Ermənistan Azərbaycanda məhkum olunmuş erməni əsilli şəxslərin məsələsini yenidən beynəlxalq gündəmə çıxarmağa çalışır. Ermənistan parlamentinin İnsan hüquqları komissiyasının sədri Lilit Qalstyanın ölkənin ombudsmanı Anahit Manasyana ünvanladığı müraciət də bu istiqamətdə növbəti siyasi-informasiya addımı kimi diqqət çəkir.
Qalstyanın müraciətində Azərbaycanda saxlanılan şəxslərlə bağlı ağır ittihamlar irəli sürülür və Ermənistan ombudsmanından Azərbaycan tərəfi ilə əlaqələr, monitorinq və digər məsələlər barədə məlumat tələb olunur. Bununla Ermənistan tərəfi məhkəmə qarşısında cavab verən şəxslərin statusunu dəyişdirməyə və onları ictimai rəydə “hüquqları pozulan şəxslər” kimi təqdim etməyə çalışır.
Lakin burada əsas məsələ Ermənistanın nəyi gündəmə gətirməsi deyil, nəyi gündəmdən çıxarmağa çalışmasıdır.
Söhbət Qarabağda separatçı rejimin siyasi və hərbi rəhbərliyində təmsil olunmuş şəxslərdən gedir. Onların məhkəməyə cəlb edilməsinin səbəbi etnik mənsubiyyətləri deyil, Azərbaycan tərəfindən irəli sürülmüş konkret cinayət ittihamlarıdır. Buna görə də həmin şəxslərin “erməni saxlanılanlar” ümumi adı altında təqdim edilməsi məsələnin hüquqi mahiyyətini arxa plana keçirir.
Ermənistanın son addımında məhz bu informasiya texnologiyasını görmək mümkündür: cinayət ittihamları ikinci plana keçirilir, etnik mənsubiyyət isə əsas arqumentə çevrilir.
Bakıdan İrəvanın iddialarına konkret cavab
Ermənistan tərəfinin son günlər səsləndirdiyi işgəncə, dini ayrı-seçkilik və digər ağır ittihamlarla bağlı Azərbaycan Ombudsmanının mövqeyi tamamilə fərqlidir.
Azərbaycan Ombudsmanı Səbinə Əliyeva Ermənistan tərəfinin Azərbaycanda məhkum olunmuş erməni əsilli şəxslərlə bağlı səsləndirdiyi bu iddiaları əsassız və qərəzli adlandırıb. Ombudsman bildirib ki, heç bir etibarlı sübut təqdim edilmədən belə ağır ittihamların fakt kimi ictimaiyyətə çatdırılması insan hüquqlarının müdafiəsi prinsipləri ilə uzlaşmır. Rəsmi mövqedə bu cür iddiaların aparılan sülh danışıqlarını pozmağa yönəlmiş cəhd olduğu da vurğulanıb.
Bu məqam xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki Ermənistan tərəfi öz iddialarını beynəlxalq ictimaiyyətə fakt kimi təqdim etməyə çalışarkən Azərbaycan Ombudsmanının rəsmi mövqeyi həmin ittihamların qəbul edilmiş və təsdiqlənmiş faktlar olmadığını göstərir.
Başqa sözlə, İrəvanın informasiya kampaniyasında iddia ilə sübut arasında ciddi fərq var.
Məqsəd yalnız məhbus məsələsi deyil
Ermənistanın bu məsələdə israrla eyni xətti davam etdirməsi təsadüfi görünmür.
Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesinin yeni mərhələyə keçdiyi bir vaxtda İrəvanın Bakıdakı məhkəmə proseslərini yenidən beynəlxalq gündəmə gətirməsi əlavə siyasi təzyiq mexanizmi formalaşdırmaq cəhdi kimi qiymətləndirilməlidir.
Burada Ermənistanın qarşısında iki məqsəd görünür.
Birincisi, keçmiş separatçı rejimin rəhbərlərinin konkret cinayət ittihamları üzrə məsuliyyətə cəlb olunması faktını beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətindən yayındırmaq.
İkincisi isə Azərbaycanı insan hüquqları mövzusunda müdafiə mövqeyinə çəkməklə Bakının siyasi və diplomatik manevr imkanlarını məhdudlaşdırmaq.
Bu baxımdan Ermənistan parlamentinin komissiya sədrinin ombudsmana müraciəti sırf hüquqi xarakterli sənəd kimi deyil, daha geniş informasiya kampaniyasının bir hissəsi kimi də nəzərdən keçirilməlidir.
Azərbaycanın mövqeyi niyə daha əsaslıdır?
Azərbaycan üçün prinsipial məsələ məhkum olunmuş şəxslərin etnik mənsubiyyəti deyil, onların törətdiyi əməllər və həmin əməllərə hüquqi qiymətin verilməsidir.
Əgər bir şəxs ağır cinayətlərdə ittiham olunursa, onun erməni, azərbaycanlı və ya başqa etnik mənsubiyyətə malik olması hüquqi məsuliyyət məsələsini dəyişə bilməz.
Eyni zamanda Azərbaycan dövlətinin maraqları baxımından məhkumların hüquqlarının təmin olunması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki Bakı üçün ən düzgün cavab emosional qarşıdurma deyil, bütün iddiaların hüquqi prosedurlar, monitorinq imkanları və faktlarla cavablandırılmasıdır.
Azərbaycan Ombudsmanının fəaliyyəti də göstərir ki, ölkədə penitensiar müəssisələr üzərində müstəqil monitorinq mexanizmləri mövcuddur. Ombudsmanın Milli Preventiv Mexanizmi çərçivəsində sentyabr ayında da penitensiar müəssisələrə planlı başçəkmələr həyata keçirilib.
İrəvanın informasiya savaşı yeni mərhələyə keçir
Əslində Ermənistanın son addımı Bakıya qarşı informasiya mübarizəsinin yeni formasını nümayiş etdirir.
Artıq məsələ yalnız Qarabağla bağlı siyasi iddialardan ibarət deyil. İrəvan məhkəmə proseslərini insan hüquqları mövzusuna bağlamaqla Azərbaycan əleyhinə yeni beynəlxalq narrativ formalaşdırmağa çalışır.
Buna görə Azərbaycanın cavabı da yalnız təkzib xarakterli olmamalıdır. Bakı hər bir belə iddianın arxasındakı siyasi məqsədi açıq şəkildə göstərməli, məhkəmə proseslərinin mahiyyətini beynəlxalq auditoriyaya çatdırmalı və keçmiş separatçı rejimin fəaliyyətinin yaratdığı hüquqi nəticələri ardıcıl şəkildə izah etməlidir.
Çünki Ermənistanın yaratmağa çalışdığı əsas təsəvvür budur: guya söhbət sadəcə “erməni məhbuslardan” gedir.
Azərbaycanın cavabı isə bundan ibarət olmalıdır: söhbət etnik mənsubiyyətdən yox, konkret cinayətlərə görə hüquqi məsuliyyətdən gedir.
İrəvanın əsas narahatlığı da məhz bu reallığın beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən qəbul edilməsidir.
Bu səbəbdən Ermənistanın son müraciətini sadəcə ombudsmana ünvanlanmış məktub kimi deyil, Azərbaycanın hüquqi mövqeyinə qarşı yeni informasiya-siyasi kampaniyanın elementi kimi qiymətləndirmək daha doğru görünür.
