Ermənistanda tarixi və siyasi mübahisələrin mərkəzində yer alan məsələlərdən biri yenidən gündəmə gəlib. Baş nazir Nikol Paşinyan 1915 hadisələrinin ildönümü ilə bağlı İrəvanda keçirilən anım tədbirlərində iştirak edib. O, ölkə rəhbərliyi ilə birlikdə Tsitsernakaberd Memorial Kompleksini ziyarət edərək abidə önünə əklil qoyub.
Qafqaz Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin (KAFKASSAM) sədri, politoloq Hasan Oktay Sherg.az-a açıqlamasında bildirib ki, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın Tsitsernakaberd Kompleksini ziyarəti və bu çərçivədə verdiyi açıqlamalar diqqət mərkəzinə çevrilib:
"Bir tərəfdən seçkilər, digər tərəfdən isə Türkiyə-Azərbaycan-Ermənistan arasında gedən sülh prosesi fonunda Paşinyanın mövqeyi Ermənistanın daxili siyasi kursunda və bölgədəki diplomatik proseslərdə yeni mərhələnin göstəricisi kimi qiymətləndirilir. 2026-cı ilin aprelində baş verən bu hadisəni üç əsas istiqamətdə təhlil etmək olar. Birinci istiqamət bölgədə siyasi gərginliyə təsiridir. Paşinyanın bu ilki çıxışlarında “soyqırımı” (genocide) terminindən daha çox “Meds Yeghern” (Böyük Fəlakət) ifadəsinə üstünlük verməsi və vurğunu tarixi ədalət iddialarından daha çox dövlət maraqları və gələcək təhlükəsizliyinə yönəltməsi gərginliyi azaltmağa hesablanmış addım kimi qiymətləndirilir. Eyni zamanda, aksiyalar zamanı türk bayrağının yandırılmasına etiraz etməsi də diqqətəlayiqdir. Yəni Paşinyan “qurban psixologiyası”ndan çıxmağın vacibliyini vurğulayaraq Ermənistanın mövcud sərhədləri daxilində real dövlət quruculuğuna üstünlük verir. Bununla da “yeni Ermənistan” imici formalaşdıraraq çar və sovet dövrlərindən qalan yanaşmaları aradan qaldırmağa çalışır. Bu yanaşma isə Ermənistan daxilində müxalifət və diaspora tərəfindən “tarixi yaddaşa xəyanət” kimi qəbul olunur və ölkədaxili siyasi qütbləşməni daha da dərinləşdirir".
Politoloq qeyd edib ki, Tsitsernakaberd tədbirlərinə beynəlxalq reaksiyalar bu ilki geosiyasi şəraitə uyğun olaraq daha çox sabitlik və uzlaşma mesajları ilə müşayiət olunur:
"ABŞ və Avropa İttifaqı ölkələri bir tərəfdən 1915-ci il hadisələrini anmağa davam etsələr də, digər tərəfdən İrəvanın Ankara və Bakı ilə münasibətləri normallaşdırmaq səylərini aktiv şəkildə dəstəkləyirlər. Erməni diasporası isə Paşinyanın bu “yumşaq” ritorikasını tənqid edir və beynəlxalq platformalarda daha sərt tanınma kampaniyalarını davam etdirir. Bu isə rəsmi İrəvanla diaspora arasında fərqi daha da artırır.
Bu addım hər iki ölkə ilə davam edən normallaşma prosesinə birbaşa təsir göstərir:
-Türkiyə ilə münasibətlər: Paşinyanın ritorikası Ankaranın “tarixi tarixçilərə buraxaq” yanaşmasına yaxınlaşdığı üçün sərhədlərin açılması (məsələn, Alican sərhəd qapısı) və diplomatik münasibətlərin qurulması baxımından müsbət zəmin yaradır.
-Azərbaycanla sülh prosesi: Paşinyanın “real Ermənistan” (yəni 29.743 km²) vurğusu Bakı ilə sərhədlərin delimitasiyası və sülh sazişinin imzalanması istiqamətində mühüm psixoloji baryerin aşılması kimi dəyərləndirilir.
-Regional layihələr: Ermənistan rəhbərliyinin bu addımları “Sülh Qovşağı” kimi regional nəqliyyat və kommunikasiya layihələrinin reallaşması qarşısındakı siyasi maneələri azaltmağa xidmət edir.
Paşinyanın bu ziyarəti sadəcə tarixi anım mərasimi deyil, daha çox Ermənistanın “tarixi Ermənistan” ideologiyasından “real Ermənistan” dövlətçiliyinə keçidini simvolizə edən siyasi manevr kimi qiymətləndirilir. Bu isə bölgədə kommunikasiya kanallarının açılması və uzunmüddətli sülh üçün strateji imkan yaradır. Paşinyan həm daxili ictimaiyyəti balanslaşdırmağa, seçkilərdə üstünlük qazanmağa, həm də Türkiyə–Azərbaycan–Ermənistan üçtərəfli sülh prosesini irəlilətməyə çalışır".
