Gizli əməliyyat 32 ildən sonra üzə çıxıb
Böyük güclərin çarpışma dövrü olan “Soyuq müharibə” dönəmi həm birbaşa meydanda, həm də pərdə arxasında inanılmaz hekayələrlə doludur. Bu dövrün ən qeyri-adi və sirli əməliyyatlarından biri də illərdir gizli qalan III Ümid dağı əməliyyatıdır.
“Sherg.az” “Milliyet.com.tr”yə istinadən bildirir ki, bu əməliyyat Afrika səhrasının ortasında baş verib. ABŞ xüsusi təyinatlıları sovet istehsalı olan “Mi-25 Hind” hücum helikopterini ələ keçirmək üçün inanılmaz əməliyyat həyata keçiriblər. Şimali Çad neft ehtiyatları ilə zəngin bir bölgə olduğundan, 1970-1980-ci illər arasında Liviya ilə Çad arasında davamlı münaqişələr olub. Təqvim 1987-ci ilin aprelini göstərdikdə, toqquşmalar çadlıları dəstəkləyən fransız qoşunları ilə dəf edilib. Bu uğurdan sonra Çad qoşunları Liviyanın Ouadi Doum hava limanı ilə birlikdə Mi-25 döyüş helikopterini ələ keçiriblər. Sürətli və iki nəfərlik hibrid hücum və nəqliyyat vertolyotu olan “Mi-25 Hind” uzun illər ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin diqqətini çəkib. Lakin CIA onu əldə edə bilməyib. Lakin Liviyanın geri çəkilməsi ABŞ üçün böyük fürsət olub. Qərbin müttəfiqi kimi Çad helikopteri amerikalılara təslim etməyə razılaşıb. Buna görə dəqiq bir əməliyyat keçirilməli idi. Beləliklə, III “Ümid dağı” əməliyyatına start verilib. Əməliyyatın məqsədi Afrikada 15 illik müharibədən sonra liviyalılar tərəfindən tərk edilmiş sovet istehsalı olan “Mi-25 Hind” hücum helikopterini uğurla ələ keçirmək və təhvil vermək idi. Bəs bu helikopteri bu qədər cəlbedici edən nə idi? Mi-25 Hind" hücum və nəqliyyat helikopteri idi. Həm hərbi, həm də strateji baxımdan böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Mi-25-in ələ keçirilməsi təkcə texniki nailiyyət deyil, həm də ABŞ-nin milli təhlükəsizliyi və strategiyası baxımından böyük qələbə olacaqdı. Əməliyyat 1988-ci ilin iyununda başlayıb. 160-cı Xüsusi Əməliyyat Aviasiya Alayı Çad hava limanında baza qurub. İyunun 11-nə keçən gecə lazımi hazırlıq işləri görülüb. Bir cüt MH-47D Chinooks yalnız gecə görmə eynəklərindən istifadə edərək Ouadi Douma uçub və Mi-24 Hind hücum helikopterini ələ keçirərək geri qayıdıb. ABŞ ordusunun ən elit bölmələrindən biri olan 160-cı Xüsusi Əməliyyat Aviasiya Alayı, "Gecə Stalkerləri" çətin missiyalarda ixtisaslaşmış qüvvə kimi tanınır. Bu bölməyə qoşulmuş iki MH-47D Chinook ağır nəqliyyat helikopteri kritik bir missiyanı yerinə yetirmək üçün hərəkətə keçib. Onların vəzifəsi Rusiya istehsalı olan “Mi-25 Hind” hücum helikopterini təhlükəsiz şəkildə təhvil vermək olub. Onlar “Mi-25 Hind”i helikopterlərdən birinin altına bağlayaraq havaya qalxıblar. Əvvəlcə hər şey planlaşdırıldığı kimi gedib. Lakin onlar Çadın paytaxtı Ncamena hava limanına çatmazdan cəmi qırx beş dəqiqə əvvəl gözlənilməz təhlükə ilə qarşılaşıblar. Nəhəng qum fırtınası onlara tərəf gəlib. Gecə Stalkerləri bölməsinin üzvləri belə kritik anlara hazırlıq keçsələr də, daşıdıqları ağır yükə görə manevr imkanları son dərəcə məhdud olub. Normal şəraitdə onlar fırtınanın üzərindən uçaraq təhlükədən xilas ola bilərdilər, lakin yükləri buna mane olurdu. Aparıcı təyyarənin pilotu Hava Tapşırıq komandiri mayor (MAJ) Geri S. Hasselbax həmin anları xatırlayır: "Qum fırtınası bizi “udduqda”, hava limanını güclə seçə bildik. Bununla belə, mayor Hasselbax qısa müddət ərzində öz təyyarəsini qum fırtınasından çıxara bildi. Vəziyyətin ciddiliyini dərk edən mayor Hasselbax tez qərar verdi və sürətlə hava limanına doğru irəliləməyə başladı. Onun məqsədi helikopterini təhlükəsiz yerə endirmək, tapşırığı uğurla yerinə yetirmək və qum fırtınası yenidən təyyarəni bürüməzdən əvvəl eniş etmək idi. Hasselbax helikopteri müvəffəqiyyətlə endirdi, daha sonra digər Çinuk qum divarından çıxmağı bacardı və çox qısa müddətdə enişi tamamladıq”. “Ümid dağı III” əməliyyatı illər boyu gizli qalıb. Sean Naylor bu əməliyyatı “Relentless Strike” kitabında belə təsvir edir: “Əməliyyat tam uğurla keçdi. “Bu, o qədər ciddi məxfilik şəraitində həyata keçirilirdi ki, 160-cı alayda bir çox adam illər sonra da bundan xəbərsiz qaldı”. ABŞ hökuməti əməliyyatı həyata keçirən komandanın uğurunu 2020-ci ilin iyun ayında açıqlayıb.
