Muhammet Bekir KARACAKAYA
_“Azərbaycanın sevinci bizim sevincimiz, kədəri bizim kədərimizdir ”
Mustafa Kamal ATATÜRK
Osmanlı Dövlətinin 18- vi yüz ildən bu yana dünyadaki gelişmelerden teknoloji ve iktisadi sahədə geri qalmasıyla birlikte 1- ci Dünya Hərbindən aldığı zərbələr sonucu Anadolu Türkləri, Batılı-İtilaf Dövlətləri tərəfindən işgal edilen vətən topraklarını geri almak için bir Millî Mücadilə verdi. Bu mücadilənin başkomandanı bugün vəfatının 84 - cü il dönəmində varlığını hüzünlə andığımız Gazi Mustafa Kamal Atatürk dür.
Atatürk , kicik yaşlarından bəri Türk askəri olmak istəyen, bu ülküsü yolunda oxuduğu əsgəri məktəbləri yüksək başarılarla bitiren ve ömrünü bir Türk subayı olarak Osmanlının hər toprağında Türk varlığı üçün savaşarak geçirən bir qəhramandı. Onun Osmanlı ve Türkiyə torpaqları ücun verdiyi mücadilədə sadəcə bu torpaqlarda yaşayan Türklər ücüm deyil, dünyanın hər yanında özünü əsir etmek isteyen düşmən dövlətlərə qarşı mücadilə verən Türk xalqları ücün idi.
Atatürk , Türk ordusuyla Qurtuluş Savaşını kazanıb Türkiyə Cumhuriyəti Dövlətini qurduğu zaman Türk milleti ücen verdiyi mücadiləyə son vermədi. Cumhuriyetin qurulmasıyla bərabər, təəssüf ki , Ərəb-Fars etkisi altında qalan Türk kültürünü özüne döndürmək ücün Türk Dil Qurumu ve Türk Tarix Qurumlarının açılmasını həyata kecirdi. Bu iki qurum bütün Türk ləhcələriylə bərabər Türk diline ve yinə bütün Türk xalqlarının tarixinə yönəlik çalışmalar yaptı. Atatürk, üniversitetlərdə bu alanlara yönəlik instutlar qurdu. Bu məktəblərdə yetiştirilmək üzerə Türkistandan bir çox parlak öğrenciyi Türkiyəyə gətirdi. Bunlardan beəkə də ən tanınanı Umumi Türk Tarixi Professoru Zəki Velidi Togandır. Türkiyədə qurulan bütün qurumlarda “Türk” adını öne çıxaran Atatür, Türk parasının üstündə də bozqurt simgəsini bulundurması örnəyində olduğu kimi Türklüyün simvollarını hər qurumda istifadəyə çalışmıştır.
“Türk” tanımı sadəce Türkiye Türkləriylə sınırlı olmayan Atatürk, o dönem Sovet Sosalist Cumhuriyetler Birliyi (SSCB) egəmenliyi altında yaşayan Türk xalqlarıyla bağları koparmamak ücün SSCB ile iyi ilişkiler qurdu. “Bizim, bu dostumuzun (SSCB) idaresinde, dili bir, özü bir qardaşlarımız vardır. Onlara sahib çıxmaya hazır olmalıyız. Hazır olmak, yalnız o günü susub gözləmək deyildir; hazırlanmak lazımdır. Millətlər buna necə hazırlanır; mənəvi köprülərini sağlam tutarak. Dil bir körpüdür, inanç bir köprüdür. Köklərimizə enməli olayların böldüyü tariximizin içində bütünləşməliyik. Onların, yəni kənarda yaşayan Türklərin bizə yaxınlaşmasını gözləməməliyik, bizim onlara yaxınlaşmamız gərəkli " ifadələri gəlecəkdə Türk Dünyasının bağımsızlığına qavuşacağını ön görmüş və indidən Türkiyə olarak bu güzəl duruma hazırlıqlı olunmasını söyləmişdir.
Atatürkün Türk Dünyasının ən güzəl yurdlarından olan Azərbaycana özəl bir ilgisi olduğu da şübhəsizdir. Nitəkim Azərbaycan Türkləri, Anadolu Türklərinin mücadilə etdiyi Qurtuluş Savaşı sırasında gərək asgəri , gərəksə də maddî yardımlarda bulunmuşdur. Azərbaycan Türklərinin 1920 illərdə Anadoluya aktarmayı başardığı 19 min Osmanlı altını, 1 milyon Fransız parası ve 8 parça petrol poliçəsi sayəsinde Türk ordusu nəfəs almıştır. Hatta yapılan bu maddi yardımlar, daha sonra Türkiyə İş Bankının quruluşunda bilə faydalı olmuştur.
Türkiyə Türkləri qurtuluş mücadiləsi sürərkən, Azərbaycan Xalq Cumhuriyətinin başında Məhəmmət Əmin Rəsulzadə vardı. Ne yazık ki Azərbaycanda Sovetlerin hakimiyetindən sonra Rəsulzadə də Türkiyəyə dönmek zorunda qaldı. Rəsulzadə Türkiyəyə geldiyində 1923- cü illərdə İstanbulda yazdığı “Azərbaycan Cumhuriyeti: Keyfiyyeti, Teşekkülü ve Şimdiki Vaziyyeti” adlı əsərində Atatürkdən “Qurtulan Doğu’nun Simvolu” olarak bəhs etmiştir. Atatürk , Türkiyədə də birlikdə qədər arkadaşlığı yapmış olduğu Rəsulzadənin kitabını oxufuqdan sonra “Mən dünyaya səndən üç sənə erken göz açtım , amma bütün Türk dünyasında ilk kəz Türkün Cumhuriyet ve bağımsızlık bayrağını sən yükselttin. Bayrak enməsin diyə onu senin əllərindən alıb Türkiyə üzərində mən salladım. ‘Enmez’ demişsin, bu bayrak aşağı enməyecəktir” ifadələrindən istifadə etmişdir.
Atatürk Azerbaycanla sərhədləri bölən İranla 1932 - ci ildə bir sərhəd anlaşması imzalamış , Naxçıvan sərhədlərini Türkiyəyə bağlamıştır. Naxçivan Sərhəd Qapısı Türkiyədə büyük qutlama törənləriylə açılmıştır.
Bugün hələ də Atatürkün əmriyle Türk tarixi , dili ve kültürü üzerinə yapılan çalışmalar Türk Dünyasının gəlecəyine ışık tutmaqdadır. Onun Türkiyəyə , Azərbaycana və bütünüylə Türk Dünyasına yaptığı qatqıları 2 səhifəlik bir məqalədə anlata bilərik. Fakat bu yazının Azərbaycan Türk qardaşlarımızla birliktə Atatükün vəfatının il dönəmində, bu hüzünlü gündə rəhmətlə anmamıza səbəb olacağına inanmaqdayam.
“Rumeli və Anadolu xalqı , Azərbaycan Türkü qardaşlarının qəlbinin öz qəlbi gimi çarptığını bilirlər.. Azərbaycan Türklərinin dərdləri öz dərtlərimiz ve sevinçleri öz sevinçlərimiz olduğu ücem onların muradlarına nail olmaları, hür ve bağımsız olarak yaşamaları bizi pək ziyadə sevindirir "
“Türk Birliyinin bir gün həqiqət olacağına inancım vardır. Mən görməsəm bilə gözlərimi dünyaya onun röyaları içində qapatacağam _ Türk Birliyine inanıyorum."
“Həyatda yeganə varlığım ve sərvətim Türk olaraq doğulmağımdır "
- Türkiyət Cumhuriyətinin qurucusu, Başkomandan Gazi Mustafa Kamal Atatürk.
