İran və ABŞ arasında danışıqların davam etməsi Yaxın Şərqdə yeni geosiyasi mərhələnin başlanğıcını xəbər verə bilər. İran xarici işlər naziri Abbas Əraqçinin Vaşinqtondan Tehranın təqdim etdiyi “yeddi günlük plan”a cavab alındığını və yaxın günlərdə İranın öz mövqeyini təqdim edəcəyini açıqlaması göstərir ki, diplomatik kanal hələ də açıqdır.
Bu, hələ anlaşma demək deyil. Əksinə, tərəflər hazırda bir-birinin mövqelərini və qırmızı xətlərini yoxlayır. Vaşinqton İranın nüvə proqramına və regional təsirinə məhdudiyyətlər qoymağa çalışır, Tehran isə sanksiyaların yumşaldılmasını və öz regional çəkisinin qorunmasını istəyir.
Məsələnin ən həssas tərəfi isə İsrail faktorudur. ABŞ-İran arasında mümkün razılaşmanın İsrail tərəfindən qəbul edilib-edilməməsi Yaxın Şərqdə gələcək təhlükəsizlik balansına birbaşa təsir göstərəcək.
İran-ABŞ dialoqunun nəticəsi yalnız iki ölkənin münasibətlərini müəyyənləşdirməyəcək. Çin üçün əsas məsələ enerji təhlükəsizliyi, Rusiya üçün isə Yaxın Şərqdə geosiyasi təsir imkanlarının qorunmasıdır. Avropa isə yeni miqrasiya dalğası, enerji böhranı və regional müharibə riskindən yayınmağa çalışır.
Ən təhlükəli ssenari diplomatiyanın dayanması və hərbi təzyiqin yenidən əsas vasitəyə çevrilməsidir. Belə halda İsrail-İran qarşıdurmasının genişlənməsi, Hörmüz boğazında təhlükəsizlik böhranı və enerji qiymətlərində kəskin artım dünya iqtisadiyyatına ciddi zərbə vura bilər.
Əksinə, Vaşinqton və Tehran arasında məhdud da olsa anlaşma əldə edilərsə, bu, Yaxın Şərqdə yeni güc balansının formalaşmasına yol aça bilər.
Hazırda dünyanın diqqəti Tehranın cavabındadır. Əraqçinin açıqlaması göstərir ki, növbəti böyük geosiyasi dönüşün taleyi artıq diplomatiya masasında həll olunur: dünya yeni qarşıdurmaya, yoxsa yeni anlaşmaya doğru gedir?
