Bir dövr demək olar ki, hər evə daxil olan, anaların “etibarla” seçdiyi o əmziklər… Bəs arxasındakı hekayəni həqiqətən bilirikmi? Anadoluda yoxsulluq içində başlayan bir istehsal macərası illər ərzində milyonlarla körpəyə çatarkən, bu gün geridə yalnız nostalji yox, eyni zamanda anaların beynini qarışdıran suallar qalıb. Köroğlu əmzikləri həqiqətən nə qədər təhlükəsiz idi, niyə birdən-birə bazardan yoxa çıxdı?
Türkiyədə körpə məhsulları bazarının bu günkü genişliyi və çeşidliliyi, keçmişdəki yoxluq illəri nəzərə alındıqda olduqca diqqətçəkən bir dəyişimi göstərir. Bu dəyişimin ən maraqlı nümunələrindən biri də yaddaşlarda “Köroğlu Əmzikləri” kimi qalan yerli istehsal hekayəsidir. Bir zamanlar demək olar ki, hər evdə olan bu məhsul yalnız körpə ehtiyacını qarşılamaqla kifayətlənmədi, həm də Anadoludan çıxan sahibkarlığın səssiz, lakin təsirli simvoluna çevrildi.
Körpələri sakitləşdirmək üçün istifadə olunan əmziklərin tarixi çox qədimdir. Hələ qədim dövrlərdə belə oxşar vasitələrin istifadə edildiyi məlumdur. Müasir anlamda əmziklər isə XX əsrin əvvəllərində Avropada hazırlanıb və qısa müddətdə dünyaya yayılıb. Türkiyədə isə bu məhsullara çıxış uzun illər məhdud olub. Xüsusilə 1960-cı illərdə idxal məhsullarına çatmaq həm çətin, həm də bahalı idi. Bu vəziyyət yerli istehsal üçün həm ehtiyac, həm də fürsət yaratdı.
Məhz bu məqamda Ordu vilayətinin Yakuşdibi kəndində doğulan sahibkar Celal Köroğlu ortaya çıxdı. Sənayenin əsasən İstanbul və ətrafında cəmləşdiyi bir dövrdə o, öz imkanları ilə istehsala başlamağa qərar verdi. Onu fərqləndirən yalnız istehsalçı olması deyildi. Köroğlu əmziklərin qəliblərini və istehsal avadanlıqlarını da özü dizayn etdi və İstanbulda hazırlatdı. Bu xüsusiyyəti ilə o, sadəcə bir sənətkar deyil, həm də öz texnologiyasını yaradan bir sahibkar idi.
Qısa müddətdə hazırlanan məhsullar dövrü üçün olduqca yenilikçi xüsusiyyətlərə malik idi. Türkiyənin ilk çıngırdaqlı əmzikləri də məhz bu təşəbbüsün məhsulu kimi bazara çıxarıldı. Məhsullar yalnız funksional deyil, həm də diqqətçəkən dizayna sahib idi. Markanın loqosundan qablaşdırmasına qədər bir çox detal şəxsən Celal Köroğlu tərəfindən hazırlanmışdı. Hətta qablaşdırmada istifadə olunan körpə fiqurlarının belə şəxsi hekayəsi olduğu bildirilir.
HƏM DİZAYN ETDİ, HƏM MÜHƏNDİSLİYİNİ QURDU
Ordu vilayətinin Yakuşdibi kəndində doğulan Celal Köroğlu 1960–70-ci illərdə Türkiyədə körpə məhsullarına çıxışın çox məhdud olduğu bir dövrdə sahibkarlıq yolunu seçdi. Gənc yaşlarından başladığı bu istehsal yolunda o, yalnız satıcı deyil, eyni zamanda dizayner və mühəndis rolunu da üzərinə götürdü. Əmziklərin qəliblərini və istehsal maşınlarını özü hazırladı, material qarışıqlarını diqqətlə seçdi. Bu yanaşma və təşəbbüskar ruh sayəsində o, qısa müddətdə Qaradəniz bölgəsindən bütün Türkiyəyə yayılan bir marka yaratdı.
Köroğlu əmziklərinin istehsalı əvvəlcə Orduda başladı, daha sonra Qaradəniz bölgəsinə yayıldı. Ardınca Türkiyənin müxtəlif şəhərlərində satışa çıxarılan bu məhsullar münasib qiyməti və yerli istehsal olması səbəbilə geniş istifadəçi kütləsi qazandı. O illərdə bir çox ailə üçün bu məhsul həm iqtisadi, həm də etibarlı seçim idi.
Markanın böyüməsi isə yeni hədəfləri də gündəmə gətirdi. İstehsalı genişləndirmək istəyən Köroğlu İstanbulda emalatxana açaraq daha böyük bazara çıxmağı planlaşdırdı. Lakin bu proses gözlənildiyi kimi getmədi. Böyük şəhərdə qarşılaşılan iqtisadi çətinliklər, xammal çatışmazlığı və bazar şərtləri bu təşəbbüsün qarşısında ciddi maneələr yaratdı. Nəticədə istehsal yenidən Orduya köçürüldü.
Köroğlu əmzikləri ilə bağlı az bilinən məqamlardan biri də onların yalnız körpələr üçün deyil, eyni zamanda bəzi səhiyyə qurumları tərəfindən “diş inkişafını dəstəkləyən” məhsul kimi tövsiyə edilməsidir. Celal Köroğlu silikon və plastik qarışığını elə formullaşdırmışdı ki, əmzik həm yumşaq və təhlükəsiz qalır, həm də dişlərin düzgün bucaq altında çıxmasına kömək edirdi. Bu xüsusiyyəti ilə məhsul sadəcə sakitləşdirici vasitə deyil, erkən dövrdə ağız və diş sağlamlığına dəstək verən bir dizayn kimi qiymətləndirilirdi.
ANADOLUDA BAŞLADI, BÜTÜN TÜRKİYƏ TANIDI
1980-ci illərdə Türkiyə iqtisadiyyatında ciddi dəyişikliklər baş verdi. İdxalın liberallaşdırılması ilə bazara xarici markalar daxil oldu. Bu isə yerli istehsalçılar üçün rəqabətin kəskinləşməsi demək idi. Köroğlu Əmzikləri də bu dəyişiklikdən birbaşa təsirləndi. Artan rəqabət və dəyişən istehlakçı tələbləri markanın əvvəlki mövqeyini qorumasını çətinləşdirdi.
Buna baxmayaraq, istehsal bir müddət davam etdi və 1990-cı illərin əvvəllərinə qədər fəaliyyət göstərdi. 1992-ci ilə qədər davam edən bu proses daha sonra fərqli sənaye sahələrinə yönəlmə qərarı ilə başa çatdı.
Bu gün geriyə baxdıqda, Köroğlu Əmzikləri yalnız bir məhsul markası deyil, həm də Türkiyədə yerli istehsalın qarşılaşdığı çətinliklərin simvolu kimi qiymətləndirilir. Bir çox insan üçün uşaqlıq xatirəsi olan bu əmziklər əslində daha böyük bir hekayənin parçasıdır. Məhdud imkanlarla başlayan bir təşəbbüsün ölkə miqyasında tanınması, lakin qlobal rəqabət qarşısında çətinliklərlə üzləşməsi Türkiyənin sənayeləşmə prosesinin də mühüm əksidir.
Bu gün körpə məhsulları bazarı xeyli inkişaf edib və beynəlxalq markalar arasında güclü rəqabət mövcuddur. Lakin Köroğlu Əmziklərinin hekayəsi yerli təşəbbüslərin düzgün dəstək və strategiyalarla necə böyüyə biləcəyini, bu dəstək olmadıqda isə necə geri plana düşə biləcəyini göstərən mühüm nümunə olaraq qalır.
Bir vaxtlar şəhər-şəhər gəzdirilərək satılan bu məhsullar bu gün yalnız nostalji xatirə deyil, həm də yarımçıq qalmış bir sənaye hekayəsinin simvolu kimi yaddaşlarda yaşayır.
