“Azərbaycan lideri İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri Azərbaycan-Özbəkistan müttəfiqliyinin institusionallaşması və praktiki məzmununun növbəti mərhələsidir. Prezidentin səfəri çərçivəsində Daşkənddə İlham Əliyev və Şavkat Mirziyoyevin sədrliyi ilə Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclası və yüksək səviyyəli danışıqlar keçiriləcək. Səfərdən sonra əhəmiyyətli sənədlər paketinin imzalanması və yeni iqtisadi və humanitar layihələrin başlanması gözlənilir. Bu görüşə son illərdə iki ölkə arasında münasibətlərin əhəmiyyətli dərəcədə sürətlənməsi kontekstində baxılmalıdır”.
Politoloq Sahil İsgəndərov Sherg.az-a şərhində Prezident İlham Əliyevin Özbəkistan səfərinin strateji əhəmiyyətinə diqqət çəkib:
"2024-cü ilin avqust ayında İ.Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri, 2025-ci ilin iyulunda isə Ş.Mirziyoyevin Azərbaycana gəlişi ikitərəfli əlaqələrə yeni dinamika qazandırıb. Məhz həmin görüşlər sayəsində əməkdaşlığın siyasi-hüquqi çərçivəsi daha da möhkəmləndirilib. O cümlədən, Strateji Tərəfdaşlığın Daha da Gücləndirilməsi haqqında Bəyannamə və Müttəfiqlik Münasibətləri haqqında Müqavilə imzalanıb. 2023-cü ildə təsis edilmiş Ali Dövlətlərarası Şura isə ikitərəfli əməkdaşlığın əlaqələndirilməsi üçün əsas mexanizmlərdən birinə çevrilib. Buna görə də, Şuranın üçüncü iclası alyansın siyasi konsolidasiyasından kənara çıxaraq onun iqtisadi, nəqliyyat və regional potensialının sistemli şəkildə reallaşdırılmasına doğru irəliləmək məqsədi daşıyır. Səfərin əsas siyasi məqsədi Bakı ilə Daşkənd arasında yüksək etimad səviyyəsini bir daha təsdiqləmək və ikitərəfli siyasətin davamlılığını təmin etməkdir. Səfər ərəfəsində ikitərəfli münasibətlərin “ən yüksək səviyyəyə - alyans səviyyəsinə” çatdığını bildirən İ.Əliyev onların inkişafının yalnız siyasi maraqlara deyil, həm də ortaq tarix, mədəniyyət, dil və mənəvi dəyərlərə əsaslandığını çatdırmağa çalışıb”.
Politoloqun sözlərinə görə, ikitərəfli münasibətlərin müasir modeli yalnız xalqlarımızın tarixi və mənəvi yaxınlığına söykənən simvolik ritorika ilə məhdudlaşmır:
“Artıq əlaqələr konkret institusional və iqtisadi məzmun kəsb edib. Məhz bu nöans hazırkı səfərin əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Azərbaycan və Özbəkistan faktiki olaraq sürətli siyasi yaxınlaşma mərhələsindən müttəfiqlik münasibətlərinin praktik effektivliyini sınaqdan keçirmək mərhələsinə keçir. Hər iki tərəfin əldə olunan razılaşmaların investisiya, birgə istehsal, ticarətin artması, nəqliyyat layihələrinə və regionlar arasında yeni əlaqələrə çevrilə biləcəyini nümayiş etdirməsi vacibdir. Rəsmi Daşkəndin səfəri, birbaşa strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqliyin daha da genişləndirilməsi ilə əlaqələndirməsi də böyük əhəmiyyət kəsb edir. Eyni zamanda, gündəliyə beynəlxalq və regional siyasət məsələləri də daxildir ki, bu da iki ölkənin təkcə ikitərəfli iqtisadi siyasəti deyil, həm də Avrasiyada daha geniş proseslərə yanaşmalarını əlaqələndirmək istəyini sərgiləyir. Beləliklə, səfərin siyasi əhəmiyyəti iki ölkə arasında “strateji qaydaların uzlaşdırılması” kimi qiymətləndirilməlidir. Çünki Bakı və Daşkənd müttəfiqlik münasibətlərinin uzunmüddətli, institusional və xarici mühitdəki dəyişikliklərə davamlı olmalı olduğunu nümayiş etdirirlər”.
S.İsgəndərov onu da qeyd edib ki, səfərin əsas məqsədlərindən biri ticarət və iqtisadi əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi olacaq:
“Belə ki, ikitərəfli ticarət dövriyyəsi 2025-ci ildə əvvəlki ilə nisbətən üç dəfədən çox artaraq 795 milyon dollara çatıb. Cari ilin ilk 5 ayında isə bu göstərici illik müqayisədə daha 33% artaraq 144 milyon dollara yüksəlib. Bu göstəricilər münasibətlərin iqtisadi ölçüsünün tədricən siyasi ölçü ilə müqayisə oluna bilən əhəmiyyət kəsb etdiyini göstərir. Növbəti hədəf ticarət dövriyyəsindəki artımın sporadik olmadığını, əksinə davamlı istehsal zəncirləri və investisiya layihələri ilə dəstəklənməsini təmin etməkdir. Bu baxımdan, 500 milyon dollarlıq kapitalı olan Azərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Şirkətinin fəaliyyəti xüsusi strateji önəm daşıyır. Onun potensialı siyasi razılaşmaların sənaye, kənd təsərrüfatı, infrastruktur və digər sektorlarda konkret layihələrə çevrilməsinə imkan verir. Eyni zamanda, artıq Azərbaycanda Özbəkistan investisiyaları ilə 130-dan çox kommersiya təşkilatı fəaliyyət göstərir. Azərbaycan şirkətləri də öz növbəsində Özbəkistanda böyük layihələr həyata keçirirlər. Buna görə də səfərin uzunmüddətli məqsədi ticarəti genişləndirməklə yanaşı, tərəflər arasında daha dərin iqtisadi qarşılıqlı bağlılıq formalaşdırmaqdır".
Müsahibin fikrincə, Bakı üçün Daşkənd Mərkəzi Asiyanın əsas iqtisadi-istehlak mərkəzlərinə qapı açan mühüm tərəfdaşdır:
“Özbəkistan tərəfi üçün isə Azərbaycan Qərb istiqamətində etibarlı mütəffiq və Avropa bazarlarına çıxışı təmin edən həlledici tranzit qovşağı rolunu oynayır. Bu kontekstdə sənaye əməkdaşlığı xüsusilə vacibdir. Avtomobil sənayesi, neft və qaz, kənd təsərrüfatı və digər sektorlarda layihələr artıq mövcuddur. Bu cür layihələr sadəcə ixracdan daha böyük strateji əhəmiyyətə malikdir. Onlar birgə istehsal zəncirləri, iş yerləri və texnoloji əlaqələr yaradır. Buna görə də, hazırkı danışıqların əsas məqsədlərindən biri mal ticarətindən istehsal, investisiya və texnologiya sahəsində əməkdaşlığa keçməkdir. Səfərin digər strateji aspekti nəqliyyat və logistika ilə bağlıdır. Azərbaycan və Özbəkistanın coğrafi mövqeyi onları Orta Asiya, Qafqaz, Türkiyə və Avropa arasında marşrutların inkişaf etdirilməsində təbii tərəfdaşlara çevirir. Tranzit göstəricilərində də müsbət tendensiyalar nəzərə çarpır. 2025-ci ildə iki ölkə arasında tranzit daşımaları 6,7% artaraq 1,4 milyon tona, 2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında isə daha 12,2% artaraq 675 min tona çatıb. Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolunun Orta Dəhlizlə inteqrasiyası Mərkəzi Asiyadan Azərbaycan vasitəsilə Avropaya uzanan daha çevik nəqliyyat sistemi yaradacaq. İ. Əliyev bu marşrutları bütöv region üçün yeni iqtisadi və tranzit imkanlarının açarı hesab edir”.
Politoloqun qənaətinə görə, Azərbaycan və Özbəkistanın nəqliyyat-logistika sahəsindəki strateji maraqları tamamilə üst-üstə düşür:
“Özbəkistan xarici ticarət marşrutlarını şaxələndirməkdə və müəyyən nəqliyyat marşrutlarından asılılığı azaltmaqda maraqlıdır. Azərbaycan isə Orta Asiya ilə Qərb arasında tranzit mərkəzi kimi mövqeyini gücləndirməyə çalışır. Buna görə də, səfərin nəqliyyat gündəliyi ikitərəfli münasibətlərdən daha genişdir. Söhbət Avrasiya əlaqəsinin yeni arxitekturasının yaradılmasından gedir. Azərbaycan üçün Özbəkistanla tərəfdaşlıq Mərkəzi Asiya regionuna nüfuz etmək və əlaqələri möhkəmləndirmək məqsədi daşıyan böyük strategiyanın kilit halqası rolunu oynayır. Azərbaycanın 2025-ci ildə Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşünə tamhüquqlu üzv seçilməsində rəsmi Daşkənd həlledici rol oynayıb. Beləliklə, regional qarşılıqlı əlaqə formatı C5-dən C6-ya qədər genişləndi. Təsadüfi deyil ki, səfər öncəsi İlham Əliyev Özbəkistanın bu qərarı dəstəkləməkdə rolunu xüsusi vurğulayıb. Bu reallıq hazırkı səfərə əlavə geosiyasi əhəmiyyət verir. Azərbaycan getdikcə özünü təkcə Cənubi Qafqaz dövləti kimi deyil, həm də Mərkəzi Asiyadakı geoiqtisadi proseslərin fəal və ayrılmaz iştirakçısı kimi təsdiqləyir”.
S.İsgəndərov onu da vurğulayıb ki, Daşkənd üçün Bakı ilə əməkdaşlıq regional dəyərə malikdir:
“"Azərbaycan Xəzər dənizi, Cənubi Qafqaz və Türkiyə üzərindən əsas nəqliyyat marşrutlarına, eləcə də Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) imkanlarına doğrudan çıxış təmin edir. Bu baxımdan, Bakı ilə sıx tərəfdaşlıq Özbəkistana özünün çoxvektorlu xarici siyasət kursundan imtina etmədən iqtisadi potensialını genişləndirmək imkanı yaradır. Son illərdə Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin siyasi təməli artıq xeyli möhkəmləndirilib. İndi bu məzmun uzunmüddətli iqtisadi və infrastruktur layihələri ilə zənginləşdirilməlidir. Nəticə etibarilə, səfərin bir neçə gözlənilən nəticəsini müəyyənləşdirmək olar. Birincisi, tərəflər yüksək əlavə dəyərli məhsulların çeşidini genişləndirmək və payını artırmaqla ticarət dinamikasını möhkəmləndirməyə və daha yüksək səviyyələrə yaxınlaşdırmağa çalışırlar. İkincisi, investisiya əməkdaşlığını və birgə müəssisələrin sayını genişləndirmək, iki ölkə arasında investisiya şirkətlərini böyük layihələrin həyata keçirilməsi üçün tam hüquqlu bir mexanizmə çevirmək lazımdır. Üçüncüsü, ən vacib vəzifə - Azərbaycan və Özbəkistanın nəqliyyat strategiyalarını sinxronlaşdırmaqdır. İkitərəfli tərəfdaşlığın ən əhəmiyyətli regional təsir göstərə biləcəyi hədəf budur. Dördüncüsü isə bərpa olunan enerji mənbələri və “yaşıl” dəhlizlər də daxil olmaqla enerji perspektivli sahə olaraq qalır. Nəhayət, müttəfiq münasibətlərinin uzunmüddətli davamlılığı cəmiyyətlər arasında güclü əlaqələrin formalaşmasından asılı olduğundan, humanitar yaxınlaşmanı davam etdirmək zəruridir”.
