Elmir Əkbər valideynləri xəbərdar edir ki, sosial şəbəkələr qatil yetişdirir
Mediada tez-tez yer alan xəbərlərdə dəhşətli qətllərə şahid oluruq. Məsələnin dərinliyinə varıldıqda, qətllərin çoxunun ailədaxili münaqişələr zəminində törədildiyi məlum olur. Elə bir dövrdə yaşayırıq ki, insan bəzən zərbəni haradan deyil, ən yaxınından almaq qorxusu ilə yaşayır. Cəmiyyət olaraq qəddarlaşmamıza səbəb nədir? Axı heç bir səbəb qətl törətməyə haqq qazandıra bilməz. Son dövrlər orta məktəblərdə də yeniyetmələr arasında bıçaqlanma hadisələri baş alıb gedir. Əllərində qələm, dəftər tutmalı olan uşaqların tüfəng və bıçaq tutduğunu müşahidə edirik. Sanki təhsil ocağı "krimimal zonaya" çevrilib. Məhz həmin yeniyetmələrin düzgün formalaşmaması gələcəkdə onları qətl törətməyə meyilli edir. Martın 30-da daha bir dəhşətli ailədaxili cinayət hadisəsi baş verib. Xəzər rayonunda 36 yaşlı kişi, 41 yaşlı qardaşını ov tüfəngi ilə qətlə yetirib. Yaş meyarına görə hər ikisi də yetkin fərd hesab olunur. Əgər yetkin şəxs belə qətl törədirsə, yeniyetmələrdən nə gözləmək olar?
Bəs insanları cinayətə aparan psixoloji mexanizmlər necə formalaşır?
Mövzu ilə bağlı psixoloq Elmir Əkbər Sherg.az-a bildirib ki, cəmiyyətimiz böyük uçuruma doğru gedir:
“Xüsusilə ailədaxili münaqişələr zamanı qohum-əqrabanın bir-birinə qarşı amansız qətllər törətdiyinin şahidi oluruq. Mənəvi dəyərlərin zəifləməsi ailədaxili qətllərin artmasına təsir edən əsas faktorlardan biridir. Müşahidələrimizə əsasən Koronovirusdan sonra dünya üzrə insanların beyinləri və psixi durumlarında ciddi dəyişikliklər ortaya çıxıb. Buna görə inkişaf etmiş ölkələrdə insanlar mütəmadi olaraq psixoterapiya seanslarına qatılırlar. Azərbaycanda isə təəssüf ki, bir çoxu psixoloq əvəzinə numereoloq, cadugar kimi fırıldaqçılara üz tuturlar”.
Psixoloqun sözlərinə görə psixoterapevt müayinəsi yeniyetmələr üçün daha vacibdir:
“Sosial şəbəkələrin tamamilə nəzarətsiz sistemə çevrilməsi, orada yayımlanan aqressiv videolar və dezinformasiyalar insanların şüuraltında olan mortidol (dağıdıcılıq enerjisini) yəni, intiqam hissini üzə çıxarmasına səbəb olur. Elmi işimin mövzusu gənclər və yeniyetmələrdə destruktiv davranışların yaranma səbəbləridir. Apardığım təhlillərin nəticələri vəziyyətin son dərəcə acınacaqlı olduğunu göstərir. Valideynlərə vaxtında xəbərdarlıq edirik ki, uşaqlarının psixoloji durumu ilə tədbir görsünlər”.
E.Əkbər vurğulayıb ki, məktəblərdə yeniyetmələrin bir-birinə qeyri-etik davranışları baş alıb gedir:
“Yeniyetməlik dövründə psixoloji travmalar, emosional laqeydlik və sağlam inkişaf üçün zəruri şərtlərin təmin olunmaması fərdin gələcəkdə qatilə çevrilməsinə şərait yaradır. Sonda qardaş, qardaşı güllələyir. Şagird gənc müəllimini öldürməyə cəhd edir. Mediada işıqlandırılan məlumatlar pərdənin görünən üzüdür. Arxa planda nə qədər qətl və cinayətlərin baş verdiyindən xəbərimiz yoxdur. İnsanları bu cür əməllərdən çəkindirmək üçün maariflənmə kompaniyaları təşkil edilməlidir”.
Psixoloq, yeniyetmələr və gənclərin destruktiv davranışlardan uzaq durması üçün bir sıra tövsiyələr verib:
“Profilaktik tədbirlər çərçivəsində, yeniyetmələrin müsbət dünyagörüşünü formalaşdıran bədii və elmi ədəbiyyata istiqamətləndirilməsi, ruha qida verən musiqilərə yönləndirilməsi, incəsənətin digər sahələri ilə tanış edilməsi və psixoloji konsultasiyalara cəlb olunması destruktiv davranışın azalmasına təsir göstərəcək. Sadaladıqlarım, xarici ölkələrdə insanların gündəlik həyat tərzidir. Onlar, psixoloji sağlamlıqlarını bərpa etmək üçün heyvan saxlayır, idmanla məşğul olur və bitkilərə qulluq edirlər”.
E.Əkbər bildirib ki, qatil simaların çox olduğu ölkələrdə, onların düzgün mənəvi-psixoloji istiqamətdə formalaşdırılması üçün maarifləndirmə işləri aparılır:
“Azərbaycanda isə vəziyyət xeyli fərqlidir. Psixologiya elmindən uzaq həyat tərzi sürən ailələrdə vəziyyət getdikcə daha da bərbat hala gələcək. Burada söhbət ailənin varlı-kasıb və ya savadlı-savadsız olmağından getmir. Qatil insan hər təbəqədən çıxa bilər. Psixologiyanın qanunları tamam başqa meyarlarla işləyir. Ona görə ailə başçıları diqqətli olmalıdırlar. Sosial şəbəkələrdə nə qədər dələduz, insanları düşdüyü quyuya çəkmək istəyən, özünə qaranlıq yolda yoldaş axtaran insanlar var”.
Psixoloq cəmiyyəti, fiziki sağlamlıqlarını qoruduqları kimi, ruh və zehni sağlamlıqlarını da qorumağa çağırıb:
“Bəzən sosial mediada tanınmış dırnaqarası psixoloqlar səhv məlumat yayaraq, yeniyetmələri və gəncləri yanlış davranışlara təşviq edirlər. İnsanlar sağlamlıqlarını qorumaq üçün hər yerdə rast gəldikləri qida və tullantılardan uzaq durduqları kimi, ruhlarını da iyrənc məlumatlarla çirkləndirməməlidir. Belə tədbirlər sayəsində, baş verən neqativ tendensiyaların müəyyən qədər qarşısını almış olarıq”.
