Rusiya ilə Azərbaycan arasında enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi perspektivləri yenidən gündəmə gəlib. Rusiya Prezidenti Vladimir Putin oktyabrın 27-də Qaz İxrac edən Ölkələr Forumunun VIII sammitində çıxışı zamanı Azərbaycanın Moskva üçün etibarlı tərəfdaş olduğunu bildirib və iki ölkə arasında enerji və qaz sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanlarına diqqət çəkib.
Putinin sözlərinə görə, Rusiya Türkiyəyə ildə 30 milyard kubmetrə yaxın qaz tədarük edir. Bununla belə, Moskva Azərbaycanı Türkiyə qaz bazarında rəqib hesab etmir və iki ölkə arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsində maraqlıdır. Bu açıqlama Rusiya ilə Azərbaycanın enerji bazarındakı münasibətlərinin gələcək istiqamətləri məsələsini yenidən aktuallaşdırıb.
Mövzu ilə bağlı politoloq Tofiq Abbasov Sherg.az-a açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanla Rusiya arasında mövcud siyasi və iqtisadi əlaqələr enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün zəmin yaradır:
“Azərbaycan və Rusiya əməkdaşlıq sahəsində müəyyən təcrübə qazanıblar. 2022-ci il fevralın 22-də prezidentlər İlham Əliyev və Vladimir Putin tərəfindən imzalanmış müttəfiqlik qarşılıqlı fəaliyyəti haqqında Bəyannamə ikitərəfli münasibətlərin əsas sənədlərindən biridir. Hökumətlərarası komissiya da daxil olmaqla, müxtəlif qurumlar iqtisadi və digər sahələrdə əməkdaşlığın inkişafına xidmət edir.
Enerji sahəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu gün süni intellekt və enerji istehsalı qlobal rəqabətin mühüm istiqamətləri sırasındadır.
Azərbaycan kiçik ölkə olmasına baxmayaraq, energetika sahəsində nəzərəçarpan nəticələr əldə edib. Bunun əsasında Heydər Əliyev dövründə formalaşdırılmış enerji strategiyası dayanır. Ənənəvi enerji resurslarının hasilatı və ixracı ilə yanaşı, onların emalına, neft-kimya sənayesinin və əlaqəli sahələrin inkişafına da diqqət yetirilir.
Rusiya hazırda Qərb ölkələrinin sanksiyaları ilə bağlı ciddi iqtisadi və geosiyasi çətinliklərlə üzləşir. Bu şəraitdə Moskvanın şərq və cənub istiqamətlərində iqtisadi əlaqələrini genişləndirməyə marağı artır. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və mövcud iqtisadi əlaqələri bu baxımdan əhəmiyyət daşıyır”.
Ekspert Azərbaycanın Rusiya ilə münasibətlərində qarşılıqlı etimadın və əməkdaşlıq imkanlarının əhəmiyyətini də vurğulayıb:
“Ermənistanla münasibətlərdə də Rusiyanın müəyyən gözləntiləri var idi. Lakin son dövrdə Ermənistanın Avropa İttifaqı ilə əlaqələrə daha çox diqqət yetirməsi Moskvanın regiondakı münasibətlərinə təsir göstərir. Azərbaycan isə Rusiya ilə əməkdaşlığını davam etdirir.
Enerji sahəsində rəqabət mövcuddur və Azərbaycan öz resurslarından səmərəli istifadə etməlidir. Rusiyanın böyük enerji ehtiyatları var. Müharibə və sanksiyalar ölkənin iqtisadi imkanlarına təsir göstərsə də, Rusiya enerji sektorunda fəaliyyətini davam etdirir.
Azərbaycan Rusiya ilə qonşuluq münasibətlərinin qorunmasında maraqlıdır. İkitərəfli münasibətlərin inkişafı üçün qarşılıqlı etimad və tərəflərin maraqlarının nəzərə alınması mühüm əhəmiyyət daşıyır”.
Sherg.az-ın digər müsahibi, politoloq Elşad Həsənov isə bildirib ki, Azərbaycan Rusiya ilə münasibətlərini beynəlxalq hüquq prinsipləri və ikitərəfli razılaşmalar çərçivəsində inkişaf etdirməyə çalışır:
“Azərbaycanın coğrafi mövqeyi Rusiya ilə qonşuluq münasibətlərini ölkənin xarici siyasətində mühüm istiqamətlərdən birinə çevirir. Azərbaycan 1991-ci ildən müstəqil dövlətdir və Rusiya ilə münasibətlərin beynəlxalq hüquq prinsiplərinə əsaslanması vacibdir.
2022-ci il fevralın 22-də iki ölkənin prezidentləri müttəfiqlik qarşılıqlı fəaliyyəti haqqında Bəyannamə imzalayıblar. Azərbaycan bu sənəddə nəzərdə tutulan prinsiplərə uyğun olaraq münasibətlərin inkişafında maraqlıdır.
Bununla yanaşı, 2024-cü il dekabrın 25-də AZAL-a məxsus sərnişin təyyarəsinin Aktau yaxınlığında qəzaya uğraması Azərbaycan-Rusiya münasibətlərində ciddi gərginlik yaratdı. 2026-cı il aprelin 15-də iki ölkənin xarici işlər nazirlikləri qəzanın nəticələrinin, o cümlədən kompensasiya məsələsinin həlli ilə bağlı razılıq əldə olunduğunu açıqladılar.
Rusiya Azərbaycanın qonşusudur və orada çoxsaylı azərbaycanlı yaşayır. Bu amillər ikitərəfli münasibətlərin əhəmiyyətini artırır. Eyni zamanda, Azərbaycan Rusiya ilə iqtisadi əlaqələrini beynəlxalq hüquq çərçivəsində inkişaf etdirməyə çalışır”.
Politoloq Rusiya-Ukrayna müharibəsinin ikitərəfli münasibətlərə təsir etdiyini də qeyd edib:
“Vladimir Putin dəfələrlə Azərbaycan və onun rəhbərliyi haqqında müsbət fikirlər səsləndirib, ölkəmizi etibarlı tərəfdaş adlandırıb. Bununla belə, Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinin bütün istiqamətlər üzrə tam normallaşdığını söyləmək çətindir.
Rusiya-Ukrayna müharibəsi bu münasibətlərə təsir göstərən amillərdən biridir. Azərbaycan Ukraynanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyib və müharibə nəticəsində zərər çəkən əhaliyə humanitar yardım göstərib. Münaqişənin beynəlxalq hüquq prinsiplərinə uyğun həlli və regional gərginliyin azalması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Hesab edirəm ki, Azərbaycan qonşuları ilə, o cümlədən Rusiya ilə siyasi, iqtisadi və ticarət əlaqələrini qorumağa və inkişaf etdirməyə çalışacaq. Bu münasibətlərin gələcək dinamikası isə regional və beynəlxalq proseslərdən də asılı olacaq”.
