İnsan ölümü çoxlarının düşündüyü kimi ani və bir anlıq baş verən hadisə deyil. Bu, mərhələli şəkildə gedən, bir-biri ilə əlaqəli sistemlərin tədricən fəaliyyətini itirdiyi kompleks bioloji prosesdir. Orqanizmdə həyatın sönməsi zamanı müxtəlif orqanlar fərqli həssaslığa malik olduğu üçün eyni anda deyil, müəyyən ardıcıllıqla sıradan çıxır.
Medicina.az xəbər verir ki, ilk olaraq zərər görən sistem adətən sinir sistemidir. Xüsusilə beyin oksigen çatışmazlığına qarşı ən həssas orqandır. Ürək fəaliyyəti zəiflədikdə və ya tam dayandıqda, beyinə gedən qan axını kəsilir. Nəticədə artıq bir neçə dəqiqə ərzində beyin hüceyrələri oksigensizlik səbəbindən zədələnməyə başlayır. Bu mərhələdə insan ilk növbədə şüurunu itirir. Şüurun itməsi ölüm prosesinin başlanğıc mərhələsinin əsas göstəricilərindən biri hesab olunur.
Ürək isə bu prosesdə mərkəzi rol oynayır. O, orqanizmə qan və oksigen təmin edən əsas nasos funksiyasını yerinə yetirir. Ürək dayananda qan dövranı tamamilə pozulur və digər orqanlar oksigensiz qalır. Bu səbəbdən ürəyin dayanması çox vaxt klinik ölümün əsas göstəricisi kimi qəbul edilir. Bununla belə, bəzi hallarda ürək fəaliyyəti tam dayanmazdan əvvəl qısa müddətli qeyri-stabil ritmlər müşahidə oluna bilər.
Ürək və beyin funksiyalarının dayanmasından sonra digər həyati vacib orqanlar da tədricən fəaliyyətini itirir. Ağciyərlərdə nəfəsalma dayanır, böyrəklər və qaraciyər orqanizmdən zərərli maddələrin xaric edilməsini dayandırır, həzm sistemi isə tam passiv vəziyyətə keçir. Bu mərhələdə artıq orqanizm sistemli şəkildə funksiyasını itirir və geri dönüş ehtimalı kəskin azalır.
Bununla yanaşı, maraqlı və az bilinən məqam ondan ibarətdir ki, bütün hüceyrələr eyni anda ölmür. Orqanizmin bəzi toxumaları, xüsusilə dəri hüceyrələri, saç kökləri və bəzi əzələ hüceyrələri ürək dayandıqdan sonra belə müəyyən müddət ərzində minimal metabolik aktivlik göstərə bilir. Bu isə o deməkdir ki, bioloji ölüm hüceyrə səviyyəsində daha gec tamamlanır.
Elmi müşahidələr onu da göstərir ki, ölüm anına yaxın beyində qısa müddətli elektrik aktivliyinin artması mümkündür. Bu hal bəzi insanların ölümə yaxın yaşadıqları fərqli hiss və təcrübələrin izahı üçün araşdırılan mövzulardan biridir.
Nəticə etibarilə, insan ölümündə ilk olaraq şüur və beyin funksiyaları zədələnir, ürək dayanması isə prosesin əsas dönüş nöqtəsi sayılır. Lakin hüceyrə səviyyəsində həyatın tam sönməsi daha gec baş verir. Bu baxımdan ölüm bir anlıq hadisə deyil, mərhələli və çoxşaxəli bioloji proses kimi qiymətləndirilməlidir.
