- Bağdaş qurmağın tarixi çox qədimdir, kökü Osmanlıdan da əvvələ gedib çıxır!
Evdə xalçanın üzərində, piknik zamanı sərdiyimiz örtükdə və ya izdihamlı süfrə arxasında çoxumuzun fərqinə varmadan etdiyi bir hərəkət var: bağdaş qurmaq.
Bu, bizə o qədər təbii gəlir ki, heç üzərində düşünmürük. Halbuki Avropada əsrlər boyu bu oturuşun tamamilə fərqli adı olub: “Türk oturuşu”, yəni "Turkish style sitting".
Avropada niyə “Türk oturuşu” deyilib?
XVIII və XIX əsrlərdə Osmanlı torpaqlarına gələn avropalı səyyah və rəssamların diqqətini gündəlik həyatda tez-tez rast gəlinən bir mənzərə çəkirdi: insanların xalça, döşəkçə və divanların üzərində ayaqlarını çarpazlayaraq oturması.
Bu görüntü o qədər geniş yayılmış və avropalılara o qədər “yad” görünmüşdü ki, ingilis, fransız, alman və digər Avropa dillərində bu oturuş formasını təsvir etmək üçün birbaşa “türk kimi oturmaq” mənasını verən ifadələr yaranmışdı.
Yəni bu gün ingilisdilli bir insanın “sit Turkish style” deməsi təsadüfi deyil. Bu ifadənin kökü əsrlər əvvələ – Osmanlı həyat tərzini müşahidə edən avropalıların təəccübünə gedib çıxır.
Kökü çöllərə qədər uzanan bir vərdiş
Bu oturuşun tarixi əslində Osmanlıdan daha qədimdir.
Köçəri türk topluluqlarında yerdə, keçə və xalça üzərində oturmaq gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsi idi. Çadırda, qurultayda və süfrə arxasında bağdaş quraraq oturmaq geniş yayılmış ənənə idi.
Rəvayətə görə, bu duruş yalnız praktik seçim deyil, həm də müəyyən bir davranış və duruş forması hesab olunurdu.
Belin dik saxlanılması hörmət və vüqarı simvolizə edirdi. Ayaqların bu şəkildə yerləşdirilməsi isə lazım gəldikdə sürətlə ayağa qalxmağa imkan verirdi.
Köçəri və hər an döyüşə hazır həyat tərzi keçirən topluluqlar üçün belə praktiki detalların gündəlik vərdişlərə çevrilməsi təəccüblü deyil.
Bu oturuş formasının izlərinə bu gün də türk dünyasının müxtəlif bölgələrində, ənənəvi oturma mədəniyyətinin qorunduğu yerlərdə rast gəlmək mümkündür.
Bir mədəniyyət kodu
Bağdaş qurmaq yalnız rahat olduğu üçün deyil, həm də birlikdə olmaq, süfrədə bərabər şəkildə əyləşmək və qonaqpərvərlik mədəniyyəti ilə əlaqələndirilirdi.
Osmanlı miniatürlərində, saray təsvirlərində və səyyahların kitablarındakı illüstrasiyalarda bu oturuş formasına tez-tez rast gəlinir. Sadə görünməsinə baxmayaraq, bu duruş özündə müəyyən bir vüqar daşıyırdı.
Bu gün idman zallarında “yoqa pozası” kimi öyrəndiyimiz oturuşlardan çox əvvəl bu duruş bizim süfrələrimizdə və evlərimizdə artıq mövcud idi.
Üstəlik, bunu etmək üçün xüsusi bir ada belə ehtiyac yox idi - bağdaş qurmaq gündəlik həyatımızın adi bir hissəsi idi.
