonra Nəsir müəllim də gəldi. Hal-əhvaldan sonra söyləndi:
- Bu nadürüst yenə də işi korlayıb, Allanın konsertinə kollektiv üçün aldığı biletləri bir neçə qat bahasına satıb kənar adamlara…
Redakor ad çəkməsə də, dərhal onu anladım. Bədnam şöbə müdiri bu dəfə yaman ilişmişdi. O vaxtlar möhtəkirlik üstündə adamın atasını yandırırdılar. Onun bəd əməlləri haqqında söz-söhbətlər gedib şəhər partiya komitəsinə də çatmışdı. Bir neçə ay öncə ona axırıncı xəbərdarlıqla şiddətli töhmət verilmişdi. Hətta kiçik xətaya görə Sov. İKP sıralarından xaric edilməliydi. Bu, balığı sudan çıxarmağa bərabərdi.
Nəsir müəllim sözünə davam etdi:
- Neçə gündür ki, partiya bürosu üzvlərindən Əmirova və Mosesova iki ayağını bir başmağa dirəyib tələb edirlər ki, onu partiya sıralarından çıxaraq. Büronun səndən başqa 4 üzvü var, ikisinin fikri bəllidir. Yəqin ki, üçüncüsü də onun əleyhinədir. Bilirəm ki, sənin də ondan zəhlən gedir. Lap boğaza yığılmışam. Deyərdim ki, qoy cəhənnəm olsun. Amma idarəmiz yüksək məclislərdə hallandırılacaq, biabır olacağıq…
Məsələ aydın idi, cəfakeş redaktorumu incidə bilməzdim. Otağıma gəlib Mosesova ilə Əmirovanı yanıma dəvət etdim. Məni görəndə çox sevindilər. Yəqin fikirəlşirdilər ki, daha Nəsir müəllimin əlacı yoxdur.
Mətləbi uzatmadım. Həmin şəxsdən xoşum gəlmədiyini həmkarlarıma söylədim. Sonra onlara anlatdım ki, kollektivin mənafeyi mənim üçün daha yüksəkdir. Möhtəkirdən hayıf çıxmağı da özümə sığışdırmıram. Gəlin təklif edək ki, öz xahişi ilə işdən getsin.
O vaxtlar işdən çıxarmaq o qədər də böyük cəza sayılmırdı. İndiki kimi iş tapmaq çətin deyildi. Üstəgəl, bacarıqlı jurnalist qəzetlərdən qazandığı qonorarla maaş alanlardan pis dolanmırdı.
Büro üzvləri mənim xətrimi çox istədikləri üçün yerbəyerdən dilləndilər:
- Aliabbas, vam vidneye!
Beləliklə də, Nəsir müəllimin humanizmi və müdrikliyi, kollektivin şərəfini qorumaq istəyi redaksiyanı rüsvayçılıqdan, nəfsinin əsiri olan işçini isə partiya sıralarından qovulmaqdan xilas etdi.
Daim qəlbimizdə yaşayacaqsınız, Nəsir müəllim!
Xatirələrimi ruhunuza müraciətlə yekunlaşdırmaq istəyirəm, Nəsir müəllim! Haqqınızda nə qədər yazsam da, böyüklüyünüzü nə qədər vəsf etsəm də çətin ki, sizə olan məhəbəbtimi bütünlüklə ifadə edə bilim. Mən həyatda, jurnalistika sahəsində az-çox nəyə nail olmuşamsa, bu sizin səmərəli zəhmətinizlə, yüksək təşkilatçılıq və tərbiyəçilik metodunuzla bağlıdır! Alicənablığınızı hələ yarım əsr öncə dərk etmişəm. Əgər o anı unutsam, nankor sayaram özümü. Xatırlayırsınızmı, o vaxtlar qəzetin hər bir tənqidi çıxışına yuxarı təşkilatlar dərhal reaksiya verirdilər. Ona görə də heç kəs istəmirdi ki, yaxın adamının bəd əməlləri qəzedə hallansın. Yaxşı yadımdadır, «Xalq nəzarəti» səhifəsində bir satıcının alıcıları çəkidə aldatmasından söhbət gedirdi. «Kommunist» qəzetinin bir əməkdaşı mənə zəng vurub narahatlıqla dedi: «Həmin şəxs müharibədə həlak olan atamı əvəz edib, xahiş edirəm yazını verməyəsən».
Çapa gedən yazını o vaxtlar səhifədən çıxarmaq müşkül məsələ idi. Onun əvəzinə başqa yazı yazılmalı idi. Deməli, qəzetin çapı gecikəcək, yuxarı təşkilatın danlağına tuş gələcəyik. Üstəgəl, məqaləni siz imzalayıb katibliyə vermişdiniz. Özünüz isə soyuqladığınız üçün evdə yatırdınız. Sizi narahat etməyə üzüm gəlmədi. Bu tərəfdən də xahiş edən həmkarımın sözləri qulaqlarımda cingildəyirdi. Mənim atam da ötən müharibədə itkin düşdüyü üçün bərk kövrəlmişdim. Mənə olan etibarınıza güvənərək yazını səhifədən çıxardım. İki gündən sonra məni yanınıza çağırıb məzəmmət etdiniz: «Düzgün hərəkət etməyibsən! Yazını yalnız redaktor səhifədən çıxara bilər. Lakin kişilik eləmisən, bilirəm ki, təmənnasız eləmisən». Ruhunuz şad olsun, ey böyük insan. Mən ağır cəzaya layiq idim. Lakin sizin etibarınız daha yüksək oldu, məzəmmətlə kifayətləndiniz. Bu da mənə dərs oldu. O əhvalatı hər dəfə yada salanda özümü məzəmmətləyir, sizin nəcibliyinizi isə minnətdarlıqla hallandırıram.
Tələb edirdiniz ki, rus dilindəki mətnlər şöbələrdə tərcümə edildikdən sonra makinaya verilsin. Göstəriş düzgün olsa da ağzını əjdaha kimi açan gündəlik qəzet üçün material çatdırmağı çətinləşdirirdi. Odur ki, tərcümə etməyi bacaran şöbə müdirləri bəzən yazıları birbaşa makinaçıya diqtə edirdilər. Bir gün şəhər partiya komitəsindən qanıqara qayıtmışdınız. Səsimi eşidib makina otağının qapısını açdınız, diqtə etdiyimi görüb dərhal iradınızı bildirdiniz: «Əşi, sən Abbas Gülməmmədovsan, Süleyman Məlikovsan (o vaxtın məşhur tərcüməçiləri), neçə dəfə demişəm ki, bunları şöbədə tərcümə edin! Yaxşı, dur gəl, sən qorkoma qalxmalısan!». Pərt olsam da incimədim, əziz redaktorum! Siz demişkən, axı, böyüyün sözünün boynuna ip salmaq qəbahətdir. Bir müddət keçdi, günlərin birində səhər saat 9-da bir səhifəlik yazını mənə uzadıb söylədiniz:
- Plenum materialıdır, dünən evə aparmışdım ki, tərcümə edim. Axşam qonağım gəldi, cəmi bir qranka tərcümə eləmişəm. Bu gün getməlidir, tez makinaya diqtə elə.
…Bəlkə də xatırlayırsınız. Ustad! Məni gülmək tutdu:
- Nəsir müəllim, mən Abbas Gülməmmədovam, Süleyman Məlikovam ki, birbaşa diqtə edim?!
Siz necə ürəkdən şaqqanaq çəkdiniz. Yəqin ki, yetirmənizin söz altında qalmadığı sizi ehtizaza gətirmişdi, ey çəkdiyi zəhmətin bəhrəsini görəndə qəlbən fərəhlənən Vətən oğlu!
Bir məqamı da qeyd etməyə bilmərəm. Əsas vəzifənizdən gedəndən sonra da xeyirxahlığınızdan qalmamış, həmişə nəzərləriniz yetirmələrinizin üstündə olub. Respublika Veteranlar Şurası məni «Hikmət» qəzetinin baş redaktoru təsdiq etmək istəyirdi. Hesabat-seçki konfransında bu məsələ müzakirə olunarkən bir nəfər mənə qərəzli sual verdi. Bu, sizi təbdən çıxardı. Yadınızdadırmı, orta sırada əyləşmişdiniz. Dərhal ayağa qalxıb gür səslə zaldakılara müraciət etdiniz: «Sizin minnətiniz olsun ki, Əliabbas «Hikmət»in redaktoru olmağa razılıq verir. O, «Pravda» qəzetinin (o vaxt SSRİ-nin bir nömrəli qəzeti) baş redaktoru olmağa layiqdir». Bununla da müzakirə bitdi və yüzlərlə veteran mandatını yuxarı qaldıraraq baş redaktor olmağıma səs verdi. Bax, belə dağ idiniz, Nəsir müəllim! Alovlu çıxışınız və qırmızı mandatların bərq vurması məni apogeyə qaldırdı. Həmin anı tez-tez, özü də sizə dərin minnətdarlıq hissilə xatırlayıram. Obyektivliyinizi, yüksək təşkilatçılıq qabiliyyətinizi vəzifə tutan məmurlar ustadımın keyfiyyətlərindən yararlansalar, yaşayışımız indikindən xeyli yaxşı olar) dananlara, unudanlara ar olsun!
Bü gün yeriniz necə də görünür! Zəhmətə, istedada, mətbuatda uzun illər səmərəli fəaliyyətə verdiyiniz qiymət sayəsində aldığım mükafatlara görə mənə də Prezidentin fərdi təqaüdü düşür. Lakin son illər müxtəlif qurumlara müraciət etsəm də nəticəsi olmayıb. Sizintək canıyanan, haqqa tapınan insan gərəkdir ki, bu sahədə ədaləti bərpa etdirə bilsin, təəssübkeş qardaşım! Təsadüfi deyil ki, adınız «Qurani-Kərim»in 110-cu surəsi ilə həmahəng səslənir, ustad!
Bəli, unudulmaz həmkarım, xeyirxahım, qədirbilənim, yeriniz hər gün, hər yerdə görünür. Amma yazıya pozu yoxdur. Odur ki, əbədiyyət dünyasında rahat uyuyun. Və bilin ki, qədirbilən yetirmələriniz, ürək dostlarınız, «bağdan ərik qurtarsa da, salaməleyki qurtarmayın» qardaşlarınız sizi həmişə məhəbbətlə xatırlayacaqlar.
Əliabbas Əlimədətoğlu,
Azərbaycan Respublikasının
Əməkdar mədəniyyət işçisi.
