Uşağınız yeni tədris ilinə başlayıb, lakin onun sosiallaşması ilə bağlı narahatsınız. Bəzi günlər dostlarından şikayət edir, bəzən isə bir küncdə tək oynayır. Görəsən, nəsə qaydasında deyilmi? Belə vəziyyətdə nə etmək lazımdır?
Bağçaya gedən uşaqların dostluq münasibətləri valideynləri düşündürür. Xüsusilə məktəbə və ya bağçaya uyğunlaşma dövründə digər uşaqlarla oynamağa çəkinən uşaqların valideynləri narahat olurlar. Uşağınız hələ dostlarından danışmırsa və ya evə yaşıdları ilə bağlı şikayətlərlə gəlirsə, narahatlıq keçirməyiniz təbiidir. Lakin hərəkətə keçməzdən əvvəl bəzi məqamları nəzərə almaq lazımdır.
Sherg.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, uşaqlar təxminən 3 yaşında paralel oyunlar oynayırlar. Məktəbəqədər dövrdə uşaqlar eyni oyunu bir-birinin yanında, lakin qarşılıqlı ünsiyyət qurmadan oynaya bilirlər. 3-5 yaş arasında isə bir-biri ilə birgə oynamağı öyrənməyə başlayırlar.
Pediatr S.B. Hunterin sözlərinə görə, bu dövrdə uşaqlar hələ də valideynləri ilə oynamağa yaşıdları ilə oynamaqdan daha çox üstünlük verirlər. Onların dostları ilə oynamağa maraq göstərməsi gözlənilir, lakin bunun zamanla formalaşacağını nəzərə almaq lazımdır.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu yaşlarda uşaqlar adətən təxəyyülə əsaslanan oyunlar oynayırlar. Məsələn, evcillik oynayır, heyvanları danışdırır, cizgi filmi qəhrəmanlarını və superqəhrəmanları canlandırırlar.
Bağçaya başlamazdan əvvəl uşaqlar dünyanı daha çox öz perspektivlərindən qəbul edirlər. Bağçaya başladıqdan sonra isə paylaşmaq, növbə gözləmək və qrup dinamikasına qoşulmaq kimi bacarıqları inkişaf etdirməyə başlayırlar.
Onlarda empatiya hissi də formalaşmağa başlayır. Lakin 4-5 yaşa qədər böyüklərdəki səviyyədə - özünü başqasının yerinə qoymaq və qarşı tərəfin hisslərini tam anlamaq baxımından empatiyanın inkişaf etməsi hələ gözlənilmir.
Bu yaşlarda uşaqlar sözlərin qarşı tərəfi incidə biləcəyini də öyrənməyə başlayırlar. Lakin özlərinə yönəlmiş şifahi hücumlara necə reaksiya verməli olduqlarını hələ tam mənimsəməyə bilərlər. Bağça dövründə uşaqların tez küsüb, tez də barışması adi haldır.
Uşağın tək oynaması mənfi əlamətdirmi?
“Xoşbəxt uşaq kitabçası” (“The Happy Kid Handbook”) kitabının müəllifi, uşaq psixoterapevti Katie Hurley bildirir ki, uşaq özünü tənha və kənarda qalmış hiss etdiyini demədiyi müddətdə onun tək oynaması problem hesab olunmur.
Onun sözlərinə görə, bağça əməkdaşları bir kənarda tək oynayan uşaqları görməyə öyrəşiblər. Məktəbə və ya bağçaya uyğunlaşma prosesində uşaqlara ehtiyac duyduqları fərdi məkanın yaradılması vacibdir.
Mütəxəssis uşaqların da böyüklər kimi fərqli xarakter və temperamentə malik olduğunu xatırladır:
“Bəzi uşaqlar qapalı, bəziləri isə ünsiyyətcil temperamentə sahibdir. Bəzi uşaqlar səs-küylü və hərəkətli mühitdə oynamağı sevir, digərləri isə sakit şəraitdə pazl yığmaqdan və qumla oynamaqdan zövq alır.”
Müəyyən fikir ayrılıqları normaldır
Mütəxəssislərin fikrincə, uşağınız dostunun ona kobud və ya sərt davrandığını deyirsə, bu, sadəcə onun qəzəbini ifadə etməsi ilə bağlı ola bilər. Belə hal hər zaman valideynin müdaxiləsini tələb edən ciddi problemin göstəricisi deyil.
Məsələn, iki uşaqdan biri pişik ailəsi, digəri isə it ailəsi oyunu oynamaq istəyib və bu səbəbdən aralarında fikir ayrılığı yaranmış ola bilər.
Katie Hurley valideynlərə uşağın çoxsaylı şikayətləri ilə qarşılaşdıqda dərhal problemi həll etməyə çalışmamağı tövsiyə edir. Onun fikrincə, uşağa problemi özü həll etməsi üçün vaxt və imkan vermək lazımdır.
Nə vaxt müdaxilə etmək lazımdır?
Əgər uşağınız məktəbdən və ya bağçadan qayıtdıqdan sonra emosional və ya fiziki baxımdan eyni uşağın onu davamlı şəkildə hədəfə aldığını müşahidə edirsinizsə, müəllimlə danışmağın vaxtı çatıb demək.
Müəllimin vəziyyəti daha diqqətlə müşahidə etməsi və uşaqlar arasındakı münasibətin detalları barədə valideynə məlumat verməsi mümkün ciddi problemlərin qarşısını almağa kömək edir.
Bundan başqa, valideyn uşağın davranışındakı dəyişikliklərə diqqət yetirməlidir. Yemək və yuxu problemləri, məktəbə və ya bağçaya getməkdən imtina kimi davranış dəyişiklikləri müşahidə olunarsa, təhsil müəssisəsi ilə əlaqə saxlamaq lazımdır.
Uşağınız dost tapmaqda çətinlik çəkir və tək qalmasından şikayətlənirsə, problemin səbəbini araşdırmaq lazım gəlir.
Pediatr Dr. Knickerbocker uşağın özünəinamının inkişaf etdirilməsinə diqqət yetirməyi tövsiyə edir. Onun fikrincə, uşağın yaşıdları ilə oynaya biləcəyi kiçik görüşlər təşkil etmək olar. Lakin belə görüşlərdə qapalı temperamentli uşağın dərhal ünsiyyətcil davranmasını gözləmək düzgün deyil.
Valideynlər uşağın sosiallaşma prosesində bacarmadığı məqamlardan çox, etdiyi müsbət hərəkətlərə diqqət yetirməlidirlər. Dostluq münasibətləri haqqında kitablar oxumaq da uşağın bu mövzuda məlumatlılığının və fərqindəliyinin artmasına kömək edir.
Nəticə etibarilə, uşağın dostluq münasibətlərini və məktəbdə yaşadığı problemləri müşahidə etmək, lazım gəldikdə isə müəllimlə əlaqə saxlamaq vacibdir. Bu prosesdə ailənin diqqəti, səbrli yanaşması və məktəblə əməkdaşlığı mühüm rol oynayır.
Mütəxəssislər uşağın məktəbdə tək oynamasının hər zaman problem olmadığını, lakin davamlı tənhalıq, davranış dəyişiklikləri və ya digər uşaqlar tərəfindən təkrarlanan kobud münasibət müşahidə edilərsə, valideynlərin vəziyyətə diqqətlə yanaşmalı olduğunu bildirirlər.
