İqtisadçı-ekspert qeyd edir ki, bu vəziyyət təsadüfi və keçici deyil, artıq kök salmış bir tendensiyadır
Son illər ərzində ölkə əhalisinin ümumi sayında artım müşahidə olunsa da, bu artımın strukturunda baş verən dəyişikliklər cəmiyyətdə narahatedici suallar doğurur. Ən diqqətçəkən məqam – uşaqların, yəni sabahın cəmiyyətini formalaşdıracaq nəsillərin say və pay baxımından əhəmiyyətli dərəcədə azalmasıdır. İqtisadçı-ekspert Samir Əliyevin sosial media hesabında paylaşdığı rəqəmlər bu vəziyyətin təsadüfi və keçici deyil, artıq kök salmış bir tendensiya olduğunu göstərir. Ekspert bildirib ki, əhalinin ümumi sayında artım müşahidə olunsa da, paralel olaraq “qocalma” prosesi də sürətlənməkdədir:
“Bu tendensiya təkcə Azərbaycana xas deyil, qlobal miqyasda baş verən və hökumətlərin ciddi narahatlıqla izlədiyi bir prosesdir. Artıq bizim ölkədə də bu problem dərinləşməkdədir. Əhalinin yaş qruplarına baxdıqda görürük ki, gənclərin, xüsusən də uşaqların xüsusi çəkisi nəzərəçarpacaq dərəcədə azalıb və bu, artıq sistemli bir hal alıb.”
İqtisadçının fikrincə, əldə olunan statistik göstəricilər vəziyyətin ciddiliyini ortaya qoyur:
"1990-cı ildə 0-17 yaşlı uşaqlar ölkə əhalisinin 38,5 faizini təşkil edirdisə, 2023-cü ildə bu rəqəm cəmi 25,9 faizə enib. Yəni əvvəllər hər 3 nəfərdən biri uşaq idisə, indi hər 4 nəfərdən biri uşaqdır. Daha da düşündürücü olan isə bu azalmanın təkcə faiz göstəricilərində deyil, faktiki sayda da baş verməsidir. 1990-cı ildə 0-17 yaş qrupu üzrə uşaqların sayı 2 milyon 781,3 min nəfər idisə, 2023-cü ildə bu rəqəm 5,3 faiz azalaraq 2 milyon 633 min nəfərə düşüb. Maraqlı və eyni zamanda narahatedici başqa bir detal isə azalmanın daha çox qız uşaqları arasında müşahidə edilməsidir: oğlan uşaqları 1,8 faiz azalmışkən, qız uşaqlarında bu göstərici 9 faizə çatır. Mütəxəssislər bu tendensiyanın əsas səbəbi kimi ümumi nəsilvermə (fertillik) əmsalının aşağı düşməsini göstərirlər. 1990-cı ildə bu əmsal 2,8 olduğu halda, hazırda 1,6-ya qədər enib. Halbuki ötən əsrin 60-cı illərində bu göstərici 5,2-5,5 arasında dəyişirdi. Qeyd edək ki, ümumi nəsilvermə əmsalı 15-49 yaş arasında olan bir qadının ömrü ərzində orta hesabla neçə uşaq dünyaya gətirə biləcəyini göstərir. Bu əmsalın aşağı düşməsi gələcəkdə əhalinin təbii artımını təmin edə bilməyəcək səviyyəyə enməsi riskini artırır. Belə bir vəziyyət Azərbaycanda demoqrafik sabitlik və sosial-iqtisadi inkişaf baxımından ciddi çağırışlar yaradır. Gələcək nəsillərin təhlükə altına düşməməsi üçün bu sahədə vaxtında tədbirlərin görülməsi, ailə siyasətinin və sosial dəstək mexanizmlərinin yenidən nəzərdən keçirilməsi vacib görünür".
