Türkiyə-Azərbaycan-Gürcüstan üçlüyü regionun siyasi və iqtisadi xəritəsini yenidən yazır
İstanbulda Türkiyə, Azərbaycan və Gürcüstan xarici işlər nazirlərinin iştirakı ilə keçirilən X Üçtərəfli Görüşün yekununda İstanbul Bəyannaməsi imzalanıb. Sənəd üç ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi, regional sülh və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, həmçinin iqtisadi inteqrasiyanın genişləndirilməsi baxımından yeni mərhələ kimi qiymətləndirilir.
Bəyannamənin əsas siyasi mesajı qarşılıqlı hörmət, suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərinə sadiqliyin bir daha təsdiqlənməsidir. Bu vurğu, Cənubi Qafqaz və ətraf regionda davam edən geosiyasi həssaslıqlar fonunda üç ölkənin mövqelərini daha aydın və koordinasiyalı şəkildə ortaya qoyduğunu göstərir. Sənəd eyni zamanda regional sabitliyin qorunmasını yalnız siyasi deyil, həm də iqtisadi inkişafın əsas şərti kimi təqdim edir.
İstanbul Bəyannaməsi, mahiyyət etibarilə, Türkiyə-Azərbaycan-Gürcüstan formatının artıq ad-hoc əməkdaşlıqdan çıxaraq daha institusional və davamlı strateji platformaya çevrildiyini nümayiş etdirir. Bu formatın əsas dayaqları Orta Dəhliz, enerji layihələri və nəqliyyat-logistika xətləri üzərində formalaşır. Xüsusilə Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu və Trans-Xəzər marşrutu regional tranzit xəritəsində üç ölkənin rolunu daha da gücləndirir.
Siyasi və iqtisadi inteqrasiyanın paralel aparılması sənədin diqqətçəkən tərəflərindən biridir. Orta Dəhlizin inkişafı yalnız ticarət axınlarını sürətləndirmir, eyni zamanda Avropa ilə Asiya arasında alternativ və strateji əhəmiyyətli marşrutun möhkəmlənməsinə xidmət edir. Bu isə regionun qlobal logistika sistemində çəkisini artıran əsas amillərdən biri kimi çıxış edir.
Enerji təhlükəsizliyi istiqamətində də sənəd mühüm mesajlar ehtiva edir. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və Cənub Qaz Dəhlizi kimi layihələrin strateji rolu xüsusi vurğulanır. Eyni zamanda yaşıl enerji və dayanıqlı inkişaf sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi regionun gələcək iqtisadi modelinin transformasiyasına işarə edir. Bu, klassik enerji ixracından daha diversifikasiya olunmuş və uzunmüddətli modelə keçid niyyətini göstərir.
Təhlükəsizlik gündəliyi isə artıq ənənəvi diplomatik çərçivəni aşaraq daha geniş spektri əhatə edir. Terrorizm, transmilli cinayətkarlıq, kibertəhdidlər və qeyri-ənənəvi təhlükəsizlik risklərinə qarşı birgə mübarizə region ölkələrinin təhlükəsizlik baxımından daha sıx koordinasiyaya getdiyini göstərir. Bu yanaşma, faktiki olaraq, yumşaq təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşdığını deməyə əsas verir.
Gürcüstanın bu formatda aktiv iştirakı ayrıca strateji məna daşıyır. Tbilisi bir tərəfdən Avroatlantik inteqrasiya kursunu davam etdirir, digər tərəfdən isə regional iqtisadi layihələrdə Ankara və Bakı ilə dərin əməkdaşlıq saxlayır. Bu balanslaşdırılmış siyasət Gürcüstanı regionda mühüm tranzit və körpü aktoruna çevirir.
Nəticə etibarilə, İstanbul Bəyannaməsi yalnız üç ölkə arasında əməkdaşlığın təsdiqi deyil, həm də Cənubi Qafqazda yeni geoiqtisadi və geosiyasi xəttin formalaşdığını göstərən sənəd kimi çıxış edir. Əgər bu əməkdaşlıq ardıcıl şəkildə davam etdirilərsə, Türkiyə-Azərbaycan-Gürcüstan formatı regionun iqtisadi və siyasi arxitekturasında əsas dayaqlardan birinə çevrilə bilər.
