"Yaxşı olar ki, hansısa televiziyaya fərq qoyulmasın, ümumi olaraq, qaydalar müəyyənləşsin”.
Bunu "Sherg.az”a televiziya efirlərində ədəbi dil qaydalarından danışarkən tanınmış jurnalist İlqar Rəsul deyib.
Onun sözlərinə görə, bütün informasiya vasitələrində fikir formalaşmalıdır ki, standartlar hamıya tətbiq olunsun:
"Bu məsələlər ümumi yanaşma, obyektiv standartlar çərçivəsində olmalıdır. Ədəbi dil normalarına riayət edilməsinə gəlincə, bu işləri professionallar həll etməlidir. Bütün normalar müəyyənləşib, sadəcə əməl etmək lazımdır. İki halda normalara əməl etmirlər; birincisi, qeyri-peşəkar olurlar, ikincisi isə ortada səhlənkarlıq faktı dayanır. Qeyri-peşəkarlığın içərisində savadsızlıq da gedə bilər. Məsələn, saytlarda bəzi xəbərlərə elə başlıqlar qoyulur ki, başlığın özündə səhvlər aşkarlanır. Lakin onlar səhvə yol verdiyini bilmir. Ümumi isə dil normalarına, qaydalara əməl olunmaması aradan qaldırılmalıdır.
Azərbaycan Televiziyasında da ləhcələrdən, bəzi üslublardan istifadə edilir. Lakin bu o qədər də hiss edilmir. Çünki dil normalarına mümkün qədər əməl edilir. Bütün bu problemlərlə qarşılaşmamaq üçün məsuliyyətli yanaşmaq vacibdir”.
İ.Rəsulun qənaətincə, telekanallarda Milli Televiziya və Radio Şurasının (MTRŞ) sərt reaksiya verəcəyi çox qüsurlar var:
"Çox kobud ifadələr işlətmək sözsüz ki, efir mədəniyyətinə ziddir. Amma elə telekanallarda elə ifadələr işlədirlər ki, tənqid edilməmiş qalır. Məsələn, insanlara həqarət mənasında "monqol” deyirlər. Bu kimi qüsurları necə gözdən qoymaq olar? Bəs buna reaksiya hanı? Ona görə, düşünürəm ki, verilişlər daha diqqətli tədqiq edilsə, yaxşı olar.
Jarqonlar əslində bütün televiziyalarda işlənir. Rusiyada telekanallara baxsaq, daha açıq şəkildə belə ifadələrdən istifadə olunur. Hətta bizim söyüş hesab etdiyimiz sözlər rus televiziyasında açıq səslənir. Amma bu kiməsə ünvanlanmış formada deyil, hansısa satirik, yumoristik mətnin tərkibində verilir. Ona görə, hesab etmirəm ki, telekanallarımızda yayımlanan seriallarda, satirik, yumoristik proqramlarda həddindən artıq biədəb ifadələr səsləndirilir. Sadəcə biz öyrəşməmişik. Mental mühit olaraq, bizdə bu normalar tam oturuşmayıb. Amma istənilən halda etik qaydalara, müəyyən olunmuş standartlara sığmayan ifadələrin işlənməsi faciə deyil. Onsuzda getdikcə bu cür məsələlər cilalanır, öz yerinə oturur. Biz bu mərhələni nə qədər tez keçsək, o qədər yaxşıdır. Süni əngəllərlə bunlar həll edilmir. Bütün dünyada olduğu kimi bizdə də həmin mərhələ keçiləcək".
Qeyd edək ki, MTRŞ-nın Ekspertiza, proqramlaşdırma və analitik şöbəsinin müdiri Təvəkkül Dadaşov efirdə ədəbi dil normaları ilə bağlı monitorinqlərin bütün istiqamətlərdə davam etdirildiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, reklam mətnlərinin izlənilməsi ilə bağlı da müvafiq arayışlar hazırlanır.
Aysel Aslan
