“Sərhədlər açılsa, Ermənistan Türkiyə vasitəsilə Avropa bazarına çıxa bilər”.
Bunu müxalif “Güclü Ermənistan” partiyasının idarə heyətinin üzvü və partiyanın seçki siyahısının rəhbəri Narek Karapetyan deyib.
O bildirib ki, partiya sərhədlərin açılmasının tərəfdarıdır, amma Türkiyənin kənd təsərrüfatı məhsullarının Ermənistan bazarını “boğmaması” üçün düzgün siyasət yürütmək lazımdır.
Karapetyan xatırladıb ki, Türkiyə fermerlərin qaz və elektrik xərclərinin yarısını subsidiyalaşdırır və bununla da istehsal xərclərini azaldır, Fərat çayında su anbarları tikir və bunun sayəsində su ilə bağlı problem yaşamır:
“Azərbaycan hökuməti fermerləri dəstəkləyir, bunun nəticəsində ölkənin kənd təsərrüfatı məhsulları çox ucuzdur. Bu ölkələrin iqtisadiyyatları Ermənistan üçün rəqibdir. Məhsullarımızı alan tərəfdaşa ehtiyacımız var. Buna görə də tərəfdaşımız ya şimalda (Rusiya), ya da ərəb dünyasındadır”.
Xatırladaq ki, “Güclü Ermənistan” partiyasının sədri rusiyalı oliqarx Samvel Karapetyandır. Türkiyə və Azərbaycana qarşı radikal mövqeyi ilə tanına oliqarx İrəvan və Bakı arasında sülhün əleyhinədir. İyunun 7-də keçiriləcək parlament seçkilərində iştiraka hazırlaşan Samvel Karapetyan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə qarşı təxribatçı fikirləri ilə də diqqət çəkir.
Göründüyü kimi Ermənistanda siyasi və iqtisadi müzakirələrin mərkəzində yenidən Türkiyə ilə sərhədlərin açılması məsələsi dayanır. Müxalif “Güclü Ermənistan” partiyasının idarə heyətinin üzvü və seçki siyahısına rəhbərlik edən Narek Karapetyanın səsləndirdiyi fikirlər bu mövzunun həm iqtisadi, həm də geosiyasi tərəflərinin ölkə daxilində ciddi müzakirə predmeti olduğunu göstərir. O, sərhədlərin açılmasını mümkün iqtisadi fürsət kimi dəyərləndirsə də, eyni zamanda Ermənistanın daxili bazarının xarici rəqabət qarşısında zəifləyə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edir.
Narek Karapetyanın açıqlaması Ermənistan iqtisadiyyatının struktur problemlərini və regional asılılıqlarını ön plana çıxarır. Onun fikrincə, Türkiyə ilə sərhədlərin açılması Ermənistanın Avropa bazarlarına çıxışı üçün tranzit imkanları yarada bilər ki, bu da ölkənin uzunmüddətli iqtisadi inteqrasiyası baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin eyni zamanda o, Türkiyənin kənd təsərrüfatı sektorunda dövlət subsidiyaları və geniş istehsal imkanları nəticəsində Ermənistan bazarının ciddi rəqabət təzyiqi ilə üzləşə biləcəyini vurğulayır.
Burada əsas narahatlıq yerli istehsalın rəqabət qabiliyyətidir. Karapetyanın gətirdiyi misallar - Türkiyədə enerji subsidiyaları və su ehtiyatlarının idarə olunması, eləcə də Azərbaycanın kənd təsərrüfatına dövlət dəstəyi - region ölkələrinin iqtisadi güc balansını göstərmək məqsədi daşıyır. Bu arqumentlər Ermənistanın daxili istehsal sektorunun daha zəif mövqedə olduğunu və açıq bazar şəraitində ciddi risklərlə qarşılaşa biləcəyini göstərir.
Digər tərəfdən, “tərəfdaş bazar” axtarışı məsələsi də diqqət çəkir. Karapetyanın Rusiya və ərəb dünyasını alternativ iqtisadi istiqamət kimi göstərməsi Ermənistanın xarici ticarətdə çoxşaxəli, lakin məhdud seçimlər arasında balans axtardığını ortaya qoyur. Bu isə ölkənin iqtisadi siyasətində hələ də sabit və dayanıqlı inteqrasiya modelinin formalaşmadığını göstərir.
Siyasi kontekstdə isə bu açıqlamalar daha geniş regional gərginlik fonunda qiymətləndirilməlidir. “Güclü Ermənistan” partiyasının sədri Samvel Karapetyanın radikal mövqeyi və Azərbaycanla sülh prosesinə skeptik yanaşması, sərhədlərin açılması kimi iqtisadi mövzuların belə geosiyasi çərçivəyə salındığını göstərir. Beləliklə, iqtisadi əməkdaşlıq ideyası belə regionda hələ də siyasi qarşıdurmaların təsiri altında qalır.
Bu bəyanat Ermənistan daxilində iki əsas xətti üzə çıxarır: bir tərəfdə iqtisadi inteqrasiyanın yaratdığı imkanlar, digər tərəfdə isə yerli bazarın qorunması və regional rəqabətə qarşı müdafiə refleksi. Bu balanssızlıq Ermənistanın həm iqtisadi strategiyasını, həm də xarici siyasət prioritetlərini formalaşdıran əsas amillərdən biri olaraq qalır.
Azərbaycan üçün bu proses bir neçə istiqamətdə əhəmiyyət daşıyır. Birincisi, Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılması regionda kommunikasiya xətlərinin genişlənməsi deməkdir ki, bu da Azərbaycanın tranzit və logistika imkanlarını daha da gücləndirə bilər. Bakı-Tbilisi-Qars kimi mövcud marşrutlarla yanaşı, Cənubi Qafqazın ümumi nəqliyyat şəbəkəsinin genişlənməsi Azərbaycanın regional nəqliyyat mərkəzi rolunu daha da möhkəmləndirə bilər.
İkincisi, Ermənistanın Türkiyə və Azərbaycan iqtisadiyyatları ilə rəqabət narahatlığı, faktiki olaraq Azərbaycanın kənd təsərrüfatı və istehsal sektorunun rəqabət qabiliyyətini təsdiqləyir. Bu, Azərbaycanın regionda iqtisadi güc balansında üstün mövqeyini qoruduğunu göstərir.
Nəticə etibarilə, sərhədlərin açılması Ermənistan üçün həm imkan, həm də risk yaratsa da, Azərbaycan üçün əsas strateji nəticə regionda iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsi fonunda onun tranzit, logistika və istehsal üstünlüklərinin daha da möhkəmlənməsi ola bilər.
