“Həkim dedi: yeriyə bilməyəcəksən…” - Nail Əliyevin həyat hekayəsi burdan başladı
“Səyyar xərəkdə titrəyən yolum həyatımın ən ağır səfəri idi”
2008-ci ildə təhsil almaq üçün Türkiyəyə gələn Nail Əliyevin həyatı gənc yaşında keçirdiyi yol qəzası ilə tamamilə dəyişib.
Çanakkale Onsekiz Mart Universitetində 2-ci kurs tələbəsi olarkən qəzaya düşən Nailin avtomobili çevrilib və tavanı çökməsi nəticəsində avtomobilin içində sıxışıb, qalıb. Onurğası qırılan gənc həmin hadisədən sonra yerimə qabiliyyətini itirib.
“Qəza keçirəndə 18 yaşım var idi. İllər keçdi. Bu gün 35 yaşımdayam. Amma sanki tətilə gəlmişəm və bu tətil bitəndə yenə həmin şəhərə qayıdacaqmışam kimi hiss edirəm. İllər keçdi, bədənim yaşlandı, amma ruhum batareyası çıxarılmış saat kimi 19 yaşımda ilişib qaldı.
Bu ilin əvvəlində təkbaşına Çanaqqalaya getdim. Təkərli araba ilə avtovağzaldan çıxıb şəhər avtobusuna mindiyimdə hər şey mənim üçün adi qaydada gedirdi. Ta ki tələbələrin gülüş səsləri ilə danışdıqlarını eşidən ana qədər. O anda sinəmə yumruq vurulmuş kimi nəfəsim daraldı və göz yaşlarım sel kimi axdı. Mən yığdığım xatirələri darıxarkən, yığa bilmədiyim vaxtıma yanırdım” - deyə danışdı və əlavə etdi:
“Qəza baş verdiyi andan etibarən heç bir anlayışımın olmadığı bir həyatla tanış oldum. O vaxta qədər heç bir əlillərin gözünün içinə baxmamışdım. Heç bir əlillə əl sıxmamışdım. Heç bir əlillə salamlaşmamışdım. Səkidə gedərkən yanımdan bəlkə bir əlil keçib, amma mən fərq etməmişəm. Aktiv şəkildə velosiped sürürdüm, bəlkə də velosipedimi bir əlil yoluna bağlamışam. Bilmirəm. Xatırlamıram.
Yeni həyatıma alışmaq asan olmadı. İnsan xasiyyəti dəyişmirdi. Mən əlil olmuşdum, amma bəzən özümü belə görməzlikdən gəlirdim. Zamanla ilk dəfə tanıdığım əlil özüm oldum.”
“O gecə böyüdüyümü çox acı şəkildə öyrəndim”
Əlil olduğu ilk vaxtlarda ona vəziyyət tam olaraq deyilməmişdi. Təcili əməliyyat olunması lazım idi. Lakin yerləşdirildiyi xəstəxananın imkanları bunun üçün kifayət etmirdi. O, 300 km uzaqlıqdakı başqa bir xəstəxanaya köçürüldü. Təcili yardım maşınında anası və atası ilə birlikdə idi.
O anı “həyatımın ən qəribə səfəri idi” kimi xatırlayan Nail deyir:
“Məni səyyar xərəkə hər tərəfimdən möhkəm bağlamışdılar. Yol boyu daim üşüyürdüm. Bəzən səslənən siqnal səsləri və dişlərimin titrəyərkən çıxardığı səsləri eşidirdim. Anamdan sanki ayağım sallanırmış kimi onu qaldırıb xərəyə qoymasını istəyirdim. Halbuki ayaqlarım artıq xərəyə bağlı idi.
Xəstəxanaya çatanda məni dərhal əməliyyata hazırladılar. Əməliyyata girəcəkdim, amma özüm üçün qorxum yox idi. Daha çox "anam və atam qorxurmu?" deyə düşünürdüm. Onlarla göz-gözə gələndə həmişə gülümsəyirdim, gülümsəməmə qarşılıq verirlərmi deyə baxırdım.
Əməliyyatdan sonra ayıldım. Mənə "həkim səninlə danışacaq" dedilər. Həkim otağa gəldi. Mən isə hələ də düşünürdüm: "6 gün sonra dərslərim başlayır, nə qədər icazə almalıyamsa?" soruşdum. "Nə vaxt yaxşı olaram?" deyirdim.
Həkim isə dedi: "Yeriyə bilməyəcəksən, amma daha pisi də ola bilərdi. Allah səni valideynlərinə bağışlayıb."
Bunu deyib çıxdı. Əslində hər şey açıq şəkildə deyilmişdi. O anda həyatımın nəzarətdən çıxdığını anladım. Deyirlər ki, zaman hər şeyin dərmanıdır… amma mənə o da deyilmədi. Nə hiss etdiyimi izah etmək çox çətindir. Çünki bəzən hələ də eyni hissi yaşayıram - nə olduğunu bilmədən, adını qoya bilmədən.”
Qəza sonrası həyatının çox çətin bir mərhələyə sürətlə keçdiyini deyən Nail bildirdi:
“Çünki nə evimiz, nə məhəlləmiz, nə də şəhərimiz bir əlillərin yaşayış standartlarını qarşılaya biləcək vəziyyətdə deyildi. Özümə qapanmışdım, sadəcə yaşayırdım. Nə yeyəcəyimə, nə vaxt yeyəcəyimə, vaxtımı necə keçirəcəyimə, saat neçədə yatacağıma və səhər neçədə qalxacağıma artıq ailəm qərar verirdi.
Həyatımı, yaşantımı, gələcək arzularımı düşünəndə sinəmdə sanki daimi bir ağrı hiss edirdim. Zaman keçmirdi. Üstəlik, "keçsə də nə dəyişəcək ki?" deyə düşünürdüm.
Bununla yanaşı, gözümün içinə baxan ailəmə gülümsəyir, onları xoşbəxt olduğuma inandırmağa çalışırdım. İçimdə yaşadıqlarımı kiməsə danışanda ya dinləyirdilər, ya da dinləyirmiş kimi edirdilər. Mənimlə birlikdə kədərlənmək, hisslərimi ciddiyə almaq əvəzinə dərhal təsəlli verməyə çalışırdılar. Davamlı olaraq nə qədər güclü və dözümlü olduğumu deyib dururdular” - dedi və əlavə etdi:
“Ailəmə Türkiyədə yaşamaq istədiyimi dedim”
“Tək qalmağa və gözümün içinə baxıb düşüncələrimi oxumağa çalışan insanlardan uzaq durmağa çox ehtiyacım var idi” - deyən Nail bildirib:
“Azərbaycan dövləti əlilləri pulsuz şəkildə Ukraynaya müalicəyə göndərirdi. Amma müşayiətçi qəbul edilmirdi. Müşayiətçi də dövlət tərəfindən təmin olunurdu. O proqrama qoşuldum və ilk dəfə məni tanıyan hər kəsdən uzaqlaşıb Saki şəhərinə müalicəyə getdim.
Saki şəhəri əsasən əlillərin yaşadığı bir yer idi. Bankda işləyən, piştaxtada duran, yəni demək olar ki, hər yerdə hərəkət məhdudiyyətli insanlar vardı. Restoranda yemək yeyərkən iki əlil qardaşın həmin restoranın sahibi olduğunu öyrənmişdim. Sanki əlillər üçün xüsusi bir şəhər idi.
Otaq yoldaşım əlil bir keşiş idi - Viktor Dubov. Bir gün onun qardaşı bizi üzməyə apardı. Çimərlikdə sağlam insanlarla yanaşı çoxlu əlil vardı. Saki şəhəri əlillər üçün tam uyğun olmasa da, orada özümü çox güclü hiss etdim.
Vətənə qayıtdıqdan sonra yarım qalan universitet təhsilimi tamamlamağa qərar verdim. Dostumla birlikdə hazırlıq mərkəzi açdıq və bir il orada idarəçilik etdim. İş həyatındakı çətinliklər və problemlər zamanı demək olar ki, əlilliyimi unutdum.
Daha sonra xəstəxanalara tək getməyə başladım. Sonra ailəmə Türkiyədə yaşamaq istədiyimi dedim. Onlar isə işlədikləri üçün köçə bilməyəcəklərini dedilər. Mən isə "siz məni səhv başa düşdünüz, mən sizinlə deyil, tək yaşamaq istəyirəm" dedim.
İstanbula köçdüm, öz evimi kirayələdim və özəl universitetdə iş tapdım. İşlədim. Əslində hər şey ilk daşı tərpətməklə başladı. O gücü tapmaq çətin, ağrılı və ağır idi. Amma həyatı gözəl edən şey yaşanmışlıqlar və yığılan xatirələrdir. O zamanlar belə düşünmürdüm, indi isə baxışım dəyişib” - deyə o bildirib.
Təhsilinə Azərbaycanda, əyani formada davam etdiyini və dərslərə təkərli kürsü ilə getdiyini deyən Nail bildirib:
“Universitetimin yerləşdiyi şəhərdə cəmiyyətin əlilliklə bağlı yanaşması kifayət qədər maarifləmiş deyildi. Universitetə gedərkən yol boyu insanların baxışlarını üzərimdə hiss edirdim. "Ah, vah" kimi səsləri çox eşidirdim. Amma başımı çevirib onlara baxmırdım, sadəcə irəli baxırdım.
Sinifdə məni yad kimi qarşılayanlar da oldu. Lakin elə bir məqam gəldi ki, cəmiyyətin baxışı məni görə-görə dəyişdi və zamanla məni qəbul etməyə başladı. O küçədə hamı ilə salamlaşaraq universitetə getməyə başladım. Dərslərdən sonra 1-2 saat sinif yoldaşlarımla vaxt keçirib sonra evə qayıdırdım.
Əslində düşünülənin əksinə, burada reabilitasiya olunan mən yox, cəmiyyətin özü oldu. İcazənizlə təvazökarlığı bir kənara qoyub o vaxtkı Nailə müraciət edərək "buna sən səbəb oldun" demək istəyirəm.
Təhsilimi davam etdirməyimdə bu düşüncə mənə çox güc verdi. Cəmiyyətin əlilliklə bağlı maariflənməyə ehtiyacı var. Bəli, mən yerimə məhdudiyyətliyəm, amma bunu anlayışla qəbul etməli olan tərəf təkcə mən deyiləm. Bu fikir məni hər gün məktəbə aparıb-gətirdi.”
“Səkidə maşın park edən insanlara artıq dözə bilirəm”
“Düşünürəm ki, mənim ən böyük gücüm hadisələri normallaşdıra bilməyimdir” - deyən Nail bildirib:
“Artıq çəkinmədən "bəli, mən əlil olmuşam" deyə bilirəm. Şüurlu pisliyi mövzudan kənarda saxlayaraq səkidə maşın park edən insanlara dözə bilirəm. Deyə bilirəm ki, bəlkə də bilməyiblər və ya diqqətsiz olublar. Metrobus sürücüsünün əlil rampasını açmadan qapıları bağlayıb getməsini də dözə bilirəm, bəlkə fərq etməyib deyə düşünürəm.
Əks halda cəmiyyətə qarşı içimizi dolduranda, həmin cəmiyyətin içində yaşamaq da çətinləşir.”
Nail əlavə edib ki, bu mübarizədə ona ən çox dəstək olanlar atası və həyat yoldaşıdır:
“Həyatda məni güclü edən iki əsas fiqur var. Xüsusilə atam - bir işə başlayanda o mövzuda bilgisi olmasa belə, onu elə sahiblənir ki… Mən uşaqlıqda onun yanında oturub işlərini izləyirdim, bəzən də müdaxilə edirdim. O isə mənim dediklərimi nəzərə alıb işi elə edirdi. Sonra isə qürurla "bu Nailin fikri idi" deyirdi.
Həyat yoldaşım isə fərqlidir. Hər şeyi əvvəlcədən düşünməyimi istəyir, dəfələrlə soruşur: "Yaxşı düşündünmü?". Amma çətin anlarda yanımda olub gücümü toplamağa kömək edir. Bu iki insan mənim mübarizəmdə əsas dayaqlarımdır.”
“Ata olacağımı öyrənəndə çox qorxmuşdum” - deyən Nail bildirib:
“Əlil bir insanın övladına yetib-yetməyəcəyi qorxusu məndə də var idi. "İnsan böyütməyə hazırammı?" deyə özümə sual verirdim. Onu incidərəmmi, xoşbəxt edə bilərəmmi kimi düşüncələr demək olar hər gün ağlımda olurdu.
Amma mən oğlumdan çox şey öyrənirəm. "Ata"’ deməsi, boynuma sarılması, öpməsi, yeməyini mənimlə bölüşməsi, məni oxşaması və güldürməsi həyatımı çox rəngləndirir.
Əlil bir ata kimi övladımla məşğul olarkən məni ən çox çətinləşdirən şeylər əslində hər valideynin yaşadığı çətinliklərdir: nə istədiyini anlaya bilməmək, diş çıxarması, yuxusuz qalması, hazırda yaşadığı 2 yaş dövrü kimi…
Mən mənəvi olaraq heç vaxt yorulmuram. Fiziki yorğunluqlar olur, amma o oyaq olanda yorğunluğumu nadirən hiss edirəm. O yatanda isə həyat yoldaşımla çay içib dincələndə əslində nə qədər yorulduğumuzu anlayırıq. Amma bu fiziki yorğunluqlar keçicidir, ona görə də çox önəmli deyil.”
Nail əlavə edib:
“Oğlumla tək-tək vaxt keçirmək əvvəlcə çox çətin idi. Anası işləməyə başlayanda xüsusilə çətin günlər yaşadıq. O vaxtlar anasına çox bağlı idi. Oyananda yanında anasını görməməsi, ağlaması və sakitləşməməsi çətin bir dövr idi.
Amma zamanla hər şey öz axarına düşdü. Səhər oyanma saatımız, səhər yeməyi, parka getmək, gündüz yuxusu kimi hər şey bir sistemə çevrildi. Ona aid məsuliyyətləri yerinə yetirdiyim zaman özümü daha güclü, daha motivasiyalı hiss edirəm.”
“Övladlığa götürmə prosesində "atalıq üçün yetərsiz" cavabı məni sarsıtmışdı”
Övladlığa götürmə müraciətlərinin rədd edilməsinin onda yaratdığı təsiri soruşduqda Nail bildirib:
“Bir uşağımız olsun fikrinə qərar verdiyimiz vaxt Hatay zəlzələsi baş vermişdi. Valideynsiz qalan uşaqları görəndə övladlığa götürmək istədik. Həyatımızı gözəl bir məqsəd uğrunda yaşamaq istəyirdik. Amma rəsmi qurumlarda "atalıq üçün yetərsiz" cavabının üzümə deyilməsi məni təbii ki, sarsıtdı.
Əlbəttə, onların da bir əsaslandırması var. Sosial və psixoloji tərəfləri nəzərə alaraq bu qərarı verirlər. Amma biz çox üzülmüşdük. Sonra Allah bizə öz övladımızı nəsib etdi. Ozan dünyaya gəldi.
Ümid edirəm ki, o uşaqlar da indi xoşbəxtdirlər, gözəl ailələrində, isti bir süfrə arxasında, təmiz otaqlarda, rahat yataqlarda gözəl həyat yaşayırlar.”
Nail sözlərini belə tamamlayıb:
“Hekayəmdən ilham alacaq insanlara bunları demək istəyirəm. İlk növbədə, əlillər həyatın içinə qarışsınlar. Əgər maariflənmə istəyirlərsə, əvvəlcə görünməlidirlər. Kədər yaşanır, amma bitməli olduğu yerdə bitməlidir. İnsan həyatı acı və şirin hisslərin birlikdə olduğu bir hekayə kimidir. Kədərli səhifələrə ilişib eyni səhifədə ömrü tamamlamağın bir mənası yoxdur.
Hər insanın hekayəsi Allahın bir əsəridir. Ömrü oxumadan tamamlayarıqsa, bəlkə də o əsərin sahibini incitmiş olarıq.
Mən bir kitab yazdım. Adı "Qapısız Açar"dır. Özünü bir açar kimi görən, amma aça biləcəyi bir qapı olmayan insanların hekayəsidir. Ümid edirəm ki, həyatınıza müsbət bir toxunuş edər.”
