- Türkiyə, Azərbaycan və Özbəkistanın hərbi ittifaqında yeni mərhələ start götürüb
Türkiyənin müdafiə naziri Yaşar Gülərin “döyüşə hazır ol” çağırışı ilk baxışda hərbi təlim çərçivəsində səsləndirilmiş adi mesaj təsiri bağışlaya bilər. Lakin bu fikrin məhz Azərbaycan, Türkiyə və Özbəkistan hərbçilərinin birgə iştirak etdiyi “Birliyin Gücü -2026” təliminin yekununda səsləndirilməsi regional təhlükəsizlik baxımından diqqətçəkən məqamdır.
Yaşar Gülər bölgədəki vəziyyəti nəzərə alaraq Türkiyənin “döyüşə hazır ol” prinsipindən çıxış etməli olduğunu bildirib. Eyni zamanda o, bu hazırlığın məqsədinin müharibə deyil, sülhün qorunması olduğunu vurğulayıb: “Ən yaxşı şəkildə hazırlaşacağıq, amma sülh içində yaşayacağıq”.
Bu yanaşma müasir təhlükəsizlik siyasətinin əsas prinsiplərindən birini ortaya qoyur: hərbi hazırlıq yalnız müharibəyə hazırlaşmaq anlamına gəlmir, eyni zamanda mümkün təhlükələrin qarşısının alınması və çəkindirmə mexanizminin gücləndirilməsi kimi qiymətləndirilir.
“Birliyin Gücü” yalnız hərbi təlim deyil
Azərbaycan, Türkiyə və Özbəkistan hərbçilərinin birgə təlim keçirməsi də ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Çünki burada söhbət yalnız müxtəlif ölkələrin hərbçilərinin eyni təlim ssenarisində iştirakından getmir. Belə təlimlər ordular arasında qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının, koordinasiyanın və birgə əməliyyat təcrübəsinin inkişaf etdirilməsinə xidmət edir.
Türkiyə müdafiə nazirinin təlimin həm planlaşdırma, həm də icra baxımından uğurlu nəticələndiyini bildirməsi də məhz bu kontekstdə qiymətləndirilə bilər. Quru qoşunları, hərbi dəniz qüvvələri və hava qüvvələrinin iştirakı isə təlimin kompleks xarakter daşıdığını göstərir.
Bu baxımdan “Birliyin Gücü-2026”nı yalnız taktiki hazırlıq tədbiri kimi deyil, eyni zamanda iştirakçı dövlətlər arasında hərbi koordinasiyanın inkişaf etdirilməsi istiqamətində atılan addımlardan biri kimi nəzərdən keçirmək mümkündür.
Türk dünyasında təhlükəsizlik əməkdaşlığının yeni mərhələsi
Azərbaycan, Türkiyə və Özbəkistanın belə formatda hərbi əməkdaşlığı Türk dünyasında təhlükəsizlik məsələlərinin getdikcə daha çox gündəmə gəlməsi fonunda diqqət çəkir. Son illərdə iqtisadiyyat, nəqliyyat, enerji və siyasi əməkdaşlıqla yanaşı, təhlükəsizlik sahəsində də əlaqələrin genişləndirilməsi məsələsi aktuallaşıb.
Bu prosesin əsas xüsusiyyətlərindən biri ondan ibarətdir ki, dövlətlər regional sabitliyin qorunması üçün öz müdafiə imkanlarını və qarşılıqlı fəaliyyət mexanizmlərini inkişaf etdirməyə çalışırlar.
Burada Azərbaycanın rolu da xüsusi diqqət çəkir. Azərbaycan həm Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik münasibətlərinə, həm də Özbəkistanla inkişaf edən strateji tərəfdaşlığa malikdir. Üç ölkənin hərbi əməkdaşlıq formatında bir araya gəlməsi bu əlaqələrin praktiki müstəvidə genişləndiyini göstərən nümunələrdən biridir.
Sülhün təminatında hərbi hazırlığın rolu
Yaşar Gülərin açıqlamasında diqqətçəkən əsas məqam isə “hazır olmaq” ilə “sülh içində yaşamaq” anlayışlarını qarşı-qarşıya qoymamasıdır.
Əksinə, mesajın məntiqi ondan ibarətdir ki, müdafiə qabiliyyətinin yüksək səviyyədə saxlanılması sülhün qorunması üçün vasitələrdən biri hesab olunur. Bu yanaşmada əsas məqsəd müharibə ehtimalını artırmaq deyil, mümkün təhlükələr qarşısında hazırlıqlı olmaq və potensial təhdidlərə qarşı çəkindirmə imkanlarını gücləndirməkdir.
Bu baxımdan “Birliyin Gücü -2026” təliminin adı da simvolik məna daşıyır. Çünki müasir təhlükəsizlik mühitində dövlətlərin imkanları ilə yanaşı, onların bir-biri ilə koordinasiya qabiliyyəti də əhəmiyyət qazanır.
Regional təhlükəsizlik xəritəsində yeni reallıqlar
Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın geosiyasi əhəmiyyətinin artdığı bir dövrdə Türkiyə, Azərbaycan və Özbəkistan arasında hərbi əməkdaşlığın inkişafı regional təhlükəsizlik gündəliyinin mühüm elementlərindən birinə çevrilə bilər.
Burada söhbət hər hansı dövlətə qarşı hərbi blok formalaşdırılmasından deyil, iştirakçı ölkələrin müdafiə qabiliyyətlərinin və qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının artırılmasından gedir.
Yaşar Gülərin mesajı da məhz bu çərçivədə oxuna bilər: sülhü qorumağın yollarından biri təhlükəsizlik risklərinə qarşı hazırlıqlı olmaqdır.
Azərbaycan, Türkiyə və Özbəkistan hərbçilərinin birgə təlimi isə bu yanaşmanın praktiki nümunələrindən biri kimi diqqət çəkir. Gələcəkdə belə təlimlərin intensivləşməsi Türk dünyasında hərbi əməkdaşlığın institusional və praktiki səviyyədə daha da inkişaf etməsi məsələsini gündəmə gətirə bilər.
