ABŞ- İran qarşıdurmasında həssas 48 saat başlayıb
ABŞ ilə İran arasında gərginlik yenidən kəskinləşib. Müvəqqəti atəşkəsin başa çatmasına cəmi iki gün qaldığı bir vaxtda tərəflər arasında qarşılıqlı ittihamlar və sərt bəyanatlar regionda vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirib. ABŞ prezidenti Donald Trampın səsləndirdiyi son açıqlamalar isə gərginliyin daha geniş miqyaslı qarşıdurmaya çevrilə biləcəyi ehtimalını gündəmə gətirib.
Vaşinqton danışıqları davam etdirmək üçün heyəti Pakistana göndərsə də, Tehran yeni görüşlərdə iştirak etməyəcəyini bildirib. İran tərəfi ABŞ-nin dəniz blokadasını atəşkəsin pozulması kimi qiymətləndirir. Tramp isə gözlənilən görüşləri İran üçün “son şans” adlandıraraq razılaşma əldə olunmasa, ölkənin enerji infrastrukturu və körpülərinin vurulacağı ilə hədələyib.
Mövcud vəziyyət göstərir ki, Vaşinqton və Tehran arasında diplomatik kanallar faktiki olaraq zəifləyib. ABŞ-nin danışıqları davam etdirmək üçün Pakistana heyət göndərməsi, dialoqu qorumaq cəhdi kimi qiymətləndirilsə də, İranın yeni görüşlərdən imtina etməsi prosesin iflasa yaxınlaşdığını göstərir.
Hörmüz boğazı yaxınlığında İran yük gəmisinin ələ keçirilməsi isə gərginliyin dəniz təhlükəsizliyi müstəvisinə keçdiyini ortaya qoyur. Tehran bu addımı atəşkəsin pozulması kimi qiymətləndirir və cavab addımlarını istisna etmir.
Donald Trampın “son şans” ifadəsi ilə verdiyi mesaj və İranın enerji infrastrukturu ilə körpülərinin hədəf alına biləcəyi barədə xəbərdarlığı isə artıq siyasi təzyiqdən daha çox hərbi eskalasiya siqnalı kimi qəbul edilir. Bu cür ritorika həm regional bazarlarda, həm də beynəlxalq enerji təhlükəsizliyi baxımından ciddi narahatlıq yaradır.
Belə bir vəziyyətdə yaxın günlərdə üç mümkün ssenari daha real görünür:
Birinci ssenari - tərəflərin son anda vasitəçilər vasitəsilə qismən razılaşmaya gəlməsi və atəşkəsin uzadılmasıdır. Bu variant diplomatik təzyiqlərin artması ilə mümkündür, lakin hazırkı ritorika fonunda çətin görünür.
İkinci ssenari - atəşkəsin tamamilə pozulması və məhdud hərbi toqquşmaların başlamasıdır. Bu halda əsas risk Hörmüz boğazında ticarət və enerji axınlarının ciddi şəkildə pozulmasıdır.
Üçüncü ssenari isə uzunmüddətli “sakit qarşıdurma” modelinə keçiddir. Yəni tərəflər açıq müharibədən çəkinərək, dəniz insidentləri, sanksiyalar və lokal təzyiqlərlə gərginliyi idarə etməyə çalışa bilərlər.
Ümumilikdə vəziyyət yüksək risk zonasına daxil olub və növbəti günlər atəşkəsin taleyini və regionun təhlükəsizlik balansını müəyyən edəcək həlledici mərhələ kimi qiymətləndirilir.
