"ABŞ-Türkiyə gərginliyinin arxasında qlobal iqtisadi böhran dayanır. Böhranın aradan qaldırılması üçün dünyanın idarəedilmə mexanizmində dəyişiklik olmalıdır”.
Bunu "Sherg.az”a açıqlamasında Azərbaycan Demokrat Partiyasının sədri, politoloq Sərdar Cəlaloğlu deyib.
Gərginləşən ABŞ-Türkiyə münasibətləri ilə bağlı fikirlərini bölüşən siyasi şərhçi xatırladıb ki, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan məhz bu səbəbdən "dünya 5-dən böyükdür” prinsipini irəli sürürdü:
"Ərdoğan BMT-nin buraxılmasını, onun əvəzinə ədalətli qurumun formalaşması ideyasını müdafiə edir. Tanınmış sosioloq və siyasətçilər də bu təklifi dəstəkləyirlər. Reallıq odur ki, ABŞ birqütblü dünya yaratmaq uğrunda mübarizə aparır. Ağ Evə görə, hamı Amerikaya xidmət etməlidir. Çin, Rusiya, İran və Türkiyə, o cümlədən Avropa ölkələri Trampın niyyətini bildikləri üçün ona müqavimət göstərirlər. O baxımdan indiki qarşıdurma sadəcə ABŞ-Türkiyə arasında deyil, eləcə də ABŞ-la Rusiya, İran, Çin, Yaponiya və Avropa ölkələri arasında cərəyan edir. Bu ölkələr Amerikanın "dünya hegemonluğu”nu qəbul etmirlər”.
S.Cəlaloğlunun sözlərinə görə, Türkiyə-Amerika əlaqələrində 3 böyük çat əmələ gəlib: "İlk problem ABŞ-ın Qüdsü İsrailin paytaxtı kimi tanıması oldu. İkincisi, Menbiç məsələsidir ki, Vaşinqton orada bir kürd dövləti yaratmaq istəyirdi. Lakin Türkiyənin qəti mövqeyindən sonra geri addım atdı. Üçüncüsü isə İranın blokadaya alınması ilə bağlıdır. Amerikanın xarici siyasətdəki 3 böyük cəhdinə məhz Türkiyə mane olub. Sovet imperiyası dağılandan sonra dünya iki qütbə ayrılıb - xristianlar və müsəlmanlar. Xristian dünyasına ABŞ başçılıq edib. İslam dünyasına rəhbərlik edə biləcək güclü bir dövlət mövcud olmayıb. Bu baxımdan Ərdoğan Osmanlı və xilafət ənənələrindən çıxış edərək digər islam ölkələrinin maraqlarını qoruyan "özək dövlət” iddiası ilə çıxış etməyə başlayıb. Şübhəsiz ki, bu cəhd Amerikanı qane etmir. ABŞ öz yanında Səudiyyə Ərəbistanı kimi anti-demokratik, gücsüz və itaətkar bir dövlət görmək istəyir”.
Politoloq bildirib ki, hansısa müsəlman dövləti ABŞ-ın qarşısında güc olmaq iddiası ilə çıxış edibsə, dərhal Qərbin təzyiqləri və təhdidləri ilə üz-üzə qalıb:
"İraqda Səddam Hüseyni, Liviyada Müəmmər Qəddafini, Misirdə Məhəmməd Mursini buna misal gətirmək olar. Türkiyə digər ölkələrdən fərqləndi və Amerikanın "tək qütblü dünya” sisteminə cəsarətlə qarşı çıxdı. Mən hazırda Türkiyəyə qarşı aparılan mübarizənin effektli olacağına inanmıram. Rusiya, İran, Pakistan, hətta böyük iqtisadi gücə malik Çin Türkiyənin yanında olduqlarını qeyd edirlər. Bir çox ölkə Türkiyəni iqtisadi krizisdən çıxarmaq üçün səfərbər olub. Hər kəs anlayır ki, Amerikanın təzyiqləri ədalətsizdir və məqsədlidir. Avropa ölkələri də bunu dərk edirlər və Trampa qarşı çıxırlar. Hətta ABŞ-ın özündə belə Ağ Ev rəhbərinin əleyhinə olan xeyli tanınmış siyasətçilər, güc mərkəzləri var”.
İsmayıl
