Yaxın Şərqdə son aylar baş verən hadisələr regiondakı geosiyasi balansı yenidən gündəmə gətirib. İrana qarşı həyata keçirilən hərbi əməliyyatlar və sanksiyalar təkcə bu ölkənin nüvə proqramına deyil, ümumilikdə regional təhlükəsizlik arxitekturasına da ciddi təsir göstərib. ABŞ və İsrailin sərt mövqeyi, eləcə də Tehranın geri addım atmayan siyasəti bölgədə gərginliyi daha da artırır.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp da məsələ ilə bağlı mövqeyini açıq şəkildə ifadə edib. Onun sözlərinə görə, “İran hazırda nüvə sahəsində imkanlara malik deyil”. Tramp “CBS News” telekanalına müsahibəsində bildirib ki, “xeyr, onların nüvə potensialı yoxdur”.
Buna cavab olaraq, İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi bəyan edib ki, Tehran uranın sülh məqsədli zənginləşdirilməsini davam etdirmək niyyətindədir və raket proqramının gələcəyi ilə bağlı müzakirə aparmaq imkanını istisna edir.
Bu açıqlamalar fonunda Vaşinqton və Tehran arasında qarşıdurmanın daha da dərinləşdiyi müşahidə olunur. Mövcud vəziyyət onu göstərir ki, İran məsələsi artıq təkcə regional deyil, həm də qlobal güclər arasında yeni qarşıdurma mərhələsinin əsas səbəblərindən birinə çevrilib.
Politoloq Məhəmməd Əsədullazadə Sherg.az-a açıqlamasında İrana qarşı həyata keçirilən üç günlük müharibənin və tətbiq edilən sanksiyaların bu ölkənin nüvəni zənginləşdirmə proqramını xeyli dərəcədə geriyə atdığını söyləyib:
"Dünən İran prezidenti nüvə mərkəzində alimlərlə görüş keçirsə də, bu, daha çox simvolik xarakter daşıyırdı. Məqsəd sadəcə olaraq dünyaya mesaj vermək idi: İran hələ də öz nüvə potensialını inkişaf etdirmək gücündədir. Lakin prosesin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, əgər İran real addımlar atmağa başlasa, ABŞ və İsrail ona yenidən hərbi zərbələr endirə bilər. Hazırda İran da boş oturmur, hərbi potensialını artırır, Çindən qırıcı təyyarələr, Rusiyadan isə hava hücumundan müdafiə sistemləri alır. Bu, onun geri çəkilmədiyini göstərir. Digər tərəfdən, ABŞ da danışıqlar təklifi ilə Tehrana mesaj göndərib. Yəni nə İran geri addım atır, nə də ABŞ öz mövqeyindən çəkilir. Əgər İran yaxın mərhələdə uranın zənginləşdirilməsi prosesini bərpa edərsə, növbəti müharibə faktiki olaraq qaçılmaz ola bilər".
Analitik hazırkı mərhələdə İranın siyasətinin regionda destruktiv xarakter daşıdığını və regional təhlükəsizlik üçün ciddi təhdid yaratdığını bildirib:
"Donald Trampın da qeyd etdiyi kimi, İranın nüvə sahəsindəki real imkanları məhduddur- alimlərinin bir hissəsi sıradan çıxarılıb, nüvə obyektləri zərbələrə məruz qalıb. Buna baxmayaraq, Tehran bu istiqamətdə fəaliyyətini davam etdirməyə çalışır. Eyni zamanda, İranın raket proqramını inkişaf etdirməsi ABŞ-İran münasibətlərinə mənfi təsir göstərir. Vaşinqtonun əsas tələbi Tehranın bu proqramdan imtina etməsidir. Lakin İran ənənəvi siyasətindən geri çəkilmir, ABŞ da öz mövqeyində qalır. 12 günlük münaqişədən sonra da vəziyyət dəyişməyib. Görünür ki, ABŞ növbəti mərhələdə İrana qarşı yeni hərbi addımlar ata bilər".
Banuçiçək Kalbalıyeva
