Yaxın Şərqdə gərginlik yenidən yüksəlib. ABŞ ordusu İrana qarşı əməliyyatların 13-cü gecəsində hərbi hədəflərə qarşı yeni hücum dalğasına başlanıldığını açıqlayıb.
ABŞ Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) yaydığı açıqlamada İran ərazisindəki hərbi hədəflərə qarşı yeni hücum dalğasının başladığı bildirilib.
Açıqlamada hücumların əsas məqsədinin İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) kommersiya dəniz nəqliyyatına təhdid yaratmaq imkanlarını zəiflətmək və İrandan “hesab soruşmaq” olduğu qeyd edilib.
ABŞ-ın İrana qarşı yeni hücum dalğasına başlaması Yaxın Şərqdə onsuz da yüksək olan gərginliyi daha təhlükəli mərhələyə daşıyır. Vaşinqtonun hərbi əməliyyatları genişləndirmək niyyəti ilə bağlı mesajları və ardınca İranın müxtəlif şəhərlərində partlayışların baş verməsi göstərir ki, tərəflər arasında qarşıdurma yalnız diplomatik təzyiq müstəvisində qalmır.
Burada diqqətçəkən əsas məqam ABŞ-ın hərbi təzyiqi artırmaqla İranı güzəştə məcbur etməyə çalışmasıdır. Vaşinqtonun hədəflər arasında İranın hərbi imkanlarını və xüsusilə dəniz nəqliyyatına təhdid yaratmaq potensialını zəiflətməyi göstərməsi təsadüfi deyil. Çünki Hörmüz boğazı məsələsi İran-ABŞ qarşıdurmasının ən həssas nöqtələrindən biridir. Bu marşrutun təhlükəsizliyi yalnız tərəflərin deyil, dünya enerji bazarlarının da marağındadır.
Digər tərəfdən, Tehran ABŞ-ın atəşkəs təklifini rədd etməklə geri addım atmaq niyyətində olmadığını nümayiş etdirir. İranın Hörmüz boğazının statusunu həll etməyən müvəqqəti razılaşmanı qəbul etməməsi onu göstərir ki, Tehran mövcud qarşıdurmada yalnız hərbi deyil, strateji və siyasi üstünlük əldə etməyə çalışır.
ABŞ Prezidenti Donald Trampın daha genişmiqyaslı hücum ehtimalını gündəmə gətirməsi isə qarşıdakı mərhələnin daha sərt ola biləcəyinə işarədir. Əgər Vaşinqton hərbi əməliyyatların miqyasını genişləndirərsə, İranın cavab addımlarının da sərtləşməsi ehtimalı artır. Bu isə qarşıdurmanın birbaşa ABŞ-İran xəttindən çıxaraq regiondakı digər aktorları da prosesə cəlb etməsi riskini yüksəldir.
Məsələnin daha bir mühüm tərəfi enerji təhlükəsizliyidir. Hörmüz boğazında vəziyyətin gərginləşməsi neft və qaz tədarükü ilə bağlı narahatlıqları artıra, dünya bazarlarında qiymət təzyiqi yarada bilər. Buna görə də ABŞ-İran qarşıdurmasının nəticələri Yaxın Şərqin hüdudlarını aşaraq qlobal iqtisadiyyata təsir göstərə bilər.
Bütün bunlar göstərir ki, hazırkı mərhələdə əsas sual tərəflərdən hansının hərbi üstünlük əldə etməsi deyil, qarşıdurmanın hansı həddə qədər genişlənəcəyidir. Vaşinqton hərbi təzyiq vasitəsilə Tehrana güzəşt etdirməyə çalışır, İran isə müqavimət göstərərək danışıqlarda daha əlverişli mövqe qazanmaq istəyir. Bu strategiyaların toqquşması isə regionu yeni və daha təhlükəli eskalasiya mərhələsi ilə üz-üzə qoya bilər.
Nəticə etibarilə, ABŞ-ın yeni hücum dalğası və İranın atəşkəs təklifini rədd etməsi tərəflər arasında diplomatik kompromis imkanlarının hələlik zəif olduğunu göstərir. Qarşıdakı günlərdə əsas diqqət ABŞ-ın əməliyyatların miqyasını artırıb-artırmayacağına və İranın buna hansı formada cavab verəcəyinə yönələcək.
