Əliabbas Müznib XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan mətbuatının, milli fikir tarixinin və ədəbi-mədəni həyatının ən görkəmli nümayəndələrindən biridir. Əliabbas Müznib yalnız şair və publisist deyil, həm də redaktor, naşir, tərcüməçi, ədəbiyyat tarixçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Onun həyat-yaradıcıllığı iki müxtəlif siyasi quruluşun - Çar Rusiyasının və sovet hakimiyyətinin təqibləri ilə müşayiət olunmuş, bu səbəbdən yaradıcılığı uzun müddət tam və obyektiv şəkildə araşdırılmamışdır.
Ədibin adı mənbələrdə Əliabbas Müznib, Əlabbas Müznib, Əli Abbas Mütəllibzadə və Əhmədov Əliabbas Mütəllib oğlu formalarında keçir. “Mütəllibzadə” atasının adı ilə bağlı patronimik addır, “Müznib” isə onun ədəbi təxəllüsüdür. Ərəb mənşəli “müznib” sözünün mənası “günahkar” və ya “təqsirli” deməkdir. Sonrakı tədqiqatçılar bu təxəllüsü onun hakimiyyət qarşısında daim “təqsirkar” sayılan mübariz mövqeyi ilə əlaqələndirsələr də, Müznibin bu adı həmin səbəbdən seçdiyini təsdiqləyən ayrıca sənəd və rəsmi mənbə məlum deyil.
Əliabbas Müznib 1883-cü ildə Bakıda kasıb sənətkar ailəsində anadan olmuşdur. Atası Mütəllib daşyonan usta olub. O, ilkin təhsilini mollaxanada almış, daha sonra qısa müddət rus-tatar məktəbində oxumuşdur. Sistemli şəkildə ali təhsil ala bilməsə də, müstəqil mütaliə yolu ilə ərəb, fars, türk və rusdilli ədəbiyyatla tanış olmuş, klassik Şərq irsini, İslam tarixini, türk xalqlarının keçmişini, mədəniyyətini və dövrün ictimai-siyasi fikrini öyrənmişdir. Onun sonrakı fəaliyyətində bütün bunlar mühüm rol oynamışdır.
Müznibin ailəsi haqqında açıq elmi mənbələrdə tam məlumat yoxdur. Onun qardaşlarından Əbülfəz Mütəllibzadə və Əmin Abid daha yaxşı tanınır. Əbülfəz Mütəllibzadə “Dirilik” jurnalının rəsmi imtiyaz sahibi olmuş, lakin jurnalın əsas ideya və redaksiya rəhbərliyi ilə Əliabbas Müznib məşğul olmuşdur. Kiçik qardaşı Əmin Abid isə şair, folklorşünas və türkoloq kimi tanınmış, “Kitabi-Dədə Qorqud”, türk şeirinin vəzn sistemi və ümumtürk ədəbiyyatı ilə bağlı araşdırmalar, tədqiqatlar aparmışdır. Müznibin öz həyat yoldaşı, uşaqları, nəvələri və müasir nəsil davamçıları barədə açıq, etibarlı və tam genealoji məlumat yoxdur. İnternetdə müxtəlif adlar çəkilsə də, onların Müznibin övladları olması etibarlı sənədlərlə təsdiqlənməmişdir.
Əliabbas Müznib mətbuata XX əsrin ilk onilliyində gəlmişdir. Onun ilk yazıları “İttifaq”, “Tərəqqi”, “Həqiqət” və başqa qəzetlərdə çap olunmuşdur. 1909-cu ildən “Zənbur” satirik jurnalında fəal iştirak etmişdir. “Zənbur”da dini fanatizm, savadsızlıq, rüşvətxorluq, qadınların təhsildən uzaqlaşdırılması, məmur özbaşınalığı və cəmiyyətin yenilik qarşısındakı passivliyi tənqid edilirdi. Müznibin satirası “Molla Nəsrəddin” ədəbi məktəbinə yaxın olsa da, onun dili daha çox klassik Şərq üslubuna, ərəb-fars tərkiblərinə və romantik publisistikaya söykənirdi. Cəlil Məmmədquluzadənin ona yönəltdiyi əsas iradlardan biri də yazı dilinin ağır olması ilə bağlı idi.
Müznibin mətbuat tarixində ən mühüm addımlarından biri 1910-cu ilin 18 dekabrında “Hilal” qəzetini nəşr etməsi oldu. Qəzetin ilk nömrəsində dərc edilən “Biz nə etməliyik?” (sonrakı toplularda “Nə etməliyik?” adı ilə verilmişdir) məqaləsində vacib nüanslara toxunmuşdur. Müznib bu məqalədə xalqın hüquqlarını geri qazanmasının və zalımların zülmündən xilas olmasının yeganə yolunun birlik və həmrəylik olduğunu vurğulayır. O bildirir ki, birlik kiçik və zəif bir xalqı belə güclü edə bilər, ixtilaf və parçalanma isə ən qüdrətli milləti də məhv edər. Bu fikrini əsaslandırmaq üçün Şeyx Sədinin "Qarışqalar birlik etsələr, şirin dərisini parçalayarlar" kəlamını nümunə göstərir. Müəllif müsəlman cəmiyyətini laqeydliyə görə tənqid edir. O yazır ki, insanlar şəxsi və mənasız işlərdə birləşə bildikləri halda, millətin taleyi, hüquqları və gələcəyi naminə birlik göstərə bilmirlər. Nəticədə milli istiqlal və ictimai inkişaf getdikcə zəifləyir. Müznib hesab edir ki, məscidlər, yas mərasimləri, ziyarətlər və digər ictimai yığıncaqlar yalnız dini ayinlərin icrası və ya boş söhbətlər üçün deyil, xalqın problemlərinin müzakirə edildiyi, məsləhətləşmələrin aparıldığı və milli məsələlərin həll yollarının axtarıldığı məkanlar olmalıdır. O, İslam tarixində məscidlərin məhz bu funksiyanı yerinə yetirdiyini xatırladır və dövründə bu ənənənin unudulduğunu qeyd edir. Məqalənin sonunda müəllif bütün müsəlmanları mövcud ictimai birlik imkanlarından düzgün istifadə etməyə, boş və faydasız söhbətlərdən uzaq durmağa, millətin problemlərinin həlli üçün bir araya gəlməyə çağırır. Onun fikrincə, xalqın azadlığı, milli istiqlalı və tərəqqisi yalnız birlik, həmrəylik və ortaq məqsəd uğrunda mübarizə ilə mümkündür.
“Hilal”ın ilk nömrəsində çap olunan “Əkinçi” şeiri də senzuranın diqqətini çəkmişdi. İttiham sənədində bu şeir Mirzə Ələkbər Sabirə aid edilir. Buna görə həmin şeiri Müznibin öz əsəri kimi göstərmək doğru deyil. Lakin Müznib redaktor kimi həm öz siyasi məqaləsinə, həm də qəzetdə çap etdiyi digər materiallara görə məsuliyyətə cəlb edilmişdir. 1911-ci ildə ona qarşı cinayət işi açılmış, əvvəlcə 15 günlük həbs və 25 rubl cərimə cəzası verilmiş, faktiki olaraq isə Bayıl həbsxanasında daha uzun müddət saxlanılmışdır.
“Hilal” bağlandıqdan sonra Müznib “Şihabi-saqib” adlı yeni nəşr yaratmışdır. Bu jurnal da çar hakimiyyətinin tənqidinə, milli hüquqsuzluğa və sosial ədalətsizliyə qarşı yönəlmişdi. 1911-ci ilin martında jurnal bağlanmış, Müznib həbs edilmiş, 1912-ci ilin fevralında Sibirə sürgün olunmuşdur. Bəzi mənbələr bu hökmü ömürlük sürgün adlandırır. Lakin hökmün tam hüquqi mətni açıq şəkildə nəşr edilmədiyi üçün bu ifadəyə ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Müznib 1913-cü ildə Romanovlar sülaləsinin hakimiyyətinin 300 illiyi münasibətilə verilmiş əfv qərarı nəticəsində Bakıya qayıtmışdır.
Sibir sürgünündən Vətənə qayıdan Əliabbas Müznib milli mətbuat yolundakı mübarizəsini daha böyük əzmlə davam etdirdi. Onun bu dövrdə həyata keçirdiyi ən mühüm layihə 1914-cü il sentyabrın 16-da nəşrə başlayan "Dirilik" jurnalı oldu. Adından da göründüyü kimi, bu jurnal sadəcə bir mətbuat orqanı deyil, milli oyanışın və mənəvi dirçəlişin carçısı idi. Müznib üçün "dirilik" yalnız yaşamaq deyil, millətin öz tarixini, dilini, milli kimliyini, siyasi hüquqlarını və mənəvi yaddaşını qoruyaraq gələcəyə daşıması demək idi. Jurnalın ilk nömrəsində dərc olunan "Məqsədimiz" məqaləsi "Dirilik"in ideya proqramı kimi çıxış edirdi. Müznib burada vurğulayırdı ki, tarixdə baş verən bütün böyük hadisələrin, yaradılan abidələrin və yazılan əsərlərin arxasında məqsəd və iradə dayanır. Onun fikrincə, milli şüurunu itirmiş və məqsədsiz yaşayan cəmiyyət nə mədəni, nə də siyasi tərəqqiyə nail ola bilər. Məqalədə o, dinlə millət anlayışlarını da fərqləndirərək müsəlmanlığın dini, türklüyün isə milli mənsubiyyət olduğunu göstərir və bu iki anlayışın bir-birini tamamladığını vurğulayır.
"Dirilik" qısa müddətdə Azərbaycan milli fikir tarixinin ən mühüm tribunalarından birinə çevrildi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin "Milli dirilik" silsiləsi də ilk dəfə bu jurnalın səhifələrində oxucuya təqdim olundu. Burada türk xalqlarının tarixi, ana dili, elm, maarif, qadın təhsili, İslam dünyasının problemləri və dünya mətbuatına dair yazılar dərc edilirdi. Müznib Krım, Kazan, Orenburq və Türküstanda çıxan türk-müsəlman mətbuatını diqqətlə izləyir, onların fikir və ideyalarını Azərbaycan oxucusuna çatdıraraq "Dirilik"i bütün türk dünyasını bir-birinə bağlayan mənəvi körpüyə çevirirdi.
1915–1916-cı illərdə Əliabbas Müznib satirik ruhlu "Babayi-Əmir" jurnalının redaktorluğunu edərək cəmiyyətin ən ağrılı problemlərini qələmə aldı. Jurnalın səhifələrində rüşvətxorluq, dini riyakarlıq, savadsızlıq, sosial ədalətsizlik və mətbuatda hökm sürən qeyri-sağlam rəqabət kəskin tənqid olunurdu. Müznibin "Rəqabəti-mətbuat" məqaləsi isə Azərbaycan jurnalistikasında peşə etikası və sağlam media rəqabətinin ən dəyərli nümunələrindən biri hesab olunur. O, mətbuatın inkişafının böhtan və şəxsi hücumlarla deyil, peşəkarlıq, keyfiyyətli yazılar və güclü redaksiya fəaliyyəti ilə mümkün olduğunu vurğulayırdı. 1917-ci ildə Müznib milli ideyalarını daha geniş auditoriyaya çatdırmaq məqsədilə "Türkün səsi" adlı qəzet nəşr etdirmək istəsə də, çar hakimiyyəti buna icazə vermədi və bu layihə həyata keçmədi.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti illərində isə o, istiqlal ideyalarının fəal müdafiəçilərindən biri kimi "Azərbaycan" qəzetində tarix, milli kimlik, maarif və mədəniyyət mövzularında publisistik yazılarla çıxış etdi. 1919-cu il 28 may tarixində dərc olunduğu göstərilən "Azərbaycan istiqlalı" məqaləsi də onun dövlətçilik düşüncəsini əks etdirən mühüm publisistik nümunələrdən biridir.
Elə həmin il Müznib "Övraqi-nəfisə" (ərəb. Əvraq ən-Nəfisə - "Qiymətli vərəqlər", "Nəfis səhifələr") jurnalının redaktoru oldu. Zülfüqar Hacıbəylinin naşirliyi, Əzim Əzimzadənin rəssamlığı ilə nəşr olunan bu jurnal Azərbaycan mətbuatında ədəbiyyat və incəsənətə həsr olunmuş ilk ixtisaslaşmış nəşr idi. Onun səhifələrində klassik və müasir ədəbiyyat, teatr, musiqi, təsviri sənət və görkəmli sənətkarların həyat və yaradıcılığı işıqlandırılırdı. Beləliklə "Övraqi-nəfisə" milli mədəniyyətin inkişafına xidmət edən mühüm ədəbi tribunaya çevrilirdi.
1920-ci ildə Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Əliabbas Müznib yeni siyasi reallıq şəraitində də mətbuatdan ayrılmadı. O, bir müddət Şuşada fəaliyyət göstərərək "Qarabağ revkomunun əxbarı" və "Qarabağ füqərası" qəzetlərinin hazırlanmasında iştirak etdi, eyni zamanda siyasi-maarif işində çalışdı. Sonralar fəaliyyətini Qubada davam etdirərək yerli mətbuatın və mətbəənin inkişafına öz töhfəsini verdi. 1920-ci illərin ortalarında isə "Kommunist", "Molla Nəsrəddin", "Kəndçi" və digər mətbuat orqanları ilə əməkdaşlıq etdi. Lakin keçmiş milli-siyasi fəaliyyəti və görmə qabiliyyətinin getdikcə zəifləməsi onun mətbuatdan uzaqlaşdırılması ilə nəticələndi. Beləliklə, ömrünü sözə və mətbuata həsr edən Müznib həyatının son illərində sevdiyi peşədən uzaq düşməyə məcbur oldu.
Əliabbas Müznibin ədəbi irsi zənginliyi və mövzu müxtəlifliyi ilə seçilir. O, romantik və vətənpərvər şeirlər, satirik əsərlər, dini-tarixi mövzulu nəsr nümunələri, tərcümələr, eləcə də folklor və Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinə dair qiymətli araşdırmalar qələmə almışdır. Yaradıcılığında azadlıq, vətən sevgisi, türk birliyi, milli istiqlal, şəhidlik və mənəvi dirçəliş ideyaları aparıcı yer tutur. Müznibin romantizmi təkcə hiss və duyğuların ifadəsi deyil, milli azadlıq ideallarını və xalqın gələcəyinə inamı tərənnüm edən mübarizə ruhlu romantizmdir. Onun "Yusif və Züleyxa" əsəri Qurani-Kərimin "Yusif" surəsinə və klassik Şərq ədəbiyyatında geniş yayılmış Yusif–Züleyxa süjetinə əsaslanır. Əsərdə qardaş paxıllığı, xəyanət, iffət, səbir, haqsız həbs, ilahi ədalət və bağışlama kimi əxlaqi-fəlsəfi mövzular bədii şəkildə işlənmişdir. Janr baxımından onu qəti şəkildə müəyyən bir növə aid etmək çətin olsa da, tədqiqatçılar tərəfindən daha çox dini-ədəbi povest və ya hekayət xarakterli bədii əsər kimi qiymətləndirilir.
Əliabbas Müznib xalq yaradıcılığına da böyük həssaslıqla yanaşırdı. Onun 1927-ci ildə nəşr olunan "Molla Nəsrəddin məzhəkələri" kitabı əsrlər boyu xalq arasında dolaşan lətifə və məzhəkələri bir araya gətirərək satirik ədəbiyyatın qiymətli nümunəsinə çevrilmişdir. Müznib bu əsərdə gülüşü sadəcə əyləncə vasitəsi deyil, cəmiyyətin qüsurlarını üzə çıxaran mənəvi silah kimi təqdim edir. Rüşvətxorluq, tamahkarlıq, saxta din adamları, savadsızlıq və sosial ədalətsizlik məhz yumorun dili ilə tənqid olunur. Müznib yalnız yazıçı və publisist deyil, həm də milli ədəbi irsin yorulmaz tədqiqatçısı idi. Onun "Aşıq Pəri və müasirləri" əsəri XIX əsr Qarabağ ədəbi mühitinin və qadın aşıq yaradıcılığının öyrənilməsi baxımından mühüm mənbələrdən hesab olunur. Müəllif bu əsərdə Aşıq Pərinin həyatını, şeirlərini, deyişmələrini və dövrünün ədəbi mühiti ilə əlaqələrini böyük zəhmətlə toplayaraq gələcək nəsillərə çatdırmışdır.
Xurşidbanu Natəvanın həyat və yaradıcılığına həsr etdiyi araşdırmalar da Müznibin ədəbiyyatşünaslıq fəaliyyətinin ən qiymətli nümunələrindəndir. Onun "Natəvan Xurşidbanu" əsəri sonralar Əlyazmalar İnstitutunda qorunan materiallar əsasında elmi şəkildə nəşr edilmişdir. Kitabda Natəvanın həyatı, zəngin poetik irsi, Qarabağın ədəbi mühiti və xeyriyyəçilik fəaliyyəti geniş işıqlandırılır. Beləliklə, Müznib təkcə öz dövrünün deyil, özündən əvvəl yaşamış söz ustalarının da irsini yaşadaraq Azərbaycan ədəbiyyatının yaddaşını gələcəyə daşıyan fədakar tədqiqatçı kimi tarixdə iz qoymuşdur.
Əliabbas Müznib təkcə orijinal əsərlərin müəllifi deyil, həm də Azərbaycan ədəbi irsinin yorulmaz tədqiqatçısı idi. O, Abbas Səhhət, Mirzə Ələkbər Sabir, Seyid Əzim Şirvani, Nakam və digər görkəmli söz ustaları haqqında bioqrafik oçerklər və tərtib əsərləri hazırlamış, klassik və XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatına aid çoxsaylı mətnləri toplayaraq onların unudulmasının qarşısını almışdır. Bu baxımdan Müznib milli ədəbi yaddaşın qorunmasına böyük xidmət göstərmiş ziyalılardan biri kimi qiymətləndirilir. Onun dini-maarifçi irsində "Müxtəsər ənbiya və İslam tarixi" xüsusi yer tutur. Əsərdə peyğəmbərlərin həyatı və İslam tarixinin ilk dövrləri sadə, anlaşıqlı dillə təqdim edilir. Müznib dini tarixi yalnız keçmiş hadisələrin təsviri kimi deyil, insanı səbirə, ədalətə, yüksək mənəviyyata və düzgün ictimai davranışa çağıran əxlaq məktəbi kimi dəyərləndirirdi.
Tarixi mövzuda qələmə aldığı "Muxtarnamə" əsəri isə Kərbəla faciəsindən sonra Muxtar əs-Səqəfinin başladığı hərəkatdan bəhs edir. Əsərdə şəhidlik, haqq uğrunda mübarizə, zülmə qarşı müqavimət və ədalətin bərpası ideyaları ön plana çəkilir.
Müznib tərcüməçilik sahəsində də məhsuldar fəaliyyət göstərmişdir. O, Cürci Zeydanın Osmanlı dövlətində baş verən siyasi dəyişiklikləri əks etdirən əsərini "Osmanlı inqilabı" adı ilə Azərbaycan dilinə çevirmiş, "Əlif Leyla" adı altında isə "Min bir gecə" nağıllarından seçmələri nəşr etdirmişdir. Bununla o, Şərq və dünya ədəbiyyatının dəyərli nümunələrini Azərbaycan oxucusuna tanıtmağa çalışmışdır.
Əliabbas Müznib türk dünyasında siyasi xadimdən daha çox mədəni və mətbu körpü rolunu oynamışdır. İsmayıl bəy Qaspıralının "Dildə, fikirdə, işdə birlik" ideyası onun dünyagörüşünə güclü təsir göstərmişdi. "Dirilik" jurnalının səhifələrində Krım, Kazan, Orenburq və Türküstanda nəşr olunan qəzet və jurnallar haqqında müntəzəm məlumatlar verərək Azərbaycan oxucusunu ümumtürk mətbuat məkanı ilə tanış edir, türk xalqlarını ortaq dil, tarix və mədəniyyət ətrafında birləşən böyük bir mənəvi ailə kimi təqdim edirdi.
Müznib Türküstan maarifçiliyini də diqqətlə izləyirdi. Xüsusilə Səmərqənddə nəşr olunan "Ayinə" kimi cədidçi mətbuat orqanlarını Azərbaycan oxucusuna tanıdır, onların irəli sürdüyü maarifçilik ideyalarını təbliğ edirdi. Buna görə də o, Türküstanda fəaliyyət göstərmiş ziyalı kimi deyil, Azərbaycanla Türküstan arasında mətbu və mənəvi əlaqələri möhkəmləndirən ümumtürk fikir adamı kimi dəyərləndirilir. Əliabbas Müznib Osmanlı dövlətində baş verən ictimai-siyasi hadisələrə də biganə qalmamışdır. Birinci Dünya müharibəsi illərində Anadolu və Qars bölgəsində yaşayan müsəlman əhaliyə yardım çağırışları etmiş, 1918-ci ildə Qafqaz İslam Ordusunun Bakını azad etməsini və Azərbaycanın istiqlalını türk-müsəlman həmrəyliyinin və milli qurtuluşun ən mühüm hadisələrindən biri kimi qiymətləndirmişdir.
Sovet hakimiyyəti Əliabbas Müznibin milli düşüncəsini və keçmiş fəaliyyətini heç vaxt unutmadı. "Dirilik" jurnalında təbliğ etdiyi türkçülük ideyaları, Cümhuriyyət mətbuatı ilə sıx əlaqələri, "Azərbaycan" qəzetindəki publisistik çıxışları, eləcə də türk tarixi və milli-mədəni irsin araşdırılmasına həsr etdiyi əsərlər sonradan onun əleyhinə ittiham vasitəsinə çevrildi. 1937-ci ilin repressiyaları zamanı Müznib millətçilik və pantürkizm ittihamı ilə həbs edilərək səkkiz il müddətinə azadlıqdan məhrum olundu və sovet islah-əmək düşərgələrinə göndərildi.
Ən mötəbər Azərbaycan tədqiqatlarına görə, Əliabbas Müznib 1938-ci il 28 avqustda Uzaq Şərqdəki islah-əmək düşərgələrindən birində vəfat etmişdir. Onun ölümü ilə bağlı müxtəlif mülahizələr irəli sürülsə də, güllələnməsi və ya ölüm şəraiti barədə qəti nəticəyə gəlməyə imkan verən etibarlı arxiv sənədləri mövcud deyil. Buna görə də bu məsələyə ehtiyatla yanaşmaq daha doğru hesab olunur. Stalin repressiyalarının yenidən qiymətləndirilməsindən sonra Əliabbas Müznibin günahsız olduğu rəsmən təsdiqləndi və o, 1959-cu ildə bəraət aldı. Bununla da onun adı üzərindən "xalq düşməni" damğası götürüldü, lakin böyük bir ziyalının ömrü artıq repressiya qurbanına çevrilmişdi.
Əliabbas Müznibin bütün yaradıcılığı "dirilik" ideyası ətrafında formalaşmışdır. Onun düşüncəsinə görə, millətin yaşaması təkcə fiziki mövcudluq deyil, dilini, tarixini, mədəniyyətini, mətbuatını, milli hüquqlarını və mənəvi yaddaşını qorumaq deməkdir. O, mətbuatı xalqın özünü dərk etdiyi böyük bir məktəb, maarifi isə milli tərəqqiyə aparan ən etibarlı yol hesab edirdi. Əliabbas Müznib Azərbaycan mətbuat və ictimai fikir tarixində silinməz iz qoymuş şəxsiyyətlərdən biridir. O, çar senzurasına qarşı mübarizə aparan cəsarətli redaktor, milli istiqlal və azadlıq ideyalarının yorulmaz təbliğatçısı, ümumtürk mətbuat məkanını Azərbaycanla əlaqələndirən publisist, dini fanatizmə qarşı çıxan maarifçi və klassik ədəbi irsi qoruyub gələcək nəsillərə çatdıran fədakar tədqiqatçı kimi tarixə düşmüşdür. Onun həyatı söz azadlığı uğrunda mübarizənin, milli düşüncəyə sədaqətin və repressiya dövrünün faciələrinin ən parlaq nümunələrindən biridir.
Bütün bunlara baxmayaraq, Əliabbas Müznib irsi hələ də tam şəkildə araşdırılmayıb. Onun bütün publisistik irsinin elmi biblioqrafiyasının hazırlanması, qəzet və jurnallarının tam faksimile nəşri, 1937-ci il istintaq materiallarının, bəraət sənədlərinin, çap olunmamış əlyazmalarının və şəxsi arxivinin (ailəsi haqqında sənədlər) elmi dövriyyəyə gətirilməsi Azərbaycan mətbuat və ədəbiyyat tarixinin qarşısında duran mühüm vəzifələrdən biri olaraq qalır.
Əliabbas Müznib ömrünü millətinə, qələmini həqiqətə həsr edən ziyalılardan idi. O, XX əsrin keşməkeşli yolları ilə irəliləmiş, milli mətbuatın, azad fikir tariximizin və ümumtürk mədəniyyətinin inkişafına verdiyi töhfələr onu Azərbaycan ictimai fikir tarixinin unudulmaz simalarından birinə çevirmişdir.
NƏCƏF NƏCƏFOV,
BSU, JURNALİSTİKA
