“Ticarət obyektlərində ziyanı sığorta ödəməyəcək - çıxış yolu şəffaflıqdan keçir”
“Sədərək” Ticarət Mərkəzi tərəfindən icarəyə verilmiş anbarda yanğın hadisəsi obyektlərin sığorta məsələsini yenə gündəmə gətirib. Ticarət mərkəzləri, marketlər, iaşə obyektlərində baş verən yanğınlar zamanı sahibkarlara külli miqdarda ziyan dəyir. Lakin indiyədək hansısa obyektə, sahibkara dəymiş ziyanın sığorta şirkətləri tərəfindən ödənildiyi olmayıb. Niyə?
Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin icraçı direktoru, Vətəndaşların Əmək Hüquqlarının Müdafiəsi Liqasının sədri Sahib Məmmədov bildirib ki, hər yanğından sonra ticarət obyektlərində malların sığorta məsələsi qaldırılır:
- Biz də hər dəfə deyirik ki, sığorta şirkətləri ən yaxşı halda tikilini sığorta edə bilər. Heç bir sığorta şirkəti “mənim anbarımda (dükanımda) filan məbləğdə mal var, onu sığortala”, deməklə sığortalamayacaq. Sığorta şirkəti anbardakı mal qalığını izləyə bilmirsə, niyə sığorta etməlidir ki? Dünən anbarda 100 000 manatlıq mal olubsa, bu gün o olmaya bilər. Ona görə də nə vaxta qədər ki, ticarət obyektlərində, onların anbarında uçotdan yayınan mallar olacaq sığorta da olmayacaq. Başqa problemlər də var. Ona görə də yaxşı olar ki, bu məsələyə qayıtmayaq. Mənasızdır.
Sığorta sistemi ilə yaxından maraqlanan iqtisadçı Eldar Avdiyevin şərhi də maraqlı oldu:
- Burada əsas problem sığorta sistemində deyil, uçot və şəffaflıq mexanizmlərindədir. Sığorta şirkəti risk dəyərləndirməsini dəqiq aparmaq üçün anbardakı malların miqdarını və dəyərini rəsmi uçot və sənədlərlə görməlidir. Əgər mallar uçotdan yayınırsa, sığortalanmaması təbii və rasionaldır.
Həll yolu isə belə ola bilər: Birincisi, rəqəmsal uçot sistemi – bütün ticarət obyektləri real vaxtda mal dövriyyəsini elektron qaydada aparmalı, bu məlumatlar vergi orqanları və sığorta şirkətləri ilə sinxronlaşdırılmalıdır. İkinci, müstəqil audit – mal qalığını təsdiqləyən audit xidməti yaradılmalı və bu, sığorta müqaviləsinin şərti olmalıdır. Üçüncü, diferensial sığorta mexanizmi – şəffaf uçot aparan obyektlərə daha ucuz və əlçatan sığorta təklif olunmalı, uçotdan yayınan obyektlər isə əlavə risk qrupunda qiymətləndirilməlidir. Dördüncü, dövlət-sığorta əməkdaşlığı – müəyyən sektorlarda risklərin bölüşdürülməsi üçün dövlət dəstək mexanizmləri tətbiq edilə bilər. Yəni çıxış yolu uçot və şəffaflıq problemini həll etməkdir. Onda həm sahibkarın marağı qorunar, həm də sığorta real işləyər.
