Biokimya və qidalanma fiziologiyası, eləcə də qida kimyası sahəsində aparılan fundamental tədqiqatlar meyvə və giləmeyvələrin bioloji dəyəri və müalicəvi təsir mexanizmləri haqqında faktlar əldə edib. Meyvə və giləmeyvə bəzi hallarda əsl dərman ola bilər, çünki onların tərkibində çoxlu miqdarda vitamin və qida var.
“Medicina” xəbər verir ki, tərəvəzlərlə yanaşı, meyvələr bir sıra vitaminlərin, xüsusənC və P vitaminlərinin əsas mənbəyidir.
Bir çox meyvələrdə, xüsusən də sarı və narıncı rəngli meyvələrdə əhəmiyyətli miqdarda karotin (provitamin A), həmçinin fol turşusu, tokoferol (vitamin E), tiamin (vitamin B), nikotinik turşu (vitamin B), və s. C vitamininin ən zəngin mənbələri qara qarağat, itburnu, dəniz iti, limon, portağal və bəzi alma növləridir.
Vitaminlərə əlavə olaraq, giləmeyvə və meyvələrdə çoxlu sayda müxtəlif minerallar, həmçinin mikroelement var.
Meyvə və tərəvəzlər bədəni metabolik prosesləri stimullaşdıran və zərərli təsirlərə qarşı müqaviməti artırmağa kömək edən lazımi miqdarda vitaminlər verir. Və bu onların müalicəvi dəyəridir.
Bir çox heyvan məhsullarından fərqli olaraq, meyvə və giləmeyvə natrium yox, daha çox kalium duzlarını ehtiva edir. Bu iki növ duz, müəyyən dərəcədə bədəndə su mübadiləsinə əks təsir göstərir: natrium duzlarının artıqlığı, bir qayda olaraq, toxumalarda mayenin yığılmasına səbəb olur, kalium duzları isə sidikqovucu təsir göstərir. Məhz buna görə də həkimlər ürək-damar xəstəlikləri, böyrək xəstəlikləri, metabolik pozğunluqlardan əziyyət çəkənlərə çoxlu miqdarda meyvə yeməyi tövsiyə edirlər.
Meyvə terapiyasının müəyyən təsiri meyvə və giləmeyvələrdə balast adlanan maddələrin olması ilə əlaqələndirilir: bunlar selüloz və hemiselülozdur.. Onlar həzm sistemində parçalanmırlar, lakin selikli qişanın sinir uclarını mexaniki olaraq qıcıqlandırırlar.
Bu, həzm şirələrinin ifrazını stimullaşdırır, bağırsaq peristaltikasını artırır və xolesterolun bədəndən daha tam çıxarılmasına kömək edir. Meyvələrin bu xüsusiyyətləri qaraciyər və öd kisəsi xəstəlikləri, ateroskleroz və qəbizliklə müşayiət olunan bağırsaq xəstəlikləri üçün uyğundur.
Artıq çəkidən xilas olmaq lazım olduqda alma günləri təyin edilir: gün ərzində insan yalnız alma yeyir (gündə beş dəfə, 300 qram, yəni bir kiloqram yarım).
Mədə şirəsinin aşağı turşuluğunda giləmeyvə və meyvələrin turş növlərinin, xüsusən də onların şirələrinin istehlakının müəyyən faydalar gətirdiyinə inanılır. Meyvələrdə olan üzvi turşular mədədə asidik mühit yaradır, çatışmayan xlor turşusunu qismən əvəz edir. Qastrit, mədə xorası, kolit kimi xəstəliklərin kəskinləşməsi zamanı giləmeyvə və meyvələrin yalnız şirin sortlarını bişmiş şəkildə yemək olar.
Əksər meyvələr işlədici təsiə malikdir, lakin bəziləri (xüsusilə onlardan hazırlanan həlimlər) bağırsaq peristaltikasını ləngidir. Bu xüsusiyyətə büzücü, turş dadı olan, tanenlərlə zəngin olan meyvə və giləmeyvə malikdir: qaragilə, quş albalı, heyva…
Bir çox meyvələrdə mikrobları məhv edən xüsusi maddələr - fitonsidlər də var. Bu, ağız boşluğunu, nazofarenksi və bəzən mədə-bağırsaq traktını dezinfeksiya etməyə kömək edir. Əlbəttə ki, nə meyvələr, nə də giləmeyvə dərman antimikrobiyal dərmanları əvəz etmir, ancaq onların fəaliyyətini tamamlayır.
