Türkiyədə, Azərbaycanda baş verən məktəb hücumlarından sonra uşaqlarda şiddət meyilləri və bu davranışların səbəbləri yenidən ciddi müzakirə mövzusuna çevrilib. Mütəxəssislər bildirir ki, belə hadisələr birdən-birə baş vermir, əksinə uzun müddət yığılan psixoloji və sosial problemlərin “partlayış nöqtəsi” olur.
Sherg.az xəbər verir ki, Türkiyə Psixiatriya Dərnəyinin rəsmisi Gülin Özdamar Ünalın sözlərinə görə, ən böyük problem ailə və məktəbin bu siqnalları gec və ya ümumiyyətlə görməməsidir. O qeyd edir ki, şiddət davranışı əvvəlcədən görünən kiçik, lakin davamlı dəyişikliklərlə özünü göstərir.
Mütəxəssis uşaqlarda xüsusilə sosial münasibətlərdən uzaqlaşma, dostluqların zəifləməsi, məktəbə marağın azalması, artan aqressiya, tez-tez haqsızlığa uğrama hissi və intiqam mövzulu ifadələrin ciddi xəbərdarlıq siqnalları olduğunu bildirir. Onun fikrincə, bu əlamətlər ayrı-ayrılıqda sadə görünsə də, birlikdə olduqda ciddi risk göstəricisinə çevrilir.
Ünal vurğulayır ki, uşaqlarda şiddət davranışı tək bir səbəblə izah edilə bilməz. Ailə içi konfliktlər, emosional laqeydlik, məktəbdə zorbalıq, sosial təcrid, travmalar və rəqəmsal mühitdə şiddət məzmununa davamlı məruz qalma bu prosesin əsas faktorlarıdır. Bu amillər birləşdikdə uşaq özünü “görülməyən və anlaşılmayan” hiss edir ki, bu da davranış pozuntularına yol açır.
Mütəxəssis uşaqlarda diqqət edilməli əsas əlamətləri belə sıralayır: qəfil içə qapanma, sinir partlayışları, yuxu rejiminin pozulması, məktəb uğursuzluğunun artması, empati hissinin zəifləməsi, şiddət mövzularına həddindən artıq maraq və özünə və ya başqalarına zərər vermə ilə bağlı ifadələr. Onun sözlərinə görə, bu dəyişikliklər “keçici dövr” kimi qəbul edilməməli, ciddi siqnal kimi qiymətləndirilməlidir.
Gülin Özdamar Ünal həmçinin cəmiyyətdə geniş yayılmış yanlış bir fikrə də diqqət çəkir: psixi xəstəliklə şiddət arasında birbaşa əlaqə yoxdur. Onun sözlərinə görə, psixoloji çətinlik yaşayan uşaqların böyük əksəriyyəti şiddət göstərmir, əksinə dəstəyə ehtiyacı olan həssas qrupdur.
Valideyn davranışlarına da toxunan mütəxəssis bildirir ki, iki ifrat yanaşma - həddindən artıq qoruma və laqeydlik - uşağın emosional inkişafına zərər verir. Birinci halda uşaq çətinliklərlə baş etməyi öyrənmir, ikinci halda isə özünü görünməz hiss edir. Doğru yanaşma isə sərhəd qoyan, lakin uşağı dinləyən balanslı münasibətdir.
Rəqəmsal mühit də risk faktorlarından biri kimi qeyd olunur. Siber zorbalıq, şiddət məzmununa davamlı baxış və qapalı onlayn qruplarda radikal dil uşaqların psixoloji vəziyyətinə mənfi təsir göstərə bilir. Bu səbəbdən yalnız ekran vaxtına nəzarət deyil, uşağın onlayn dünyası ilə real ünsiyyət də vacib sayılır.
Mütəxəssisin fikrincə, şiddət davranışına yalnız cəza ilə yanaşmaq kifayət etmir. Əsas məqsəd davranışın səbəbini anlamaq, təhlükəsiz mühit yaratmaq və lazım olduqda psixoloji dəstəyə yönləndirməkdir. O vurğulayır ki, uşağın damğalanması deyil, yenidən sağlam sosial həyata qazandırılması əsas hədəf olmalıdır.
