Z nəslinin nümayəndələri əvvəlki nəsillərlə müqayisədə narahatlıq və depressiya ilə daha çox üzləşirlər. Sosial media, maliyyə qeyri-sabitliyi, silahlı zorakılıq xəbərləri və davamlı informasiya axını gənclərin psixoloji vəziyyətinə təsir göstərən əsas amillər sırasındadır.
Sherg.az xəbər verir ki, Türkiyənin “Habertürk” nəşrinin məlumatına görə, 2025-ci il etibarilə 13–28 yaş aralığını əhatə edən Z nəslinin üçdə birindən çoxunda narahatlıq pozuntuları müşahidə olunur. Gənclərin 47 faizi özünü tez-tez və ya daim narahat hiss etdiyini, 44 faizi isə davamlı gərginlik və həyəcan yaşadığını bildirir.
Z nəslinin narahatlığı niyə artır?
Mütəxəssislərin fikrincə, yeniyetməlik və gənclik dövrü psixoloji baxımdan həssas mərhələdir. Bu yaşlarda beyin inkişaf edir, müstəqillik və fərdi kimlik formalaşır. Eyni zamanda, psixi sağlamlıq problemlərinin əhəmiyyətli hissəsi məhz bu dövrdə ortaya çıxır.
Weill Cornell Tibb Kollecinin klinik psixiatriya üzrə mütəxəssisi Şennon M. Bennet bildirir ki, gənclərdə narahatlığın artmasını tək bir səbəblə izah etmək mümkün deyil. Onun sözlərinə görə, narahatlıq həm genetik amillərlə, həm də ətraf mühitin təsiri ilə əlaqəlidir.
Sosial media və davamlı informasiya axını
Z nəslinin psixoloji vəziyyətinə təsir edən əsas amillərdən biri sosial mediadan həddindən artıq istifadədir. Araşdırmalara görə, sosial şəbəkələrdə gündə üç saatdan çox vaxt keçirən yeniyetmələrdə psixi sağlamlıq problemləri, o cümlədən narahatlıq riski daha yüksək ola bilər.
Gənclərin sosial mediada başqaları ilə özlərini müqayisə etməsi, sosial təzyiq və mənfi xəbərlərlə davamlı qarşılaşması gərginliyi artırır. Pandemiya dövründə yaşanan çətinliklər, ailədaxili münasibətlər və təhsil təzyiqi də bu vəziyyətə təsir göstərir.
Məqalədə qeyd olunur ki, Z nəslinin təxminən 75 faizi kütləvi silahlı hücumları həyatlarında ciddi stress mənbəyi hesab edir. Maliyyə çətinlikləri və yoxsulluq da gənclərin narahatlığını artıran amillərdəndir.
Narahatlığın əsas əlamətləri
Mütəxəssislər valideynlərə yeniyetmələrin davranış və əhvalındakı dəyişikliklərə diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər. Narahatlıq müxtəlif formalarda üzə çıxa bilər:
- Sosial həyatdan uzaqlaşma: Gəncin dostları ilə görüşməkdən və əvvəllər maraq göstərdiyi fəaliyyətlərdən yayınması.
- Fiziki əlamətlər: Tibbi səbəbi müəyyən edilməyən baş və qarın ağrıları, əzələ gərginliyi.
- Yuxu problemləri: Yuxuya getməkdə çətinlik, gecələr tez-tez oyanmaq və davamlı yorğunluq.
- Daim arxayınlıq axtarmaq: Valideynlərdən və etibar etdiyi insanlardan təkrar-təkrar təsdiq və təminat istəmək.
- Əsəbilik və narahatlıq: Əhvalın tez-tez dəyişməsi, qəzəbli reaksiyalar və emosiyaları idarə etməkdə çətinlik.
Valideynlər necə davranmalıdır?
Mütəxəssislər valideynlərin uşaqları bütün stress mənbələrindən uzaqlaşdırmağa çalışmasının həmişə faydalı olmadığını bildirirlər. Bu yanaşma gənclərin çətinliklərlə mübarizə aparmaq bacarıqlarını inkişaf etdirməsinə mane ola bilər.
Daha məqsədəuyğun yanaşma uşağa emosional dəstək göstərmək, stresslə mübarizə üsullarını öyrətmək və ehtiyac olduqda peşəkar yardım almaqdır. Yuxu rejiminə diqqət yetirmək, yatmazdan əvvəl ekran istifadəsini azaltmaq və yeniyetmənin hisslərini rahat ifadə edə biləcəyi mühit yaratmaq da vacibdir.
Narahatlıq əlamətləri davamlıdırsa, gündəlik həyata, təhsilə və münasibətlərə mənfi təsir göstərirsə, psixoloq və ya digər müvafiq mütəxəssisə müraciət etmək tövsiyə olunur.
