Müasir dünyada texnologiyanın sürətli inkişafı uşaqların gündəlik həyatına ciddi təsir göstərir. Sherg.az xəbər verir ki, klinik psixoloq Doğancan Dursun hesab edir ki, bu təsir hər zaman müsbət deyil və xüsusilə erkən yaş dövründə uşaqların psixoloji və beyin inkişafı üçün risklər yaradır.
Onun sözlərinə görə, bu gün uşaqlar “stimulların bombardmanı” altında böyüyür. Xüsusilə qısa və sürətli videolar, sosial şəbəkələrdə yayılan “reels” tipli məzmunlar uşağın beynini fasiləsiz informasiya axınına məruz qoyur. Bu isə diqqət çatışmazlığı, hiperaktivlik, impuls nəzarəti problemləri və müxtəlif asılılıq risklərinin artmasına səbəb ola bilər.
Psixoloq bildirir ki, valideynlərin ən böyük səhvlərindən biri uşaqları sakitləşdirmək və ya məşğul etmək üçün telefon və planşetlərdən istifadə etməsidir. Bu cihazlar getdikcə “rəqəmsal baxıcı” rolunu oynamağa başlayır.
Xüsusilə yemək zamanı uşağa telefon və ya planşet verilməsi ciddi problem kimi qiymətləndirilir. Bu halda uşaq nə yediyini hiss etmir, yeməyin dadını və prosesin özünü dərk etmir. Nəticədə, təbii yollarla alınmalı olan həzz süni stimullarla əvəz olunur. Bu isə gələcəkdə həddindən artıq istehlak, piylənmə və davranış asılılıqları riskini artıra bilər.
Dursun qeyd edir ki, asan və tez əldə olunan “dopamin” (məmnunluq hissi) beynin ön hissəsində həssaslığın azalmasına səbəb olur. Bu da uşağın səbrini, diqqətini və özünüidarə bacarığını zəiflədir.
Mütəxəssis uşaqların bəzən sıxılmasının zərərli deyil, əksinə faydalı olduğunu vurğulayır. Onun fikrincə, "ana, darıxdım” ifadəsi inkişaf üçün mühüm siqnaldır.
Sıxılmaq: yaradıcılığı stimullaşdırır. Uşağın özünü məşğul etmə bacarığını inkişaf etdirir. Diqqət və fokuslanmanı gücləndirir və daxili motivasiyanı artırır.
Bu baxımdan, uşağa daim hazır əyləncə təqdim etmək əvəzinə, onun öz oyununu qurmasına imkan vermək daha faydalıdır. Qum, torpaq, küçə oyunları kimi sadə və təbii fəaliyyətlər uşağın inkişafına daha çox töhfə verir.
Araşdırmalar göstərir ki, çox oyuncağı olan uşaqların diqqət müddəti daha qısa olur. Əksinə, daha az oyuncağı olan uşaqlar daha uzun və yaradıcı oyunlar qura bilir.
Dursun valideynlərə “20 oyuncaq qaydası”nı tövsiyə edir. Onun fikrincə, həddindən artıq oyuncaq uşağı doyumsuz edir və hər istədiyini dərhal əldə etmə vərdişi yaradır. Halbuki, müəyyən məhdudiyyətlər uşağın psixoloji inkişafının vacib hissəsidir.
Mütəxəssis valideynlərə bir neçə vacib tövsiyə verir:
həftədə ən azı 2 gün “ekransız vaxt” tətbiq edin
həftə içi rəqəmsal oyunları məhdudlaşdırın
uşaqlarla canlı ünsiyyətə üstünlük verin
fiziki aktivlik və komanda oyunlarına şərait yaradın
uşağın sıxılmasına imkan verin və bu vəziyyəti “düzəltməyə” tələsməyin
Psixoloqun fikrincə, gələcəyin ən uğurlu fərdləri daim əyləndirilən yox, səbr etməyi, gözləməyi və hətta sıxılmağı bacaran uşaqlar olacaq. Rəqəmsal dünyanın sürətli ritmində böyüyən yeni nəsil üçün ən böyük üstünlük – sadəlik, təbii təcrübə və daxili balansı qorumaq olacaq.
